ارتباط چاقی شکمی با افزایش خطر ابتلا به اندومتریوز در زنان

اندومتریوز، یک بیماری مزمن و پیچیده زنانه، با رشد بافتی مشابه آندومتر در خارج از رحم مشخص می‌شود. این بیماری که حدود ۱۸ درصد از زنان را درگیر می‌کند، می‌تواند با دردهای شدید قاعدگی، درد مزمن لگن و مشکلات جدی باروری همراه باشد. بسیاری از زنان سال‌ها با این علائم دست و پنجه نرم می‌کنند و اغلب تشخیص بیماری با تأخیر صورت می‌گیرد. اندومتریوز نه تنها بر کیفیت زندگی زنان و خانواده‌هایشان تأثیر منفی می‌گذارد، بلکه هزینه‌های درمانی آن نیز با بیماری‌های مزمن رایج مانند دیابت نوع دو قابل مقایسه است. متخصصان بر این باورند که این بیماری تک‌عاملی نیست و عوامل هورمونی، ایمنی و التهابی متعددی در شکل‌گیری آن نقش دارند؛ از این رو، شناسایی عوامل خطر احتمالی از اهمیت بالایی برخوردار است.

نقش ویژگی‌های بدنی در ابتلا به اندومتریوز

در سال‌های اخیر، پژوهشگران به نقش ویژگی‌های بدنی زنان در افزایش یا کاهش احتمال ابتلا به اندومتریوز توجه ویژه‌ای نشان داده‌اند. برخی مطالعات قبلی حاکی از آن بودند که زنان مبتلا به اندومتریوز اغلب لاغرتر بوده و شاخص توده بدنی (BMI) پایین‌تری دارند، اما این موضوع که آیا این ویژگی نتیجه خود بیماری است یا یک عامل زمینه‌ساز، هنوز به وضوح مشخص نشده بود.

از سوی دیگر، با توجه به روند رو به افزایش چاقی در سطح جهان و تأثیرات آن بر سلامت باروری زنان، از جمله تغییرات هورمونی، التهاب‌های مزمن و تغییر شکل ظاهری بدن، این پرسش مطرح شد که آیا نوع چاقی و محل تجمع چربی در بدن می‌تواند با احتمال ابتلا به اندومتریوز ارتباط داشته باشد یا خیر.

مطالعه دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

دکتر فهیمه رمضانی تهرانی از مرکز تحقیقات اندوکرینولوژی تولیدمثل و پژوهشکده بیولوژی مولکولی غدد درون‌ریز دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، به همراه شش نفر از همکاران خود، این موضوع را مورد بررسی قرار دادند. آن‌ها مطالعه‌ای را با هدف تحلیل نقش چاقی و الگوهای مختلف تجمع چربی در افزایش یا کاهش خطر ابتلا به اندومتریوز طراحی کردند.

روش‌شناسی پژوهش

در این پژوهش مقطعی، اطلاعات زنان شرکت‌کننده در «مطالعه قند و لیپید تهران» مورد بررسی قرار گرفت. تشخیص اندومتریوز بر اساس مدارک پزشکی انجام شد. پژوهشگران شاخص‌های مختلف تن‌سنجی از جمله وزن، قد، دور کمر، دور باسن، شاخص توده بدنی و میزان چربی احشایی را تحلیل کردند. برای اطمینان از دقت نتایج و سنجش نقش واقعی این عوامل، از روش‌های آماری پیشرفته استفاده شد و عواملی مانند سن، فعالیت فیزیکی و مصرف سیگار نیز در تحلیل نهایی لحاظ گردید.

یافته‌های کلیدی پژوهش

این مطالعه بر روی ۱۳۰۳ زن انجام شد که از این تعداد، ۲۵۰ نفر مبتلا به اندومتریوز و ۱۰۵۳ نفر غیرمبتلا بودند. تحلیل اولیه نشان داد که:

• وزن، قد، دور باسن و شاخص توده بدنی (BMI) با افزایش شانس ابتلا به اندومتریوز ارتباط معناداری ندارند.
• اما، شاخص‌هایی مانند دور کمر، میزان چربی احشایی و شاخص گردی بدن، ارتباط قابل توجهی با افزایش شانس ابتلا به این بیماری نشان دادند.

این یافته‌ها به وضوح نشان می‌دهند که تنها وزن کلی بدن مهم نیست و محل تجمع چربی و شکل بدن می‌تواند تأثیر بیشتری در بروز اندومتریوز داشته باشد.

نتیجه‌گیری و پیامدها

نتیجه‌گیری پژوهش حاکی از آن است که برخی شاخص‌های مربوط به چاقی می‌توانند به عنوان عوامل خطر در نظر گرفته شوند. به عبارت ساده‌تر، همه انواع چاقی اثر مشابهی ندارند و چربی‌های شکمی و چربی‌هایی که در بخش‌های مرکزی بدن جمع می‌شوند، ممکن است در روند بروز اندومتریوز نقش داشته باشند.

پژوهش‌های گسترده‌تر نیز تأکید کرده‌اند که BMI همیشه تصویر دقیقی از چاقی ارائه نمی‌دهد و توجه به نحوه توزیع چربی در بدن از اهمیت بیشتری برخوردار است. در برخی مطالعات، زنان چاق دیرتر به تشخیص اندومتریوز رسیده‌اند که این امر می‌تواند نشان‌دهنده تفاوت در علائم یا پنهان ماندن آن‌ها در سایه مشکلات دیگر باشد.

همچنین، تحقیقات دیگری درباره تأثیر افزایش وزن در سنین نوجوانی و اوایل جوانی انجام شده که نشان می‌دهد الگوهای افزایش وزن در سال‌های اولیه زندگی می‌تواند بر خطر ابتلا به اندومتریوز در بزرگسالی تأثیر بگذارد. وجود فرضیه‌های مختلف در مورد نقش التهاب ناشی از چاقی و تغییرات ایمنی نیز، محققان را به سمت بررسی مسیرهای بیشتری برای کشف رابطه میان این بیماری و ویژگی‌های بدنی سوق داده است.

نتایج این پژوهش مهم در «مجله غدد درون‌ریز و متابولیسم ایران» که وابسته به مرکز تحقیقات غدد درون‌ریز و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی است، منتشر شده است.