پیشنهاد جدید دولت برای حذف یارانه: جایگزینی «سطح درآمدی» به جای «دهک‌بندی»

پایان عصر دهک‌بندی؛ رویکردی نوین برای شناسایی واجدین شرایط

احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، با اشاره به خطای محاسباتی در سیستم فعلی پرداخت و حذف یارانه‌ها، از ضرورت تغییر این رویکرد سخن گفت. وی تاکید کرد که تصور عمومی مبنی بر ثروتمند بودن تمامی افراد حاضر در سه دهک بالای درآمدی (دهک‌های ۸، ۹ و ۱۰) که شامل حدود ۲۷ میلیون نفر می‌شود، صحیح نیست؛ چرا که بسیاری از این افراد لزوماً در زمره مرفهین جامعه قرار نمی‌گیرند.

بر همین اساس، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی آیین‌نامه پیشنهادی جدیدی را به هیئت دولت ارسال کرده است. مهمترین محور این پیشنهاد، جایگزینی «سطح‌بندی درآمدی» به جای «دهک‌بندی» است. در این فرمول جدید، قرار است با دقت بیشتری مشخص شود که یک فرد یا خانوار با چه سطح درآمدی و با در نظر گرفتن هزینه‌های واقعی زندگی، واجد شرایط دریافت یارانه خواهد بود.

معیارهای شناسایی ثروتمندان؛ شاخص‌های باقی‌مانده و تغییرات احتمالی

با وجود تلاش دولت برای تغییر معیارهای حذف یارانه، برخی شاخص‌های دارایی برای شناسایی ثروتمندان همچنان پابرجا خواهند بود. طبق معیارهای قبلی، پنج شاخص اصلی برای حذف یارانه خانوارها در نظر گرفته شده بود که به شرح زیر است:

• املاک و مستغلات: خانوارهایی که ارزش دارایی‌های ملکی آنها (تجاری، اداری یا باغ‌ویلا) بیش از ۳۵ میلیارد تومان باشد.
• ارزش خودرو: مجموع ارزش خودروهای تحت مالکیت اعضای یک خانواده که بیش از سه میلیارد تومان باشد.
• سفرهای خارجی: خانوارهایی که اعضای آنها در طول یک سال بیش از پنج سفر خارجی غیرزیارتی داشته باشند.
• تراکنش‌های بانکی: میانگین تراکنش‌های بانکی ماهانه اعضای خانواده به عنوان شاخص مستقیم توان خرید.
• سکونت در خارج از کشور: ایرانیان مقیم کشورهای دیگر، طبق روال گذشته از لیست دریافت یارانه حذف می‌شوند.

چرا سطح درآمدی جایگزین دهک‌بندی می‌شود؟

انتقاد اصلی وزیر کار به معیارهای فعلی، نادیده گرفتن تفاوت فاحش هزینه‌های زندگی در شهرهای مختلف است. میدری با ذکر مثالی توضیح داد: «بر اساس معیار فعلی، فردی که در تهران مستأجر است و ماهانه ۴۰ میلیون تومان درآمد دارد، در دهک‌های بالای درآمدی قرار می‌گیرد و یارانه او قطع می‌شود. این در حالی است که با کسر هزینه‌های بالای مسکن و زندگی در تهران، این درآمد لزوماً به معنای رفاه نیست.»

این ایراد، مورد تأیید بسیاری از کارشناسان نیز هست. درآمدهایی که در ظاهر بالا به نظر می‌رسند اما پس از کسر هزینه‌های جاری مانند مسکن، شکل دیگری پیدا می‌کنند. به گفته وزیر کار، قرار دادن این افراد در زمره ثروتمندان و حذف یارانه آنها اشتباه است. به همین دلیل، دولت در فرمول جدید خود، قصد دارد هزینه‌های واقعی زندگی را در کنار درآمدها لحاظ کند تا عدالت بیشتری در پرداخت یارانه‌ها برقرار شود.