ابهام در بودجه ۱۴۰۵: آیا بنزین وارداتی با نرخ غیریارانه‌ای گران می‌شود؟

ابهام در ردیف بودجه‌ای بنزین وارداتی

لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ شامل یک ردیف منابعی تحت عنوان «منابع حاصل از فروش بنزین وارداتی به نرخ غیریارانه‌ای» است که ذیل جدول منابع و مصارف هدفمندسازی یارانه‌ها درج شده و مبلغ در نظر گرفته شده برای آن، ۵۴۸ همت (هزار میلیارد تومان) است.

این ردیف بودجه‌ای به دلیل عدم شفافیت کافی، سوالات مهمی را مطرح می‌سازد:

• آیا این منابع مربوط به واردات سالانه پنج تا شش میلیارد دلار بنزین عمومی است؟
• یا این ردیف به واردات بنزین سوپر اختصاص دارد؟

سناریوی اول: فروش بنزین وارداتی عمومی با نرخ آزاد

بر اساس اظهارات پیشین یکی از مقامات دولتی، میزان واردات بنزین کشور بالغ بر شش میلیارد دلار در سال است. اگر فرض شود که رقم ۵۴۸ همت بودجه، منابع حاصل از فروش این میزان بنزین وارداتی به نرخ غیریارانه‌ای باشد، محاسبات زیر مطرح می‌شود:

با در نظر گرفتن نرخ ارز تالار دوم مرکز مبادله ارز و طلای ایران (حدود ۱۱۵ هزار تومان)، میزان واردات شش میلیارد دلاری بنزین، معادل ۶۹۰ همت خواهد بود. با این حال، اگر دولت میزان واردات سال آینده را حدود ۵ میلیارد دلار در نظر گرفته باشد، رقم حاصل‌شده ۵۷۵ همت خواهد بود که به رقم ۵۴۸ همت پیش‌بینی شده در بودجه نزدیک است.

محاسبه بر اساس قیمت جهانی نیز نشان می‌دهد که اگر نرخ بنزین وارداتی به ازای هر لیتر ۶۰ سنت در نظر گرفته شود، قیمت هر لیتر بنزین حدود ۶۹ هزار تومان خواهد شد. برای تحقق رقم ۵۴۸ همت، نیاز به واردات نزدیک به ۸ میلیارد لیتر بنزین (معادل ۴.۷۶ میلیارد دلار) در سال است.

در این سناریو، پرسش اصلی این است که آیا دولت قصد دارد بنزین وارداتی را که برای جبران ناترازی تأمین می‌شود، با نرخ غیریارانه‌ای به مردم عرضه کند؟

سناریوی دوم: ابهامات بنزین سوپر وارداتی

سناریوی دیگر، ارتباط رقم ۵۴۸ همت با منابع حاصل از فروش بنزین سوپر وارداتی است. این سناریو ابهامات اساسی‌تری دارد، از جمله اینکه واردات بنزین سوپر توسط بخش خصوصی صورت می‌گیرد. بنابراین، چگونگی تخصیص منابع حاصل از فروش آن به دولت و سازمان هدفمندی یارانه‌ها، به جای واردکنندگان، نامشخص است.

همچنین، حجم پیش‌بینی شده در بودجه با واقعیت عرضه همخوانی ندارد. برای تحقق این رقم، باید سالانه ۶.۵ میلیارد لیتر بنزین سوپر توزیع شود که به طور میانگین معادل ۱۷.۸ میلیون لیتر در روز است. این در حالی است که در روزهای اولیه عرضه بنزین سوپر وارداتی، تنها ۶۵۰۰ لیتر عرضه شده بود. تفاوت فاحش این دو رقم، احتمال صحت سناریوی اول (بنزین وارداتی عمومی) را تقویت می‌کند.

لازم به ذکر است که بنزین سوپر وارداتی در حال حاضر با نرخ ۸۳ هزار و ۷۰۰ تومان عرضه می‌شود و به دلیل متغیر بودن نرخ ارز، این قیمت ثابت نیست.

آیا مردم باید هزینه ناکارآمدی دولت را بپردازند؟

در صورت محتمل بودن سناریوی اول و عرضه بنزین وارداتی با نرخ آزاد، فشار مضاعفی بر مصرف‌کنندگان وارد خواهد شد. واردات بنزین و ناترازی سوخت، نتیجه سیاست‌گذاری‌های کلان و ناکارآمدی‌های ساختاری است که مردم در ایجاد آن نقشی نداشته‌اند. این ناکارآمدی‌ها شامل موارد زیر است:

• مصرف سوخت بالای خودروهای تولید داخل
• پایین بودن راندمان پالایشگاه‌ها
• توسعه نیافتن حمل‌ونقل عمومی که مردم را مجبور به استفاده از خودروی شخصی می‌کند

اینجا این پرسش مطرح می‌شود که آیا قرار است مردم هزینه این ناترازی‌ها و ناکارآمدی‌ها را با پرداخت بهای گران‌تر برای بنزین وارداتی بپردازند؟ همچنین، در صورت متفاوت بودن نرخ بنزین وارداتی با نرخ بنزین تولید داخل، نحوه مدیریت این دوگانگی قیمت چگونه خواهد بود؟ آیا هدف نهایی دولت، افزایش عمومی نرخ بنزین برای تحقق منابع پیش‌بینی‌شده در بودجه است؟