اکتشافات خیره‌کننده سیارات فراخورشیدی در سال ۲۰۲۵: از جهان‌های دوخورشیدی تا مرگ سیارات

سیارات دوخورشیدی: جهان‌هایی شبیه «تاتویین»

در سال ۲۰۲۵، چندین سیاره جدید کشف شد که به دور دو ستاره می‌چرخند؛ پدیده‌ای که یادآور سیاره خیالی «تاتویین» است. از جمله این اکتشافات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ۲M1510 (AB) b: این سیاره به دور دو کوتوله قهوه‌ای می‌چرخد و دارای مداری قطبی و غیرمعمول است. فاصله آن از زمین ۱۲۰ سال نوری است.
• TOI-2267: سه سیاره به اندازه زمین در این منظومه دوتایی کشف شدند که در فاصله ۷۳ سال نوری از ما قرار دارند. مدارهای این سیارات فرضیه‌های رایج درباره تشکیل سیارات را به چالش می‌کشند.
• HD 143811 (AB) b: یک سیاره غول‌پیکر و جوان با جرمی ۶ برابر مشتری و ۱۳ میلیون سال سن که به دور یک منظومه دوتایی جوان در فاصله ۴۴۶ سال نوری می‌گردد. چگونگی شکل‌گیری و بقای آن همچنان یک معمای بزرگ است.

K2-18b: جستجو برای نشانه‌های حیات

سیاره فراخورشیدی K2-18b در سال ۲۰۲۵ بار دیگر در کانون توجه قرار گرفت. تیمی از دانشگاه کمبریج، با استفاده از تلسکوپ فضایی جیمز وب، شواهدی مبنی بر وجود گازهای بیولوژیکی، از جمله دی‌متیل سولفید، در جو این سیاره ارائه کرد. این کشف پتانسیل وجود حیات فرازمینی را مطرح ساخت.

با این حال، تحلیل‌های مستقل دیگر این تفسیر را به چالش کشیدند و منشأ غیرزیستی مانند پروپین یا ضعف سیگنال را محتمل دانستند. علیرغم این بحث‌ها، K2-18b همچنان یک هدف کلیدی برای مطالعه سیارات زیرنپتونی و جستجو برای حیات باقی مانده است.

TRAPPIST-1e: امیدهای بر باد رفته برای زیست‌پذیری

تحلیل‌های جدید بر روی TRAPPIST-1e، یکی از هفت سیاره فراخورشیدی هم‌اندازه زمین در اطراف ستاره کوتوله قرمز TRAPPIST-1 (واقع در حدود ۴۰ سال نوری)، نتایج ناامیدکننده‌ای به همراه داشت. این مطالعات نشان دادند که سیاره مذکور احتمالاً فاقد جو قابل توجهی است.

این یافته‌ها، امیدها به وجود آب مایع و پتانسیل زیست‌پذیری در TRAPPIST-1e را کاهش داد. سیگنال‌های متان که قبلاً توسط تلسکوپ جیمز وب مشاهده شده بودند، احتمالاً ناشی از آلودگی ستاره میزبان بوده و شبیه‌سازی‌ها نشان می‌دهند که متان به سرعت (حدود ۲۰۰,۰۰۰ سال) توسط اشعه فرابنفش از بین می‌رود.

پروکسیما قنطورس: نزدیکترین همسایه ستاره‌ای

در سال ۲۰۲۵، رصدگران با استفاده از ابزار جدید NIRPS (کاوشگر سیارات فروسرخ نزدیک) در رصدخانه لاسیلا شیلی، جزئیات بیشتری از منظومه پروکسیما قنطورس، نزدیک‌ترین همسایه ستاره‌ای خورشید (۴.۲ سال نوری)، به دست آوردند.

این ابزار پیشرفته، وجود سیاره Proxima b به اندازه زمین در منطقه قابل سکونت و همچنین Proxima d کوچکتر را تأیید کرد و ادعای وجود سیاره سوم را رد نمود. این دستاورد، نقطه عطفی مهم در شناسایی سیارات سنگی کوچک اطراف ستاره‌های کوتوله قرمز به شمار می‌رود.

سیارات در حال فروپاشی: دم‌های دنباله‌دار کیهانی

اخترشناسان در سال ۲۰۲۵، سیارات فراخورشیدی نادری را کشف کردند که به قدری به ستاره‌هایشان نزدیک هستند که به دلیل تبخیر مواد، دم‌های طولانی و دنباله‌دار تشکیل می‌دهند. دو نمونه برجسته عبارتند از:

• BD+05 4868 Ab: این سیاره که توسط تلسکوپ تس در فاصله ۱۴۰ سال نوری کشف شد، دارای دمی به طول ۹ میلیون کیلومتر از مواد بخارشده است. تخمین زده می‌شود که این سیاره در هر مدار معادل کوه اورست از جرم خود را از دست می‌دهد و ممکن است طی ۱ تا ۲ میلیون سال به طور کامل متلاشی شود.
• WASP-121b (تایلوس): یک مشتری فوق‌داغ در فاصله ۸۵۸ سال نوری که با استفاده از تلسکوپ جیمز وب، دو دم عظیم هلیومی از جو در حال فرارش مشاهده شد.

TOI-561b: دنیای گدازه‌ای با جو پایدار

TOI-561b، یک سیاره گدازه‌ای داغ و کوچک که به دور یکی از قدیمی‌ترین ستاره‌های کهکشان راه شیری می‌چرخد و سال آن کمتر از یک روز زمینی است، با شگفتی دارای جو قابل توجهی کشف شد. دمای سطح این سیاره از ۱,۷۲۶ درجه سانتی‌گراد فراتر می‌رود، و طبق مدل‌های پیشین باید بدون جو باشد.

اما رصد با تلسکوپ جیمز وب نشان داد که سمت روز آن خنک‌تر از حد انتظار است، که حاکی از وجود جوی پایدار است که گرما را بازتوزیع می‌کند و فرضیات موجود درباره از دست دادن جو در سیارات داغ را به چالش می‌کشد.

تولد و مرگ یک جهان فراخورشیدی

در سال ۲۰۲۵، اخترشناسان دو لحظه مهم از چرخه حیات یک سیاره را رصد کردند:

1. تولد WISPIT 2b: این سیاره فراخورشیدی در فاصله ۴۳۷ سال نوری، به صورت نقطه‌ای در حال شکل‌گیری درون شکافی در یک دیسک غبارآلود مشاهده شد. این اولین مشاهده مستقیم از سیاره‌ای است که فعالانه در حال شکل‌گیری مدار خود است.
2. نابودی یک سیاره: بقایای یک سیاره در اطراف کوتوله سفید LSPM J0207+3331 در فاصله ۱۴۵ سال نوری مشاهده شد. عناصر سنگین روی سطح ستاره کوتوله سفید نشان‌دهنده تجزیه یک جرم سیاره‌ای به عرض ۱۹۳ کیلومتر بر اثر گرانش است.