رشد منفی اقتصاد ایران در نیمه اول سال؛ رکود عمیق در ساختمان و پیش‌بینی‌های نگران‌کننده

جزئیات عملکرد بخش‌های اقتصادی

بر اساس آمارهای منتشر شده، رشد تولید ناخالص داخلی کشور در نیمه اول سال جاری با نفت منفی ۰.۶ درصد و بدون نفت منفی ۰.۸ درصد ثبت شده است. این در حالی است که محاسبات مرکز آمار برای فصل تابستان، رشد اقتصادی با نفت را ۰.۳ درصد و بدون نفت را منفی ۰.۴ درصد نشان می‌دهد. این ارقام، از تداوم ضعف تقاضای موثر، کاهش سرمایه‌گذاری و تشدید نااطمینانی در بخش‌های واقعی اقتصاد حکایت دارد.

• بخش کشاورزی: با ثبت رشد منفی ۲.۹ درصدی، عملکردی ضعیف‌تر از متوسط اقتصاد داشته که می‌تواند ناشی از عوامل اقلیمی، کاهش بهره‌وری و محدودیت‌های تامین نهاده‌ها باشد.
• گروه صنایع و معادن: این بخش که نقش پیشران در رشد اقتصادی دارد، در این دوره رشد منفی ۳.۴ درصدی را تجربه کرده است. این آمار نشان‌دهنده استمرار رکود در تولید صنعتی، محدودیت‌های انرژی، کاهش سرمایه‌گذاری و فشار هزینه‌ها است.
• گروه نفت: با وجود نوسانات، توانسته است رشد مثبت ۱.۱ درصدی را در ۶ ماه نخست سال به ثبت برساند، اما این رشد نتوانسته اثر منفی سایر بخش‌ها را جبران کند.

رکود عمیق در بخش ساختمان

یکی از نگران‌کننده‌ترین بخش‌های این گزارش، عملکرد گروه ساختمان است که به عنوان موتور اشتغال و پیشران بسیاری از صنایع وابسته شناخته می‌شود. طبق آمار بانک مرکزی، رشد شش‌ماهه بخش ساختمان به منفی ۱۲.۹ درصد رسیده که نشان‌دهنده رکودی عمیق و کم‌سابقه در این بخش است. کارشناسان معتقدند افت شدید ساخت‌وساز، نتیجه ترکیبی از کاهش قدرت خرید، افزایش هزینه نهاده‌های ساختمانی، نرخ‌های بالای تامین مالی و نااطمینانی نسبت به آینده اقتصاد است؛ عواملی که می‌توانند در ادامه نیز بر رشد اقتصادی اثر منفی بگذارند.

پیش‌بینی‌ها برای رشد اقتصادی در سال جاری و آینده

نهادهای پژوهشی، پیش‌بینی‌های مختلفی را در رابطه با میزان رشد اقتصادی در پایان امسال و سال آینده ارائه داده‌اند:

در صورت تحقق هر یک از این پیش‌بینی‌ها، واضح است که با تداوم وضعیت موجود، کشور در سال کنونی و سال آینده از نرخ رشد اقتصادی مناسبی برخوردار نخواهد بود. این در حالی است که ایران پس از گذراندن «دهه سوخته ۹۰»، اکنون نیازمند رشد اقتصادی بالا برای جبران عقب‌ماندگی‌ها است. برنامه هفتم توسعه، رشد میانگین سالانه ۸ درصد را هدف‌گذاری کرده بود، اما این هدف نه تنها در سال گذشته محقق نشد، بلکه در سال جاری و آینده نیز به احتمال زیاد دست‌نیافتنی خواهد بود.

عوامل موثر بر رشد اقتصادی و توصیه‌های کارشناسان

کارشناسان تاکید دارند که نااطمینانی‌های سیاسی و عدم ثبات در اقتصاد کلان، مهم‌ترین عوامل بروز این وضعیت در رشد اقتصادی کشور هستند. وضعیت سرمایه‌گذاری در اقتصاد کشور، تعیین‌کننده اصلی وضعیت رشد اقتصادی در بلندمدت محسوب می‌شود.

• رشد تشکیل سرمایه ثابت ناخالص: بر اساس اعلام مرکز آمار ایران، این میزان در ۶ ماهه اول امسال منفی ۳.۴ درصد بوده که حاکی از پتانسیل پایین رشد اقتصادی کشور در سال‌های آینده است.
• صادرات نفت: کارشناسان معتقدند رشد اقتصادی در کوتاه‌مدت تابعی از میزان صادرات نفت کشور است. با وجود رشد مثبت بخش نفت در ۶ ماه نخست امسال، ورود درآمدهای نفتی با چالش‌هایی روبرو شده که به وضعیت این بخش و رشد کشور در کوتاه‌مدت آسیب زده است.

اقتصاددانان توصیه می‌کنند که گام برداشتن در راستای رفع ناترازی‌های بودجه، بانکی و ریسک‌های اقتصاد کلان، به همراه کاهش نااطمینانی‌ها در حوزه سیاست خارجی، مهم‌ترین عواملی هستند که باید در دستور کار سیاستگذاران اقتصادی کشور قرار گیرند.