هوش مصنوعی و نوآوری: راهبرد ایران برای تاب‌آوری و امنیت غذایی در کشاورزی

کشاورزی ایران در آستانه تحولی بزرگ قرار گرفته است. با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، به ویژه هوش مصنوعی و رویکردهای مسئله‌محور، بخش کشاورزی کشور در تلاش است تا چالش‌های پیش‌رو، از جمله تغییرات اقلیمی و آفات جدید، را با قدرت پشت سر بگذارد. این اقدامات نه تنها به افزایش بهره‌وری و کاهش مصرف منابع منجر شده، بلکه مسیر را برای دستیابی به امنیت غذایی پایدار هموار می‌کند.

سخنگوی هوشمند کشاورزی: دستیار متخصص مزرعه

غلامرضا گل‌محمدی، رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات)، در مراسم نکوداشت هفته پژوهش که توسط موسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی برگزار شد، از طراحی «سخنگوی هوشمند کشاورزی» خبر داد. این سامانه مبتنی بر بیش از ۹ هزار یافته علمی، کتاب و نشریه داوری‌شده است و برخلاف سامانه‌های عمومی، داده‌های معتبر و تخصصی بخش کشاورزی کشور را در اختیار بهره‌برداران قرار می‌دهد.

«سازمان تات پیشرو در بکارگیری از هوش مصنوعی است و در این راستا سخنگوی هوشمند کشاورزی را طراحی کرده است.»

وی تاکید کرد که به‌کارگیری هوش مصنوعی در تشخیص آفات، بیماری‌های گیاهی و ارائه راهکارهای کنترلی دقیق، از جمله برنامه‌های جدی سازمان و موسسه گیاه‌پزشکی است که می‌تواند به کشاورزان در مزرعه کمک شایانی کند.

دستاوردهای هوشمندسازی و سازگاری با اقلیم

در حوزه آبیاری هوشمند، طی سال گذشته حدود ۱۰ هزار هکتار از اراضی کشور تحت پوشش قرار گرفت که این اقدام منجر به کاهش ۱۳ درصدی مصرف آب و افزایش ۱۸ درصدی تولید شد. همچنین، توسعه کشت چغندر پاییزه در سطح ۴۰ هزار هکتار و صرفه‌جویی بیش از ۱۱۰ میلیون مترمکعب آب، از دیگر اقدامات مؤثر در راستای سازگاری با تغییر اقلیم محسوب می‌شود.

گل‌محمدی به تصویب «طرح تاب‌آوری امنیت غذایی» در مجلس شورای اسلامی اشاره کرد که ماده‌ای در آن گنجانده شده و امکان تأمین منابع مالی از محل واردات را برای مرکز رونوشت ذخایر و منابع ژنتیکی کشور فراهم می‌کند.

• موسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی کشور دارای بزرگ‌ترین موزه تنوع ژنتیکی خاورمیانه است.
• این موزه شامل حدود ۴.۵ میلیون نمونه است که نقش بی‌بدیلی در حفظ، تقویت و بهره‌برداری از ذخایر ژنتیکی دارد.

ضرورت پژوهش‌های نوین و بازنگری ساختارها

رئیس سازمان تات، تغییر اقلیم را یکی از چالش‌های جدی پیش‌روی بخش کشاورزی دانست و اظهار داشت: با ظهور آفات و بیماری‌های جدید و کاهش کارایی برخی روش‌های کنترلی گذشته، ورود جدی موسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی به پژوهش‌های نوین، به‌ویژه در حوزه فناوری‌های زیستی و هوش مصنوعی، یک ضرورت حیاتی است.

وی همچنین از تدوین ساختار جدید سازمان تات خبر داد. این ساختار با محورهایی چون کوچک‌سازی، منطقی‌سازی، حذف وظایف موازی، توجه به مأموریت‌های جدید و استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و شرکت‌های دانش‌بنیان تدوین شده و قرار است حداکثر تا یک ماه آینده برای بررسی و تصویب به شورای عالی اداری کشور ارسال شود.

تأکید بر پژوهش‌های مسئله‌محور و به‌روز

مریم جلیلی‌مقدم، رئیس سازمان حفظ نباتات کشور، نیز در این نشست بر ضرورت مسئله‌محور و به‌روز بودن پژوهش‌های بخش کشاورزی تأکید کرد. وی افزود که نتیجه این تحقیقات باید به به‌روزرسانی دستورالعمل‌ها و روش‌های اجرایی منجر شود تا پاسخگوی شرایط جدید کشور باشد.

تغییر الگوی بارش، افزایش میانگین دما و پیامدهای ناشی از تغییر اقلیم، بسیاری از روش‌ها و توصیه‌های علمی گذشته را ناکارآمد ساخته و از این رو، بازنگری و اصلاح دستورالعمل‌های فنی را اجتناب‌ناپذیر کرده است.

«اگرچه تولید علم در سطح جهانی اهمیت دارد، اما اولویت کشور ما انجام پژوهش‌هایی است که مسائل روز بخش کشاورزی و نیازهای واقعی عرصه اجرا را هدف قرار دهد و به طور مستقیم به حل مشکلات موجود کمک کند.»

جلیلی‌مقدم نقش موسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی کشور را به عنوان ستون فقرات علم گیاه‌پزشکی و پشتیبان اصلی بخش‌های اجرایی بسیار مهم دانست و از تدوین تفاهم‌نامه همکاری میان سازمان حفظ نباتات و مؤسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی خبر داد. این تفاهم‌نامه با هدف ایجاد چارچوبی منسجم و ضابطه‌مند برای توسعه همکاری‌ها تهیه شده است.