کاهش ۶۰ درصدی درآمد مالیات خانه‌های خالی در بودجه ۱۴۰۵؛ ناکامی چهارساله دولت

بررسی لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ کل کشور نشان می‌دهد که درآمد پیش‌بینی‌شده دولت از محل مالیات بر خانه‌های خالی، نسبت به سال گذشته با کاهش چشمگیر ۶۰ درصدی مواجه شده است. این تنزل شدید، به وضوح ناکامی سیاستگذاری چهارساله دولت در مواجهه با واحدهای مسکونی بدون استفاده در شهرها را آشکار می‌سازد.

کاهش ۶۰ درصدی درآمد مالیات خانه‌های خالی؛ اعتراف به شکست

برخلاف انتظار برای افزایش درآمدزایی از محل مالیات بر خانه‌های خالی از سکنه، لایحه بودجه ۱۴۰۵ نه تنها افزایشی در این بخش ندارد، بلکه شاهد کاهش ۶۰ درصدی در رقم پیش‌بینی‌شده هستیم. این کاهش، نشان‌دهنده شکست سیاستگذار در شناسایی و اخذ مالیات از مالکان واحدهای مسکونی منجمد است.

بررسی‌ها حاکی از آن است که میزان تحقق درآمد از مالیات خانه‌های خالی طی هفت ماهه اول سال جاری تنها حدود ۲ درصد بوده است، در حالی که این رقم در سال‌های گذشته نیز در حدود یک درصد باقی مانده بود. این آمارها نشان می‌دهد که «خواب» دیده شده برای مالکان خانه‌های خالی، به دلیل ضعف در اجرا، تعبیر نمی‌شود.

مواجهه سیاستگذار با واحدهای بدون استفاده در ایران، برخلاف «مواجهه جهانی» دولت‌ها در کشورهای توسعه‌یافته است. در بسیاری از کشورها، مالکان مشمول «مالیات سالانه» هستند و برای جبران هزینه مالیاتی، واحدهای بدون استفاده خود را به بازار اجاره عرضه می‌کنند.

افزایش ۴۰ درصدی درآمد مالیات بر واحدهای مسکونی لوکس

در مقابل مالیات بر خانه‌های خالی، «تنبیه مالیاتی مالکان واحدهای مسکونی قیمت‌بالا» همچون سال‌های گذشته تکرار شده و رقم پیش‌بینی‌شده برای درآمدزایی دولت از محل «دریافت مالیات از واحدهای مسکونی لوکس» در لایحه بودجه ۱۴۰۵، به ۷۰۰ میلیارد تومان رسیده است که نشان‌دهنده افزایش ۴۰ درصدی نسبت به سال قبل است.

تضاد با عدالت مالیاتی و نقص ساختاری

لایحه بودجه سال جاری، برخلاف سال‌های گذشته، فاقد «احکام مالیاتی» است که همواره نرخ مالیات و کف قیمت واحدهای مشمول مالیات بر لوکس را مشخص می‌کردند. این مدل مالیات‌ستانی نیز از نظر کارشناسان با عدالت مالیاتی در تضاد است، زیرا:

• فقط واحدهای لوکس را شامل می‌شود.
• مالکانی که بیش از یک واحد مسکونی (غیر لوکس) بدون استفاده دارند، مشمول این نوع مالیات نمی‌شوند.

با این وجود، به دلیل آنکه مالیات بر واحدهای لوکس برخلاف مالیات بر خانه‌های خالی، نیازی به شناسایی خانه‌ها و هویت مالکان ندارد، وصولی آن در هفت ماهه امسال به ۵۷ درصد مبلغ بودجه در برش هفت‌ماهه رسیده است.

بی‌اثر بودن مالیات‌های معیوب در حل مشکلات مسکن

مالیات‌های معیوب و غیرقابل وصول، از یک طرف اثر درآمدی قابل توجهی برای دولت ندارند، اما از طرف دیگر، تبعات روانی قابل ملاحظه‌ای در بخش مسکن و ساختمان ایجاد می‌کنند. مهم‌تر از آن، این مالیات‌ها در طول چهار سال گذشته در حل مشکلات اساسی بازار مسکن کاملاً بی‌اثر بوده‌اند و نتوانسته‌اند واحدهای منجمد را به چرخه مصرف بازگردانند.