التهاب مزمن: عامل خاموش دگرگونی مغز استخوان و زمینه ساز سرطان خون

التهاب مزمن؛ آغازگر خاموش سرطان خون

دانشمندان موسسه زیست‌شناسی مولکولی اروپا (EMBL)، مرکز پزشکی دانشگاه ماینتس آلمان و دپارتمان زیست‌پزشکی دانشگاه بازل در مطالعه‌ای که در نشریه Nature Communications منتشر شده، نشان داده‌اند که التهاب طولانی‌مدت به تدریج محیط زیستی مغز استخوان را بازآرایی می‌کند. این محیط، جایی است که سلول‌های بنیادی خون‌ساز در آن قرار دارند و تغییرات آن می‌تواند سال‌ها پیش از بروز بالینی سرطان خون آغاز شود.

پژوهشگران با بررسی نمونه‌های مغز استخوان افراد مبتلا به هماتوپوئز کلونال با پتانسیل نامشخص (CHIP) و سندرم میلودیسپلاستیک (MDS) دریافتند که با پیشرفت این اختلالات، سلول‌های پشتیبان سالم که نقش حیاتی در عملکرد طبیعی سلول‌های بنیادی خون دارند، به تدریج از بین می‌روند. به جای آنها، نوعی سلول پشتیبان التهابی غالب می‌شود که چرخه‌ای خودتقویت‌شونده از التهاب ایجاد کرده و تولید طبیعی سلول‌های خونی را مختل می‌کند.

محققان معتقدند این سلول‌های پشتیبان التهابی نقش کلیدی در تخریب زودهنگام مغز استخوان دارند و می‌توانند به عنوان هدفی نوین برای درمان‌های پیشگیرانه یا کندکننده مسیر تبدیل اختلالات خونی به سرطان مطرح شوند.

مغز استخوان؛ سامانه‌ای حساس به التهاب و سن

مغز استخوان هر ثانیه میلیون‌ها سلول خونی و ایمنی تولید می‌کند؛ فرآیندی که به هماهنگی دقیق میان سلول‌های بنیادی خون‌ساز، سلول‌های پشتیبان استرومایی و پیام‌های ایمنی وابسته است. اما با افزایش سن، التهاب مزمن یا بروز جهش‌های ژنتیکی، این هماهنگی به راحتی مختل می‌شود. در چنین شرایطی، بازسازی طبیعی سلول‌های بنیادی کاهش یافته و سلول‌های جهش‌یافته به طور خاموش تکثیر می‌شوند؛ روندی که در نهایت به بروز CHIP منجر می‌شود.

• CHIP: در حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد افراد بالای ۶۰ سال و نزدیک به ۳۰ درصد افراد بالای ۸۰ سال دیده می‌شود. این وضعیت، اگرچه اغلب بدون علامت است، اما خطر ابتلا به سرطان‌های خونی را تا ۱۰ برابر افزایش می‌دهد و با دو برابر شدن خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی و مرگ زودرس همراه است.
• MDS: سندرم میلودیسپلاستیک نیز که با تولید ناقص سلول‌های خونی و نارسایی تدریجی مغز استخوان همراه است، عمدتاً سالمندان را درگیر می‌کند و حدود ۳۰ درصد موارد آن به لوسمی میلوئیدی حاد (AML)، یکی از تهاجمی‌ترین انواع سرطان خون، تبدیل می‌شود.

کشف تغییرات سلولی پیش از بروز علائم بالینی

در این مطالعه، تیم تحقیقاتی با استفاده از فناوری‌های پیشرفته‌ای مانند توالی‌یابی RNA تک‌سلولی، تصویربرداری بافتی، پروتئومیکس و آزمایش‌های هم‌کشت سلولی، محیط ریزمغزی مغز استخوان را با دقت بالا بررسی کردند. این تحلیل‌ها نشان داد که حتی در مراحل اولیه و پیش‌بالینی بیماری، تغییرات قابل‌توجهی در ترکیب سلول‌های پشتیبان مغز استخوان رخ می‌دهد.

جودیت زاوگ، از نویسندگان ارشد این پژوهش، اظهار داشت: «مشاهده این میزان از بازسازی التهابی محیط مغز استخوان در افراد مبتلا به CHIP شگفت‌آور بوده و نشان می‌دهد که بیماری مدت‌ها پیش از تشخیص بالینی آغاز می‌شود.»

سلول‌های پشتیبان التهابی شناسایی‌شده، مقادیر بالایی از مولکول‌های التهابی مرتبط با اینترفرون ترشح می‌کنند که موجب جذب و فعال‌سازی سلول‌های T پاسخ‌دهنده به التهاب می‌شود. این تعامل، چرخه‌ای پایدار از التهاب ایجاد می‌کند که هم تولید طبیعی خون را مختل کرده و هم ساختار عروق مغز استخوان را تغییر می‌دهد.

تمرکز درمانی بر ریزمحیط مغز استخوان

یکی از یافته‌های مهم این پژوهش آن است که سلول‌های جهش‌یافته خونی در MDS مستقیماً عامل آغاز التهاب نیستند؛ بلکه تغییرات در سلول‌های ایمنی و پشتیبان مغز استخوان نقش محوری دارند. این موضوع توجه پژوهشگران را از سلول‌های سرطانی به محیط اطراف آنها معطوف کرده است.

بر این اساس، درمان‌هایی که التهاب یا مسیرهای سیگنال‌دهی اینترفرونی را هدف قرار می‌دهند، می‌توانند به حفظ عملکرد مغز استخوان در سالمندان مبتلا به CHIP کمک کنند و از پیشرفت بیماری به مراحل بدخیم جلوگیری نمایند. همچنین، الگوهای مولکولی خاص این سلول‌های التهابی می‌تواند به عنوان نشانگرهای هشدار زودهنگام برای شناسایی افراد در معرض خطر به کار رود.

دانشمندان تاکید می‌کنند که این یافته‌ها تنها به سرطان‌های خونی محدود نمی‌شود، بلکه درک جدیدی از پدیده التهاب وابسته به پیری ارائه می‌دهد؛ فرآیندی که با بسیاری از بیماری‌های مرتبط با افزایش سن، از جمله سرطان و بیماری‌های قلبی‌عروقی ارتباط دارد.

محققان باور دارند مطالعه طولی این تغییرات در آینده می‌تواند نقش مهمی در طراحی درمان‌های پیشگیرانه ایفا کند؛ درمان‌هایی که پیش از آغاز لوسمی، مسیر بیماری را متوقف می‌کنند.