فارس؛ الگوی موفق توانمندسازی اقتصادی زنان عشایر با صندوق‌های خرد

تولد صندوق‌های خرد و نقش پیشرو فارس

در پاسخ به این نیاز مبرم، ایده تأسیس «صندوق‌های خرد زنان عشایری» در سال ۱۳۸۳ متولد شد. این صندوق‌ها با هدف دور زدن موانع پیچیده بانکی و ارائه تسهیلات خرد، مستقیم و مشارکتی به زنان عشایر طراحی شدند تا جرقه‌ای برای حرکت خودجوش اقتصادی در قلب جوامع عشایری باشند. استان فارس، با پیشینه‌ای غنی از زندگی عشایری و تنوع تولیدات دامی، کشاورزی و صنایع دستی، به میدانی برای بالندگی این ایده تبدیل شد. امروز فارس نه تنها به عنوان پیشرو، بلکه به عنوان الگویی موفق در عرصه توانمندسازی اقتصادی زنان عشایر با تکیه بر مدل صندوق‌های خرد شناخته می‌شود.

آمارهای امیدبخش و برنامه‌های توسعه

مدیرکل امور عشایر استان فارس به تشریح دستاوردها و چالش‌های این طرح پرداخت. وی تأکید کرد که صندوق‌های خرد زنان عشایری از مهم‌ترین بسترهای توانمندسازی اقتصادی در جامعه عشایری هستند که نقش مستقیمی در ایجاد اشتغال پایدار، افزایش درآمد خانوار و حفظ تولیدات بومی دارند.

• ۸۸ صندوق اعتبارات خرد زنان عشایری در استان فارس فعال است.
• ۲ هزار و ۷۰۰ نفر از بانوان عشایری عضو این صندوق‌ها هستند.
• این صندوق‌ها زمینه اشتغال مستقیم برای حدود ۱۲۰۰ نفر و اشتغال غیرمستقیم برای ۹۵۰ نفر را فراهم کرده‌اند.
• بخش عمده‌ای از این اشتغال‌ها در حوزه‌های صنایع دستی، مشاغل خانگی و گردشگری عشایری بوده است.

فارس اولین استان کشور از لحاظ تعداد صندوق‌های خرد عشایری است و بخش عمده تسهیلات ارائه شده از محل تبصره‌های مختلف به زنان عشایر اختصاص می‌یابد. اعتبار اشتغالزایی عشایر استان در سال جاری ۳۸ میلیارد تومان بوده که ۳۰ درصد آن به زنان عشایری در همین صندوق‌ها اختصاص یافته است.

پراکندگی جغرافیایی و یک پایلوت ملی

فعالیت این صندوق‌ها در تمامی شهرستان‌های استان فارس به جز لارستان، فراشبند، سپیدان، خرامه، کوار و جهرم گسترش یافته و ایجاد ۱۰ صندوق جدید نیز در دستور کار قرار دارد. همچنین، یک صندوق خرد عشایری پایلوت کشوری در زمینه صنایع دستی در فیروزآباد فعالیت می‌کند که زنان زیادی از آن منتفع شده‌اند.

محورهای فعالیت این بانوان شامل:

• صنایع دستی
• زنبورداری
• کشت و جمع‌آوری گیاهان دارویی
• خیاطی
• روغن‌گیری گیاهان دارویی
• پرورش انواع ماکیان
• کشت آلوورا و آنغوزه

ضرورت حمایت ویژه دولت و مزیت‌های اصلی

مدیرکل امور عشایر فارس بر ضرورت حمایت‌های مؤثرتر دولتی تأکید کرد. وی اظهار داشت: «اگرچه زنان عشایری با کمترین امکانات، بیشترین بهره‌وری را از صندوق‌های خرد داشته‌اند، اما برای توسعه و تثبیت این فعالیت‌ها، به‌ویژه در حوزه صنایع دستی و گردشگری عشایری، نیازمند نگاه ویژه دولت هستیم.»

ارائه تسهیلات ارزان‌قیمت، متناسب با شرایط زندگی عشایری و با فرآیندهای ساده‌تر، می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در توسعه فعالیت‌ها، افزایش تولید و ورود محصولات عشایری به بازارهای گسترده‌تر داشته باشد. صنایع دستی عشایری و گردشگری مبتنی بر سبک زندگی عشایر، از مزیت‌های استان فارس هستند و زنان عشایری محور اصلی این دو حوزه به شمار می‌روند. حمایت هدفمند از صندوق‌های خرد، علاوه بر ایجاد اشتغال پایدار، به حفظ هویت فرهنگی عشایر، جلوگیری از مهاجرت و تقویت اقتصاد محلی منجر خواهد شد.

الگویی پایدار برای توسعه متوازن و چالش بازار

موفقیت صندوق‌های خرد زنان عشایری در فارس، روایتی از اثربخشی مدل‌های مشارکتی و مبتنی بر اعتماد در توسعه جوامع محلی است. این طرح نشان داده که باور به ظرفیت‌های درونی جامعه و تزریق هدفمند منابع خرد، می‌تواند نیروی عظیم نهفته در زنان را به موتور محرکه اقتصاد خانواده و حتی منطقه تبدیل کند. این دستاوردها فراتر از اعداد و ارقام اشتغال است؛ آنها به زنان عشایر هویت اقتصادی مستقل بخشیده‌اند، حس تعلق به سرزمین و فرهنگ بومی را تقویت کرده‌اند و با ایجاد شبکه‌های اجتماعی و اقتصادی میان زنان، سرمایه اجتماعی ارزشمندی را به ارمغان آورده‌اند. حفظ هنرهای دستی رو به فراموشی مانند گبه‌بافی، گلیم‌بافی و تولید فرآورده‌های دامی سالم، از برکات جانبی این حرکت هوشمندانه است.

با این حال، مسیر پیش رو هنوز نیازمند تقویت است؛ اصلی‌ترین چالش، همان دغدغه اولیه یعنی «بازار» باقی مانده است. برای تثبیت و تعمیق این موفقیت، ایجاد زنجیره ارزش کامل، از تأمین مواد اولیه و طراحی متنوع تا برندسازی، بسته‌بندی و بازاریابی هوشمند محصولات عشایری در سطح ملی و حتی بین‌المللی، یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است.

تجربه فارس به عنوان پیشگام، الگویی عملی و قابل تعمیم به دیگر استان‌های عشایرنشین کشور ارائه می‌دهد و ثابت می‌کند که توانمندسازی زنان، کلید توسعه پایدار و همه‌جانبه است. ادامه این مسیر با حمایت‌های نظام‌مند و هوشمند دولت، می‌تواند نه تنها زندگی هزاران خانوار عشایری را متحول کند، بلکه گامی بلند در جهت تحقق اقتصاد مقاومتی با تکیه بر تولید داخلی و مزیت‌های بومی هر منطقه باشد. زنان عشایر فارس با دستان توانمند خود و سرمایه‌های خرد، نشان داده‌اند که می‌توانند نگهبانان فرهنگ و پیشگامان اقتصادی عرصه‌های سخت باشند.