تحولات کلیدی عراق در سال ۲۰۲۵: از انتخابات تا چالش‌های منطقه‌ای

انتخابات پارلمانی و آرایش سیاسی جدید

برجسته ترین رویداد سال ۲۰۲۵، برگزاری انتخابات پارلمانی در ۱۱ نوامبر (۲۰ آبان ۱۴۰۴) بود. در این انتخابات، ائتلاف «بازسازی و توسعه» به رهبری «محمد شیاع السودانی»، نخست وزیر کنونی، با کسب ۴۶ کرسی از مجموع ۳۲۹ کرسی پارلمان، در صدر نتایج قرار گرفت.

• چارچوب هماهنگی شیعیان: ۱۸۷ کرسی
• احزاب و جریان‌های اهل سنت: ۷۷ کرسی
• کردها: ۵۶ کرسی

پس از انتخابات، «چارچوب هماهنگی» شیعیان مشغول بررسی ۹ نامزد برای پست نخست‌وزیری بود. در همین حال، «شورای سیاسی اهل سنت» برای معرفی نامزدهای ریاست پارلمان جدید تلاش می‌کرد و کردها نیز برای معرفی نامزدهای پست ریاست جمهوری با چالش توزیع قدرت در اقلیم کردستان مواجه بودند.

روابط خارجی و مواضع منطقه‌ای

شکایت از رژیم اسرائیل در شورای امنیت

در ۱۳ ژوئن (۲۳ خرداد)، عراق شکایتی رسمی علیه رژیم اسرائیل به شورای امنیت سازمان ملل متحد ارائه کرد. این شکایت به دلیل استفاده رژیم اسرائیل از حریم هوایی عراق برای حمله به ایران بود که از سوی دولت عراق «نقض مفاد قوانین بین‌المللی و منشور سازمان ملل» توصیف شد.

اجلاس سران عرب در بغداد

بغداد در ۱۷ مه ۲۰۲۵ (۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۴) میزبان سی و چهارمین اجلاس سران عرب بود. شرکت‌کنندگان در این اجلاس بر حمایت از مسئله فلسطین، حق مردم فلسطین برای زندگی مستقل و محکومیت تجاوزات رژیم اسرائیل در نوار غزه و لبنان تأکید کردند. همچنین، حمایت از وحدت سوریه و ایجاد یک نظام دموکراتیک در این کشور مورد تأکید قرار گرفت.

فشارهای خارجی و مقاومت داخلی

فشار برای انحلال الحشد الشعبی و خلع سلاح مقاومت

در ماه اوت (تیر – مرداد ۱۴۰۴)، اظهارات «عرفان صدیق»، سفیر انگلیس در عراق، مبنی بر حمایت از انحلال نیروهای الحشد الشعبی، واکنش‌های خشمگین سیاسی را در عراق برانگیخت. وزارت امور خارجه عراق این اظهارات را دخالت در امور داخلی کشور دانست و برخی سیاستمداران خواستار اخراج سفیر انگلیس شدند.

«هادی العامری»، دبیرکل سازمان بدر، تأکید کرد: «انحلال الحشدالشعبی شایعه است و ما آن را نمی‌پذیریم.»

«مارک ساوایا»، فرستاده رئیس‌جمهور آمریکا در امور عراق، نیز خواستار خلع سلاح کامل گروه‌های مقاومت شد و تأکید کرد که این روند باید «فراگیر، غیرقابل بازگشت و در قالبی الزام‌آور» صورت گیرد. در مقابل، سخنگوی جنبش عصائب اهل الحق عراق، «جواد الطلیباوی»، اعلام کرد:

«تحت هیچ شرایط و فشاری از سلاح و گزینه مقاومت دست نمی‌کشیم. مقاومت منشور حاکمیت است.»

«عبدالقادر کربلائی»، معاون نظامی جنبش «النجباء»، نیز بر ادامه مقاومت در برابر نیروهای آمریکایی تأکید کرد و حضور نظامی آمریکا را نقض آشکار حاکمیت عراق دانست.

پایان مأموریت یونامی و فصل جدید همکاری‌ها

ماه دسامبر سال ۲۰۲۵ (آبان - آذر ۱۴۰۴) شاهد پایان مأموریت هیأت کمک‌رسانی سازمان ملل به عراق (یونامی) پس از ۲۲ سال فعالیت بود. «آنتونیو گوترش»، دبیرکل سازمان ملل، در بغداد اعلام کرد که عراق امن‌تر و پیشرفته‌تر شده و سازمان ملل به برنامه‌های توسعه‌ای خود در این کشور ادامه خواهد داد.

نخست وزیر عراق اظهار داشت: «پایان مأموریت یونامی به معنای پایان شراکت میان عراق و سازمان ملل نیست، بلکه آغاز فصل تازه‌ای از همکاری‌ها به‌ویژه در حوزه‌های توسعه، رشد اقتصادی فراگیر و ارائه مشاوره است.»

تحولات اقتصادی و چالش‌های زیست‌محیطی

توافق نفتی بغداد و اربیل

در سپتامبر ۲۰۲۵ (شهریور – مهر ۱۴۰۴)، دولت مرکزی و دولت محلی اقلیم کردستان عراق بر سر صادرات نفت شمال عراق و بدهی‌های مالی مربوط به استخراج نفت و حقوق کارمندان منطقه به توافق رسیدند. در این سال، تولید نفت عراق به بیش از ۴ میلیون بشکه در روز افزایش یافت و ۲۰۰ هزار بشکه نفت در روز از اقلیم کردستان از طریق دولت مرکزی صادر شد.

بحران آبی و توافق با ترکیه

در آبان‌ماه ۱۴۰۴، عراق و ترکیه برای نخستین بار سندی رسمی در زمینه مدیریت منابع آبی امضا کردند. «فؤاد حسین»، وزیر امور خارجه عراق، این سند را نقطه عطفی در روابط دو کشور دانست. با این حال، برخی ناظران این توافق را به نوعی پیمان «نفت در برابر آب» تعبیر کردند که نفوذ اقتصادی ترکیه را در عراق افزایش می‌دهد.

این توافق با اعتراضاتی در داخل عراق مواجه شد. «فالح الخزعلی» و «امل عطیه»، نمایندگان پارلمان، خواستار فشار بر ترکیه برای تضمین سهم آبی عراق شدند و سیاست‌های ترکیه را عامل اصلی بحران آبی در این کشور دانستند.

حملات امنیتی و درگیری‌های داخلی

حملات پهپادی به میادین نفتی

عراق در سطح امنیتی شاهد حملات پهپادی ناشناس به تأسیسات نفتی خود در شمال کشور بود. میدان گازی «کورمور» در اواخر نوامبر ۲۰۲۵ (اوایل آذر ۱۴۰۴) ۱۱ بار هدف حمله قرار گرفت. همچنین، میدان نفتی سرسنگ و خورمله نیز در ماه ژوئیه (تیرماه ۱۴۰۴) مورد حمله قرار گرفتند. عاملان این حملات رسماً فاش نشدند.

درگیری مسلحانه در اربیل

در آذرماه گذشته، در پی کشته و زخمی‌شدن معترضان مقابل پالایشگاه «لاناز» در اربیل، درگیری‌های مسلحانه گسترده‌ای میان اعضای قبیله «هرکی» و نیروهای «پیشمرگه» و «آسایش» رخ داد که ده‌ها کشته و زخمی برجای گذاشت. این درگیری‌ها ریشه در اختلافات ملکی و نارضایتی‌های معیشتی داشت.

با پایان سال ۲۰۲۵ و تأیید نتایج انتخابات پارلمانی، عراق وارد مرحله جدیدی شد که نیازمند اراده سیاسی منسجم‌تر و گفت‌وگوی ملی جامع برای تحقق آرمان‌های مردم و تدوین آینده‌ای باثبات‌تر است.