گزارش جامع: از گرانی خوراکی‌ها تا بازارهای جهانی ۲۰۲۵ و دیدار ترامپ-نتانیاهو

بر اساس آخرین آمارهای تورم آذرماه ۱۴۰۴، افزایش قیمت کالاها و خدمات عمدتاً ناشی از رشد بهای خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها بوده است. تورم نقطه به نقطه این گروه در آذر امسال حدود ۷۲ درصد اعلام شده که فشار مضاعفی بر معیشت خانوارها وارد آورده است.

فشار گرانی بر دهک‌های کم‌درآمد

این آمارها نشان می‌دهد که بیشترین فشار ناشی از افزایش قیمت کالاهای خوراکی بر دهک‌های اول و دوم درآمدی کشور وارد شده است. حدود ۶۸ درصد افزایش قیمت سبد کالایی خانوارها از سوی مواد غذایی بوده، در حالی که این نسبت در دهک دهم کاهش یافته است.

بررسی تورم سبد خانوارهای دهک اول در سال ۱۴۰۴ به وضوح نشان می‌دهد که با گذشت زمان، سهم تورم کالاهای خوراکی در سبد خانوارهای کم‌درآمد به شکل فزاینده‌ای افزایش یافته، که به معنای آسیب جدی به قدرت خرید و معاش این خانوارهاست.

بودجه سازمان محیط زیست؛ عقب‌ماندگی از تورم

بودجه سازمان محیط زیست برای سال آینده تنها حدود ۱۴ درصد افزایش خواهد یافت. این رقم، با توجه به نرخ تورم جاری و پیش‌بینی‌شده برای سال آینده، به معنای کاهش قدرت واقعی بودجه این سازمان است.

یک کارشناس اقتصادی معتقد است که کاهش قدرت واقعی بودجه محیط زیست، سیگنالی از درجه دوم بودن این حوزه در دیدگاه مدیران کشور است.

حذف ارز ترجیحی و زنجیره شکننده دارو

حذف ارز ارزان وارداتی در صنعت دارو، با وجود توجیهات نظری مبنی بر جبران از طریق بیمه و یارانه، در اقتصاد تحریمی ایران و تحت سایه قیمت‌گذاری دستوری، می‌تواند به شوک نقدینگی، کاهش عرضه و افزایش قیمت واقعی دارو منجر شود. نحوه و سرعت اجرای این سیاست، عامل تعیین‌کننده‌ای در حفظ دسترسی بیماران به دارو یا تحمیل فشار مضاعف بر زنجیره تولید و پخش خواهد بود.

مروری بر بازارهای جهانی در سال ۲۰۲۵

سال ۲۰۲۵ با فضای ترس و عدم قطعیت در بازارهای مالی آغاز شد. بازگشت دونالد ترامپ به قدرت، بحث‌های تعرفه‌ای، فشارهای سیاسی بر فدرال رزرو و خاطره جنگ تجاری، بیشتر از تحلیل‌های اقتصادی، فضای روانی بازارها را تحت تاثیر قرار داده بود.

جنگ‌های تجاری و واکنش ترامپ

مهم‌ترین رویداد سال، جنگ‌های تجاری بود که نقطه عطف آن در ۲ آوریل رقم خورد، زمانی که ترامپ تعرفه‌های سنگینی را برای اکثر کشورها اعلام کرد. این اقدام واکنش شدید بازار سهام و اوراق بدهی آمریکا را در پی داشت و ترامپ را مجبور به عقب‌نشینی کرد؛ ابتدا با صدور سیگنال خرید سهام و سپس با اعلام تعلیق ۹۰ روزه تعرفه‌ها.

فدرال رزرو و نوسانات نرخ بهره

پس از این، توجهات به فدرال رزرو معطوف شد. در هشت ماه اول سال، فدرال رزرو در برابر تورم ناشی از تعرفه‌ها صبوری پیشه کرد، اما فشارهای سیاسی بر پاول برای کاهش سریع‌تر نرخ بهره افزایش یافت. با این حال، اثر تعرفه‌ها کمتر از انتظار بود؛ تورم از کنترل خارج نشد و تجارت جهانی فرو نپاشید.

در طول تابستان، داده‌های اقتصادی متناقض بودند: مصرف فعال اما با سرعت رشد کمتر، بازار کار فعال اما با نشانه‌های کندی، و فشارهای تورمی ضعیف‌تر. این وضعیت فدرال رزرو را به سمت احتیاط و انعطاف‌پذیری سوق داد. در نشست جکسون هول، پاول سیگنال سه کاهش نرخ بهره در سه جلسه پایانی سال را صادر کرد که انتظارات بازار را تغییر داد و منجر به حرکت صعودی طلا، نقره و بازار کالاها شد.

بازار سهام و هوش مصنوعی

بازار سهام روایت جداگانه‌ای داشت؛ سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی شدت گرفت و بحث‌های حباب یا انقلاب بهره‌وری، نوسانات را افزایش داد. در آمریکا، تعطیلی دولت و مباحث کسری بودجه، فضای انتظارات را پیچیده‌تر کرد. در سه‌ماهه پایانی، رشد تولید ناخالص داخلی قوی بود، اما نرخ بیکاری به ۴.۶ درصد رسید و بازار کار نشانه‌های خستگی را بروز داد.

سال ۲۰۲۵ نشان داد که حتی سیاست‌گذاران قدرتمند نیز مجبور به تعدیل مواضع خود در برابر واکنش بازارها هستند و قدرت واقعی در اقتصاد امروز تنها در دست سیاست‌گذاران نیست، بلکه در دست بازارهاست.

واردات خودرو در بودجه ۱۴۰۵؛ اعتراف به واقعیت

لایحه بودجه ۱۴۰۵ سرانجام واقعیت واردات خودرو را پذیرفته است. دولت در بودجه ۱۴۰۴ پیش‌بینی کرده بود که از محل حقوق گمرکی خودرو ۱۱۴ همت درآمد کسب کند، اما در هشت ماه اول تنها ۷ درصد این رقم (کمتر از ۵.۵ همت) محقق شد که نشان‌دهنده عدم موفقیت سیاست‌های گذشته است.

کاهش تعرفه‌ها و پیش‌بینی واقع‌بینانه

در بودجه ۱۴۰۵، رقم درآمد گمرکی با کاهش ۷۴ درصدی به ۳۰ همت رسید که نشان‌دهنده عددی واقع‌بینانه‌تر و قابل تحقق‌تر است. تعرفه‌ها برای خودروهای برقی و پلاگین هیبرید بدون تغییر باقی مانده‌اند، اما برای هیبریدی‌های معمولی از ۱۰۰ درصد به ۴۰ درصد و برای بنزینی‌های زیر ۱۵۰۰ سی‌سی از ۱۱۰ درصد به ۴۰ درصد کاهش یافته‌اند.

این کاهش تعرفه‌ها پیام واضحی دارد: در صورت انجام واردات، عمدتاً از این بخش‌ها خواهد بود. حتی با فرض تحقق کامل این درآمد و قیمت خودرو ۲۰ هزار یورو، واردات حدود ۳۶ هزار دستگاه خودرو خواهد بود که با سال‌های ۹۵ و ۹۶ فاصله زیادی دارد. تعرفه خودروهای بنزینی ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ سی‌سی نیز به ۷۰ درصد کاهش یافته و برای خودروهای بالای ۲۰۰۰ سی‌سی تقریباً تغییری رخ نداده است.

جمع‌بندی این است که بودجه ۱۴۰۵ نه حامی واردات است و نه مخالف آن؛ بلکه تنها واقع‌بینانه عمل کرده است. کاهش تعرفه‌ها هدف رقابتی ندارد و صرفاً به منظور منطقی کردن قیمت نهایی خودرو انجام شده است. با این حال، تحقق همین ارقام نیز مشروط به تخصیص ارز و ثبت سفارش است. بودجه ۱۴۰۵ بیش از هر چیز یک اعتراف است؛ اعتراف به اینکه از واردات خودرو قرار نیست معجزه‌ای رخ دهد.

سفر نتانیاهو به واشنگتن؛ دیداری با ابعاد منطقه‌ای

در روزهای پایانی سال میلادی، اقامتگاه دونالد ترامپ در فلوریدا میزبان دیدارهای دیپلماتیک مهمی است که می‌تواند مسیر سال ۲۰۲۶ و معادلات جهانی را تحت تأثیر قرار دهد. یکی از این رویدادهای مهم، سفر غیرمنتظره بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، به آمریکا است که برای پنجمین بار در سال ۲۰۲۵ با ترامپ دیدار می‌کند و او را در صدر رهبران خارجی مهمان کاخ سفید قرار داده است.

محورهای اصلی مذاکرات: غزه، سوریه، لبنان و ایران

ایده این دیدار از سوی نتانیاهو مطرح شد و ترامپ با استقبال از آن، ملاقات در فلوریدا را پذیرفت. این ملاقات در شرایطی انجام می‌شود که مقامات آمریکایی از روند اجرای توافق غزه توسط اسرائیل ناراضی هستند و به نظر می‌رسد نحوه اجرای مرحله دوم توافق غزه محور اصلی مذاکرات باشد.

غزه تنها موضوع اختلاف نیست؛ سیاست‌های اسرائیل در سوریه و لبنان نیز در دستور کار است. در سوریه، تضاد بین حمایت ترامپ از دولت احمد الشرع و اهداف اسرائیل در حفظ منطقه حائل محسوس است. در لبنان، واشنگتن تلاش دارد مسئله خلع سلاح گروه‌های غیر دولتی را دیپلماتیک پیش ببرد، در حالی که اسرائیل به دنبال چراغ سبز برای تشدید عملیات نظامی است.

پرهیاهوترین محور این دیدار، ایران است. گزارش‌ها حاکی از آن است که نتانیاهو قصد دارد موضوع بازسازی توان موشکی ایران را مطرح کرده و ترامپ را به از سرگیری کمپین علیه تهران ترغیب کند.

در مجموع، دیدار پایان سال ترامپ و نتانیاهو فراتر از یک نمایش دیپلماتیک ساده است و انتظار می‌رود نتایج آن تأثیر قابل توجهی بر سیاست‌های خاورمیانه در سال ۲۰۲۶ داشته باشد. این ملاقات نشان می‌دهد که تعاملات شخصی رهبران و مذاکرات پشت درهای بسته می‌توانند خطوط اصلی سیاست منطقه‌ای و بین‌المللی را شکل دهند و مسیر تحولات سال آینده را تحت تأثیر قرار دهند.