تحول بزرگ در ناوگان بمب‌افکن‌های راهبردی نیروی هوایی آمریکا

ترکیب ناوگان بمب‌افکن‌های نیروی هوایی ایالات متحده در سال ۲۰۲۵

در سراسر جهان، تنها سه کشور همچنان دارای هواگردهای ضربت راهبردی (بمب‌افکن‌ها) هستند: ایالات متحده، چین و روسیه. نیروی هوایی روسیه ناوگانی کوچک‌تر از آمریکا در اختیار دارد و از زمان آغاز تهاجم به اوکراین، متحمل تلفات قابل توجهی شده است. برآورد دقیق تعداد بمب‌افکن‌های روسیه دشوار است، اما گمان می‌رود این کشور حدود ۱۰۰ فروند بمب‌افکن در اختیار داشته باشد.

بر اساس داده‌های منتشر شده توسط مجله Air & Space Forces Magazine در پایان سال ۲۰۲۴، تعداد رسمی بمب‌افکن‌های نیروی هوایی آمریکا به شرح زیر است:

نخستین پرواز بمب‌افکن B-52 به دهه ۱۹۵۰ بازمی‌گردد. B-1 نیز حدود نیم قرن قدمت دارد و B-2 هم به تدریج وارد سال‌های پایانی عمر خود می‌شود. نیروی هوایی آمریکا در حال ترسیم مسیر بازنشستگی برای B-2 و B-1 است، اما نکته قابل توجه این است که قدیمی‌ترین بمب‌افکن خود، یعنی B-52، را تا سال‌های طولانی در آینده بازنشسته نخواهد کرد. انتظار می‌رود B-52 در کنار بمب‌افکن نسل ششم آینده، یعنی B-21 Raider، همچنان به خدمت خود ادامه دهد.

پایگاه‌های فرماندهی تهاجم جهانی نیروی هوایی آمریکا

فرماندهی تهاجم جهانی نیروی هوایی آمریکا بر مجموعه‌ای از پایگاه‌ها در سراسر خاک اصلی ایالات متحده نظارت دارد که مسئولیت نیروهای بمب‌افکن راهبردی و موشک‌های بالستیک قاره‌پیما (ICBM) کشور را بر عهده دارند. مقر اصلی این فرماندهی در پایگاه نیروی هوایی بارکسدیل در ایالت لوئیزیانا قرار دارد. در مجموع، پنج پایگاه عملیاتی اصلی برای کل ناوگان بمب‌افکن‌های آمریکا وجود دارد. هر پایگاه میزبان پلتفرم‌ها و یگان‌های متفاوتی بوده و زیرساخت‌های آن متناسب با نیازهای هواگردهای خاص مستقر در آن طراحی شده است.

پایگاه‌ها و پلتفرم‌های بمب‌افکن

پایگاه کنونی بمب‌افکن B-2، یعنی پایگاه نیروی هوایی وایتمن در ایالت میزوری، قرار است در آینده به پایگاه عملیاتی بمب‌افکن B-21 Raider تبدیل شود. همچنین انتظار می‌رود پایگاه تینکر میزبان فعالیت‌های پشتیبانی و نگهداری ناوگان آینده B-21 باشد.

B-21 ریدر: آینده قدرت هوایی

بمب‌افکن B-21 Raider که توسط شرکت نورثروپ گرومن ساخته شده و هم‌اکنون در پایگاه نیروی هوایی ادواردز در حال آزمایش است، با ورود به خدمت به نخستین هواگرد نسل ششم جهان تبدیل خواهد شد. این هواپیما در نگاه نخست شبیه نسخه‌ای کوچک‌تر از B-2 Spirit به نظر می‌رسد، اما در واقع نمایانگر طراحی بسیار پالایش‌یافته‌ای است که بر پایه فناوری‌های اولیه بال پرنده پنهانکار ساخته شده؛ فناوری‌ای که پیش‌تر B-2 را به نخستین بمب‌افکن پنهانکار نسل پنجم جهان تبدیل کرده بود.

B-21 Raider ابعاد کوچک‌تری خواهد داشت و به جای چهار موتور، تنها از دو موتور استفاده می‌کند؛ تصمیمی که با هدف کاهش هزینه‌های بسیار سنگین و نیروی انسانی گسترده مورد نیاز برای نگهداری B-2 اتخاذ شده است. این بمب‌افکن جدید ظرفیت حمل مهمات کمتری خواهد داشت، اما از قابلیت استقرار سریع‌تر برخوردار بوده و امکان پراکندگی پایگاه‌ها را فراهم می‌کند. در عین حال، برد عملیاتی این بمب‌افکن پنهانکار برابر یا حتی بیشتر از نسخه قبلی خواهد بود و با برخورداری از یک پروفایل پنهان‌کاری چندطیفی بسیار مؤثرتر، سطح بقا و اثربخشی آن به مراتب افزایش می‌یابد.

برنامه نیروی هوایی آمریکا بر این اساس است که دست‌کم ۱۰۰ فروند بمب‌افکن B-21 را خریداری کند؛ هواگردی که قرار است ستون فقرات ناوگان آینده بمب‌افکن‌ها را شکل دهد. با این حال، گمانه‌زنی‌هایی وجود دارد که تعداد نهایی ممکن است به حدود ۲۰۰ فروند نیز برسد. بمب‌افکن B-21 به طور بنیادین ساختار ناوگان بمب‌افکن‌های راهبردی نیروی هوایی ایالات متحده را دگرگون خواهد کرد و یک ساختار دوپلتفرمی مدرن ایجاد می‌کند؛ ترکیبی از B-21های پنهانکار و نفوذکننده، در کنار B-52های غیرپنهانکار که نقش «کامیون حمل موشک» را ایفا می‌کنند.

نوسازی دوباره B-52 Stratofortress

بمب‌افکن مشهور به «رفیق بزرگ، زشت و چاق» یا همان BUFF که با نام رسمی B-52 Stratofortress شناخته می‌شود، قرار است دست‌کم یک قرن در خدمت نیروی هوایی آمریکا باقی بماند. نیروی هوایی آمریکا و شرکت رولزرویس در حال اجرای برنامه تعویض موتور این هواپیما هستند. انتظار می‌رود موتورهای جدید بهره‌وری سوخت را بین ۳۰ تا ۴۰ درصد افزایش داده و نیاز به تعمیرات زمینی و پشتیبانی سوخت‌گیری هوایی را به طور چشمگیری کاهش دهند.

در قالب برنامه جایگزینی موتورهای تجاری (CERP)، موتورهای توربوفن قدیمی TF33 ساخت پرت‌اندویتنی با موتورهای جدید RR F130 جایگزین خواهند شد. نسخه جدید این بمب‌افکن B-52J نام گرفته و پیش‌بینی می‌شود پیش از بازنشستگی، از مرز ۱۰۰ سال خدمت عبور کند. در کنار موتورهای تازه، نسخه J به رادار، آویونیک، سامانه‌های ارتباطی و تسلیحاتی به روز نیز مجهز خواهد شد.

از میان سه بمب‌افکن راهبردی فعلی آمریکا، تنها BUFF قرار است در چارچوب راهبرد بلندمدت، در کنار B-21 به خدمت ادامه دهد. بمب‌افکن‌های B-1 و B-2 به محض آنکه تعداد کافی B-21 برای حفظ سطح آمادگی نیروها در دسترس باشد، به تدریج از رده خارج خواهند شد و هواگردهای قدیمی به «گورستان هواپیماها» در پایگاه دیویس–مونتان منتقل می‌شوند.

تور خداحافظی B-2 Spirit

ناوگان بمب‌افکن‌های B-2 Spirit قرار است در اوایل تا اواسط دهه ۲۰۳۰ بازنشسته شود و به طور کامل جای خود را به بمب‌افکن پنهانکار جدید B-21 Raider بدهد. نیروی هوایی آمریکا دست‌کم یک دهه دیگر از B-2ها استفاده خواهد کرد تا فاصله زمانی تا عملیاتی شدن تعداد کافی B-21 پوشش داده شود. B-2 برخلاف B-52، به دلیل هزینه‌های بسیار بالای عملیات و نگهداری و همچنین تعداد محدود ناوگان، عمر خدمتی طولانی نخواهد داشت.

نیروی هوایی آمریکا تنها بهره‌بردار نخستین بمب‌افکن سنگین نسل پنجم جهان، یعنی B-2 Spirit ساخت نورثروپ گرومن است. جزئیات این بال پرنده همچنان در هاله‌ای از محرمانگی قرار دارد، چراکه در جریان توسعه آن، فناوری‌های انقلابی متعددی ابداع شد. طبق اطلاعات رسمی نیروی هوایی آمریکا، تنها ۲۱ فروند B-2 پیش از توقف خط تولید در سال ۱۹۹۷ تحویل داده شد.

در حال حاضر ۱۹ فروند از این بمب‌افکن‌ها قابلیت پرواز دارند؛ یک فروند در حادثه‌ای در گوآم از دست رفت و فروندی دیگر نیز پس از یک سانحه در پایگاه وایتمن از رده خارج شد. این تعداد در دوره‌های تعمیرات اساسی کاهش بیشتری نیز پیدا می‌کند. پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و پایان ناگهانی جنگ سرد، تولید B-2 در اقدامی خبرساز متوقف شد.

برای حفظ کارآمدی عملیاتی ناوگان کوچک B-2 در برابر تهدیدات رو به تکامل، نیروی هوایی ایالات متحده و شرکت نورثروپ گرومن مجموعه‌ای از ارتقاها را اجرا می‌کنند. مواد جاذب رادار و ویژگی‌های پنهان‌کاری این هواپیما بهبود می‌یابد تا سطح مقطع راداری آن بیش از پیش کاهش پیدا کند. همچنین، یکپارچه‌سازی تسلیحات جدید و ارتقای سامانه‌های ارتباط ماهواره‌ای فراتر از خط دید، انتقال سریع‌تر داده‌های برنامه‌ریزی مأموریت را ممکن خواهد کرد.

آخرین رقص B-1 Lancer

بمب‌افکن B-1 Lancer ساخت کمپانی راکول که عموماً با نام «استخوان» (Bone) شناخته می‌شود، قرار است تا اواسط دهه ۲۰۳۰ و هم‌زمان با گذار نیروی هوایی ایالات متحده به بمب‌افکن جدید B-21 بازنشسته شود. با این حال، ناوگان باقی‌مانده B-1 در حال حاضر تحت مجموعه‌ای از ارتقاهای مهم قرار دارد تا تا زمان عملیاتی شدن کامل جایگزینش، همچنان بخش حیاتی از توان بمب‌افکن‌های راهبردی آمریکا باقی بماند.

B-1 در ابتدا توسط شرکت راکول (که اکنون بخشی از بوئینگ است) طراحی شد تا از شش ستون خارجی برای حمل موشک‌های هسته‌ای استفاده کند. این ستون‌ها در دوره پس از جنگ سرد و در چارچوب معاهدات منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای، به ویژه توافق START، غیرفعال شدند. این جت بمب‌افکن همچنان در بسیاری از مأموریت‌ها از یک ستون بیرونی برای نصب حسگرها استفاده می‌کند، اما سایر ستون‌ها تا آغاز یک برنامه جدید بلااستفاده مانده بودند.

ستون ماژولار و تطبیق‌پذیر بوئینگ با نام Load Adaptable Modular یا LAM قرار است برای به کارگیری نسل جدیدی از مهمات دورایستا که هم‌اکنون در دست توسعه هستند استفاده شود؛ از جمله سلاح هایپرسونیک AGM-183A موسوم به Air-Launched Rapid Response Weapon (ARRW)، موشک کروز هایپرسونیک تنفس‌هوا (HACM) و نسخه C-3 از موشک ضدکشتی دوربرد AGM-158C (LRASM).

نیروی هوایی آمریکا همچنین برای مقابله با هرگونه تأخیر احتمالی در ورود B-21، در حال تقویت توان بازدارندگی B-1 در برابر رقبای هم‌تراز است. نشریه Air & Space Forces Magazine به نقل از جنیفر وانگ، مدیر برنامه‌های بمب‌افکن بوئینگ، گزارش داده که ستون LAM «مثل لگو» خواهد بود و به راحتی روی خط پرواز قابل پیکربندی مجدد است:

«این کار باعث می‌شود B-1 مدت بیشتری در میدان نبرد باقی بماند، همچنان مرتبط و مؤثر باشد و دوباره بخشی از بار کاری B-52 را هم کم کند… حتی برخی ارائه‌دهندگان تسلیحات با ما تماس گرفته‌اند تا درباره یکپارچه‌سازی سلاح‌هایشان روی B-1 و انجام آزمایش‌ها صحبت کنند… ما وابسته به یک تأمین‌کننده خاص سلاح نیستیم؛ می‌تواند سلاح بوئینگ باشد یا سلاح هر شرکت دیگری.»

برای پر کردن «شکاف بمب‌افکن‌ها» تا زمان عملیاتی شدن کامل B-21، ناوگان باقی‌مانده B-1B در قالب برنامه B-1 Embracing Agile Scheduling Team یا BEAST و دیگر طرح‌های نوسازی ارتقا خواهد یافت. نیروی هوایی ایالات متحده پیش‌تر ۱۷ فروند از کم‌قابلیت‌ترین هواگردها را بازنشسته کرده و برنامه دارد به محض ورود B-21 در تعداد کافی (احتمالاً در اوایل تا اواسط دهه ۲۰۳۰) کل ناوگان B-1 را به طور کامل از خدمت خارج کند.