رقابت هوش مصنوعی چین و آمریکا؛ چرخش موضع واشنگتن در فروش تراشه و افول قدرت نرم

ظهور DeepSeek R1 و هراس واشنگتن از هوش مصنوعی چینی

سال ۲۰۲۵ با ظهور مدل زبان بزرگ DeepSeek R1 ساخت چین، شوکی بزرگ را به واشنگتن وارد کرد. این مدل چینی با کسری از هزینه و قدرت محاسباتی، توانمندی‌هایی هم‌تراز با قابلیت‌های شرکت آمریکایی OpenAI به نمایش گذاشت و رقابت تکنولوژیک میان دو قدرت جهانی را وارد مرحله‌ای نگران‌کننده کرد. اگرچه کارشناسان هنوز درباره این‌که آیا این رویداد واقعاً «لحظه اسپوتنیک» هراس‌انگیز در عرصه هوش مصنوعی برای ایالات متحده بوده یا خیر، اختلاف نظر دارند، اما عرضه DeepSeek به‌هرحال توانایی‌های رقابتی چین را به اثبات رساند.

تغییر موضع آمریکا در فروش تراشه به چین

عرضه مدل DeepSeek همزمان پرسش‌هایی را برای سیاست‌گذاران آمریکایی درباره میزان اثربخشی محآیند کنترل فروش تراشه‌های انویدیا به چین مطرح کرد. در پی این فشار راهبردی، دیوید ساکس، مسئول هوش مصنوعی و رمزارز کاخ سفید، در ماه مه زمینه را برای امضای قراردادهای عظیم برای فروش تراشه‌های پیشرفته به خاورمیانه فراهم ساخت.

با این حال، تا پایان سال، دولت به این جمع‌بندی رسید که محدود کردن فروش به پکن به دلایل امنیت ملی، در قیاس با تسهیل معاملات برای شرکت‌های آمریکایی اهمیت کم‌تری دارد. در همین راستا، علی‌رغم ادامه رقابت بی‌وقفه آمریکا و چین در حوزه هوش مصنوعی، دولت به انویدیا اجازه داد تا دومین تراشه قدرتمند خود را به چین بفروشد.

نگرانی از حباب هوش مصنوعی و آمار اقتصادی

چنین چرخش شگفت‌انگیزی در موضع واشنگتن ممکن است ناشی از افزایش نگرانی‌ها درباره شکل‌گیری حباب هوش مصنوعی باشد. در پایان سال، شرکت‌های موسوم به «هفت شگفت‌انگیز» (Magnificent Seven) فناوری، ۳۷ درصد از شاخص S&P 500 را تشکیل می‌دادند. همچنین، پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۲۹، هزینه جهانی برای زیرساخت‌های هوش مصنوعی به ۲٫۸ تریلیون دلار برسد.

مرگ قدرت نرم و موج تکنو-ناسیونالیسم

سال ۲۰۲۵ با وجود آن‌که شور و شوق سرمایه‌گذاران کاهش نیافت، اما سالی بود که مصرف‌کنندگان و دولت‌های بین‌المللی در برابر پلتفرم‌های فناوری محور آمریکایی موضع گرفتند. همزمان، راهبرد «اول آمریکا» موج تازه‌ای از فن‌سالاری ملی‌گرایانه (تکنو-ناسیونالیسم) را رقم زد؛ گزاره‌ای که موجب شد دولت‌ها برای عبور از آسیب‌پذیری‌های ناشی از اتکای بیش از حد به واشنگتن یا پکن تلاش‌های خود را آغاز کنند.

«قدرت نرم این‌گونه می‌میرد: نه در رویارویی نمایشی، بلکه زیر بار انباشته بی‌اعتمادی.»

لزوم رویکرد همکاری‌محور به‌جای محدودیت‌های صرف

ریشی آیِنگر و لیلی پایک در گزارشی تحلیلی به این گزاره پرداختند که محدودیت‌های هشت‌ساله ایالات متحده بر فناوری چین چه نتایجی به همراه داشته و آیا واشنگتن بهتر نیست به‌جای آن، رویکردی همکاری‌محورتر با پکن در زمینه توسعه و تنظیم‌گری هوش مصنوعی در پیش بگیرد.

به نوشته این دو نویسنده، «نبود برنامه مشخص در واشنگتن برای آینده‌ای که در آن، برابری هوش مصنوعی با چین امری قطعی است، نگران‌کننده است». کارشناسان معتقدند تمرکز صرف بر محدودیت‌ها، گفت‌وگوهای بیشتر درباره ایمنی و ضمانت‌ها را تضعیف کرده است.

آینده‌ای از عدم قطعیت و تکه‌تکه شدن فناوری

توبیاس فیکین، سفیر پیشین استرالیا در امور سایبری، و آدام سیگال، کارشناس امنیت سایبری، تاکید داشتند که چشم‌انداز جهانی فناوری در حال ورود به دوره‌ای از رقابت‌های سخت‌گیرانه‌تر، تکه‌تکه شدن و عدم قطعیت‌ها است. فیکین و سیگال پیش‌بینی کردند که این روند به افزایش تکنو-ناسیونالیسم و همچنین شکل‌گیری فضای دیجیتال خطرناک‌تر منجر خواهد شد. به باور این دو کارشناس، اگرچه ایالات متحده ممکن است در کوتاه‌مدت به دستاوردهایی در حوزه فناوری دست یابد، اما «این قدرت و توان را ندارد تا رهبری بلندمدت خود را با یک ائتلاف گسترده از متحدان و شرکا حفظ کند».

در این میان، پس از آن‌که در ماه ژوئیه به انویدیا اجازه داده شد فروش یکی از پرفروش‌ترین تراشه‌های هوش مصنوعی خود را به چین از سر بگیرد، دو پژوهشگر استدلال‌های خود را در حمایت از اعمال محدودیت‌های صادراتی تشریح کردند. سم وینتر-لِوی و الیسدر فیلیپس-رابینز تاکید کردند: «درست زمانی که سامانه‌های قدرتمند برای استدلال هوش مصنوعی در حال ظهور هستند، دولت تصمیم گرفته به شرکت‌ها اجازه دهد تراشه‌هایی را به چین بفروشند که دقیقاً برای اجرای همین سامانه‌ها مناسب‌اند».

این دو تحلیلگر در ادامه نوشتند: «محدودیت‌های صادراتی علی‌رغم همه ضعف‌ها، اهرم‌هایی بودند که به ایالات متحده کمک کردند توان محاسباتی لازم برای اجرای و توسعه قدرتمندترین سامانه‌های هوش مصنوعی جهان را به دست آورد».

عصری که تکنولوژی آمریکایی از دهان افتاد

باسکار چاکراوورتی درباره شیفتگی بازار سهام به هوش مصنوعی نوشت: «سخت است تصور کرد که هرگونه بازده مالی بالقوه‌ای بتواند این وضعیت را به‌عنوان یک تصمیم سرمایه‌محور و عقلانی توجیه کند». او با استدلال علیه وسواس نسبت به مدل‌های زبانی بسیار قدرتمند، به شرکت‌های فناوری که به دنبال موارد استفاده عملی هستند توصیه می‌کند توجه خود را به جهان در حال توسعه معطوف کنند؛ جایی که هوش مصنوعی «به‌اندازه کافی» می‌تواند برای پاسخ به نیازهای فوری‌تر به کار گرفته شود.

همزمان بابی گوش یادآوری می‌کند که تنها یک دهه پیش، شرکت‌های فناوری آمریکایی جایگاهی منحصربه‌فرد در تخیل جهانی داشتند. اکنون اما «فناوری بزرگ» (Big Tech) جایگاهی را اشغال کرده که زمانی متعلق به «دخانیات بزرگ» و «نفت» بود: این جایگاه با واکنش منفی و نظارتی گسترده در سطح جهان روبه‌رو است و همزمان، قدرت نرم ایالات متحده نیز رو به افول گذاشته است.