تحلیل پشت‌پرده نوسانات اخیر دلار در بازار ارز ایران

بازار ارز ایران در ماه‌های اخیر شاهد تلاطم‌های بی‌سابقه‌ای بوده است که بسیاری را نگران آینده اقتصادی کشور کرده است. برای رمزگشایی از این نوسانات و درک اینکه آیا این تلاطم‌ها صرفاً مقطعی هستند یا نشانه‌ای از ورود بازار ارز به مرحله‌ای جدید از بی‌ثباتی، گفت‌وگویی با حسین جلیلی، پژوهشگر دکترای اقتصاد در دانشگاه سایمون فریزر کانادا، انجام شد.

عوامل کلیدی مؤثر بر بازار ارز

بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهد که چندین عامل مهم در تشدید تنگنا و بی‌ثباتی بازار ارز ایران نقش دارند. این عوامل به طور پیچیده‌ای با یکدیگر در ارتباط بوده و بر یکدیگر تأثیر می‌گذارند:

• انتظارات تورمی: یکی از مهم‌ترین محرک‌های نوسانات، انتظارات فزاینده تورمی در جامعه است که تقاضا برای ارزهای خارجی را افزایش می‌دهد.
• سیاست‌های ارزی بانک مرکزی: نحوه مدیریت و مداخلات بانک مرکزی در بازار ارز، تأثیر مستقیمی بر جهت‌گیری و ثبات قیمت‌ها دارد.
• وضعیت درآمدهای ارزی: کاهش یا افزایش درآمدهای ارزی کشور، به ویژه از محل صادرات نفت و غیرنفتی، توانایی بانک مرکزی برای کنترل بازار را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
• ریسک‌های سیاسی: تحولات سیاسی داخلی و بین‌المللی، به خصوص در حوزه روابط خارجی و تحریم‌ها، به عنوان یک عامل ریسک عمده، بر انتظارات و رفتار فعالان بازار ارز اثر می‌گذارد.

نقش سیاست پولی و سلطه مالی دولت

به گفته حسین جلیلی، مادامی که سیاست پولی بانک مرکزی مسیر درستی به خود نگیرد و سلطه مالی دولت بر منابع بانک مرکزی ادامه پیدا کند، نمی‌توان انتظار آرامش و ثبات در بازار ارز ایران را داشت. این وضعیت به معنای آن است که دولت با استقراض از بانک مرکزی یا استفاده از ابزارهای دیگر، بر سیاست‌های پولی این نهاد تأثیر می‌گذارد و مانع از استقلال عمل آن در کنترل تورم و مدیریت بازار ارز می‌شود.

«مادامی که سیاست پولی بانک مرکزی مسیر درستی به خود نگیرد و سلطه مالی دولت ادامه پیدا کند، نمی‌توان انتظار آرامش در بازار ارز ایران داشت.»

حسین جلیلی، پژوهشگر دکترای اقتصاد

این دیدگاه نشان می‌دهد که ثبات پایدار در بازار ارز، نیازمند اصلاحات ساختاری در سیاست‌گذاری‌های کلان اقتصادی و مالی است و تنها با اقدامات مقطعی نمی‌توان به آرامش بلندمدت دست یافت.