همایش هفته پژوهش: تأکید بر پیوند دانشگاه و صنعت و حمایت از نخبگان

تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت: ضرورتی برای توسعه ملی

عبدالرضا جوان‌جعفری، رئیس دانشگاه فردوسی مشهد، با اشاره به اینکه ارتباط دانشگاه و صنعت به شکلی عملی‌تر و کاربردی‌تر در حال شکل‌گیری است، این روند را تا حدی ناشی از شرایط خاص و محدودیت‌های بین‌المللی کشور دانست. او تأکید کرد که دانشگاه بهترین بستر برای پیوند میان دانشمندان و فعالان صنعت است و این تعامل نه تنها منزلت اجتماعی دانشگاه را کاهش نمی‌دهد، بلکه آن را تقویت می‌کند.

«منزلت اجتماعی دانشگاهیان نه صرفاً با تأمین منابع مالی، بلکه با حل مسئله و پاسخ‌گویی به نیازهای واقعی جامعه شکل می‌گیرد.»

وی افزود که تجربه جهانی نشان می‌دهد دانشگاه‌ها عمدتاً از طریق حل مسائل محیط پیرامونی خود تقویت می‌شوند و کمک‌های دولتی نقش تکمیلی دارد.

قانون جهش تولید دانش‌بنیان: موتور تحقیق و توسعه

جوان‌جعفری به قانون «جهش تولید دانش‌بنیان» اشاره کرد و آن را یکی از مترقی‌ترین قوانین کشور در حوزه ارتباط دانشگاه، صنعت و جامعه دانست. این قانون بر این اصل تأکید دارد که تحقیق بدون توسعه و توسعه بدون تحقیق، بی‌ثمر است و دانشگاه را موتور تحقیق و صنعت را موتور توسعه می‌داند.

• هدف قانون: ایجاد پیوند سیستماتیک میان تحقیق و توسعه، نه تأمین بودجه دانشگاه.
• مواد ۱۱ و ۱۳: تأکید بر استفاده از اعتبار مالیاتی برای تحقیق و توسعه توسط صنایع.
• تفاهم‌نامه اخیر: دانشگاه در این فرآیند «مؤدی» محسوب می‌شود و مسئول پیگیری تسویه مالیاتی است.

با وجود اختصاص حدود ۶۰ همت اعتبار مالیاتی، بهره‌برداری از این ظرفیت هنوز محدود است که دلیل اصلی آن فقدان فرهنگ‌سازی کافی عنوان شد. دانشگاه فردوسی مشهد آمادگی خود را برای برگزاری همایش‌ها و برنامه‌های آموزشی جهت فراهم‌سازی بستر فرهنگی و اجرایی این قانون اعلام کرد.

علم به‌عنوان یک فرایند اجتماعی در حکمرانی

حبیب رجبی مشهدی، معاون پژوهش و فناوری دانشگاه فردوسی مشهد، پژوهش و فناوری را بخشی جدایی‌ناپذیر از یک اکوسیستم واحد دانشگاهی دانست. او بر لزوم هماهنگی همه بخش‌ها برای تحول دانشگاه و ایفای وظیفه در قبال جامعه تأکید کرد.

تحولات محیطی و نقش دانشگاه

رجبی مشهدی با اشاره به تغییرات سریع محیط بیرونی دانشگاه، از جمله هوش مصنوعی و دیجیتالی‌شدن، بر لزوم انطباق دانشگاه‌ها با این تحولات تأکید کرد. او بیان داشت که دانشگاه زمانی بالنده و اثرگذار خواهد بود که آزادی روشی را در بطن خود حفظ کند و علم را به‌عنوان یک فرایند اجتماعی بپذیرد.

«اگر علم به‌عنوان یک فرایند اجتماعی وارد تصمیم‌گیری‌های کلان نشود، زمینه برای تصمیم‌های مقطعی، واکنش‌های عوام‌زده و شبه‌علم فراهم می‌شود.»

وی افزود که دانشگاه امروز ساختاری شبکه‌ای و پویا دارد و قدرت آن در شبکه‌سازی و اتصال مؤثر با صنعت، حکمرانی و جامعه نهفته است. مفاهیمی مانند دانشگاه نسل چهار و پنج نیز بر همین اساس شکل گرفته‌اند.

چالش‌ها و دستاوردهای دانشگاه فردوسی

معاون پژوهش و فناوری دانشگاه فردوسی به چالش‌هایی نظیر کاهش منابع پایدار، افت تأثیرگذاری اجتماعی و تغییر انتظارات نسل جدید دانشجویان اشاره کرد. او راهکار را در تغییر نگرش و ورود به فضای حل مسئله و تعامل واقعی با جامعه دانست. از دستاوردها و برنامه‌های آینده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• افزایش قراردادهای پژوهشی و تقویت شبکه آزمایشگاهی.
• توسعه مراکز نوآوری در دانشکده‌ها.
• همکاری با پارک علم و فناوری، صنایع، شهرداری، آستان قدس و دانشگاه علوم پزشکی مشهد.
• پرداخت به‌موقع پروژه‌ها و مشوق‌های پژوهشی.
• ارتقای کیفیت مقالات و توسعه همکاری‌های بین‌المللی.
• راه‌اندازی ابزارهایی مانند چت‌بات دانشگاهی.

حمایت هدفمند از نخبگان در بنیاد ملی نخبگان

نرگس حسین‌مردی، معاون سرآمدان و نخبگان بنیاد ملی نخبگان، سه مأموریت اصلی بنیاد را تشریح کرد:

1. شناسایی و توانمندسازی استعدادهای برتر و نخبگان.
2. جذب و نگهداشت نخبگان.
3. تکریم و الگوسازی.

این مأموریت‌ها در لایه‌های مختلف جامعه نخبگانی اجرا می‌شوند:

وی همچنین به نقش فعال بنیاد در جذب نخبگان در دستگاه‌های اجرایی (۲۰ درصد سهمیه) و دانشگاه‌ها اشاره کرد.

اهمیت دیدگاه علوم انسانی و چالش کاهش مقالات

علیرضا پویا، عضو هیئت علمی گروه مدیریت دانشگاه فردوسی، بر لزوم مجهز شدن همه رشته‌ها به دیدگاه علوم انسانی تأکید کرد. او بیان داشت که فهم سیستم‌های انسانی و اقتصادی-اجتماعی و پیوند نگاه تفسیری و سیستمی برای حل مسائل سازمانی که ایستا و تک‌هدفه نیستند، بسیار حیاتی است.

«راه‌حل مسائل انسانی نیازمند نگاه کل‌نگر، میان‌رشته‌ای و تفسیری است. بدون این نگاه، حل مسئله ممکن است خود به مسئله‌ای بزرگ‌تر تبدیل شود.»

در ادامه، محمد ایزدیار، مدیر پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد، به کاهش تولید مقالات دانشگاه از ۱۹۰۰ مقاله در سال ۱۴۰۱ به ۱۳۰۰ مقاله در سال ۱۴۰۴ اشاره کرد که نشان‌دهنده شیب منفی در رتبه‌بندی جهانی است. او دلیل اصلی این وضعیت را عدم استفاده کامل از پتانسیل دانش‌آموختگان جوان دکترا و کاهش جذب محققان پسادکترا دانست.

ایزدیار معیارهای انتخاب پژوهشگر برتر دانشگاه را بر اساس شاخص‌های پژوهشی نظیر مقالات، طرح‌ها، کتاب‌ها، جوایز ملی و بین‌المللی، شاخص H و ارجاعات معرفی کرد.

سیاست‌های مالیاتی و توسعه فناورانه

سهیل یزدانبخش، فعال اقتصادی، بر نقش کلیدی سیاست‌های مالیاتی در تقویت تحقیق و توسعه تأکید کرد. او بیان داشت که حتی یک درصد کاهش هزینه تحقیق و توسعه می‌تواند سرمایه‌گذاری در این حوزه را در کوتاه‌مدت و بلندمدت افزایش دهد.

«توسعه فناورانه حاصل کنش‌های پراکنده نیست، بلکه محصول یک اکوسیستم هماهنگ میان دانشگاه، صنعت و دولت است.»

وی با انتقاد از ضعف اجرا و افق کوتاه‌مدت پروژه‌ها در ایران، بر نیاز کشور به مگاپروژه‌های ملی و راهبردی با افق‌های ۱۰ تا ۲۰ ساله تأکید کرد. او تجربه انتقال دانش فنی را نشانه‌ای از نیاز به کار مستمر، صبر و تفکر استراتژیک دانست.