بهرام بیضایی، کارگردان برجسته ایرانی درگذشت؛ میراثی جاودان از اسطوره و هویت

بهرام بیضایی، کارگردان و نمایشنامه‌نویس برجسته ایرانی که آثارش تلفیقی بی‌نظیر از اسطوره، نمادها و ادبیات فولکلور فارسی بود، در آمریکا چشم از جهان فروبست. این هنرمند فقید که عشقش به هنرهای نمایشی پیش و پس از اسلام، به نگارش بیش از 70 کتاب شامل تاریخ، نمایشنامه و فیلمنامه درباره ایران منجر شد، میراثی گران‌بها از خود بر جای گذاشت.

میراثی ماندگار از کانون تا سینما

بیضایی، همچون عباس کیارستمی، فعالیت هنری خود را از کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان آغاز کرد. او در تمامی آثارش به دنبال واکاوی انسان‌هایی بود که هویت خود را گم کرده‌اند. فیلم «باشو غریبه کوچک» نمونه‌ای بارز از این دغدغه است؛ داستانی از پسر بچه‌ای جنوبی که به شمال ایران سفر می‌کند و مجبور به سازگاری با زندگی‌ای کاملاً متفاوت می‌شود. بیضایی با ظرافت تلاش می‌کرد تکه‌تکه شدن هویت را با مفاهیم زبان و ملیت پیوند دهد.

«افسوس که یکی از ایرانی‌ترین شخصیت‌های ایران، هزاران فرسنگ دورتر چشم بر جهان فرو می‌بندد.»— اصغر فرهادی

هجرت و تداوم فعالیت هنری

بهرام بیضایی در سال 2010 به دلایل مختلف ایران را ترک کرد و تدریس در دانشگاه استنفورد آمریکا را آغاز نمود، در عین حال به روی صحنه بردن نمایشنامه‌هایش را نیز ادامه داد. پس از درگذشت این کارگردان، واکنش‌های گسترده‌ای در میان هنرمندان ایرانی شکل گرفت. اصغر فرهادی در پیامی نوشت: «افسوس که یکی از ایرانی‌ترین شخصیت‌های ایران، هزاران فرسنگ دورتر چشم بر جهان فرو می‌بندد.» جعفر پناهی نیز با انتشار پستی اظهار داشت: «از او آموختیم چگونه در برابر فراموشی بایستیم.»

یادگاری‌های ابدی

دو هفته پیش از درگذشت بیضایی، سینما ایران در خیابان لاله‌زار تهران در آتش سوخت؛ سینمایی که هنوز پوسترهای فیلم‌های این کارگردان بر دیوارهایش خودنمایی می‌کرد. با این حال، میراث بیضایی همچنان زنده و پویاست. نمایش فیلم‌های مرمت شده «چریکه تارا» و «سفر» در فوریه 2026 (بهمن و اسفند 1404) در سینماهای لندن و همچنین نمایش «باشو غریبه کوچک» در جشنواره ونیز 2025، گواهی بر این حقیقت است که بهرام بیضایی هرگز فراموش نخواهد شد.