چالش جذب سرمایه‌های خانگی: اعتماد عمومی و بازدهی تولید در ایران

در سال‌های اخیر، شتاب فزاینده تورم و کاهش مستمر ارزش پول ملی، بسیاری از شهروندان را بر آن داشته تا برای حفظ ارزش دارایی‌های خود، به خرید و نگهداری طلا و ارز روی آورند. این رویکرد، منجر به انباشت حجم قابل توجهی از ذخایر طلا و ارز در دست مردم شده است، تا جایی که وزیر سابق اقتصاد، میزان دارایی‌های ارزی نزد مردم را بین ۲۰ تا ۴۰ میلیارد دلار برآورد کرده بود. این حجم عظیم از سرمایه، ایده‌های مختلفی را برای استفاده از آن در راستای اهداف اقتصادی کشور مطرح کرده است.

برنامه‌های دولت برای جذب سرمایه‌های خرد

با وجود بحث‌های مکرر مسئولان درباره ضرورت جذب و به‌کارگیری این منابع در بخش تولید، تاکنون اقدام عملیاتی ملموسی در این زمینه صورت نگرفته است. با این حال، سیدعلی مدنی‌زاده، وزیر اقتصاد، اخیراً از برنامه خود برای جذب ارزهای خانگی و معرفی صندوق‌های ارزی به مردم خبر داده است. هدف از این طرح، بازگرداندن سرمایه‌های خرد به چرخه اقتصادی و افزایش مشارکت مردم در تولید عنوان شده است.

احیای اعتماد عمومی، پیش‌شرط موفقیت

فعالان اقتصادی، ذخایر ارز و طلای مردم را منابعی قابل اتکا می‌دانند، اما با تأکید بر از بین رفتن سرمایه اجتماعی در سال‌های گذشته به دلیل اقدامات دولت، جلب مجدد اعتماد مردم را کاری دشوار می‌پندارند. به گفته آنها، این امر نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت و رویکردی عمل‌گرایانه است.

یحیی آل‌اسحاق، عضو هیات نمایندگان اتاق ایران، اظهار داشت: «در شرایطی که اقتصاد در وضعیت تورمی قرار دارد، انتظارات تورمی وجود دارد و محیط اقتصادی با ابهام همراه است، به‌طور طبیعی هر فردی برای حفظ ارزش دارایی خود روش‌هایی را انتخاب می‌کند که ثبات بیشتری دارند. افرادی که نگران کاهش ارزش دارایی خود هستند، به راهکارهای سریع و راحتی چون خرید طلا و ارز روی می‌آورند که نقدشوندگی بالایی دارند.»

وی افزود که مفهوم این رفتار، خروج دارایی‌ها از چرخه جاری اقتصاد است؛ به طوری که نه وارد تولید می‌شود و نه ارزش افزوده ایجاد می‌کند و در نتیجه دارایی‌ها به جای مولد بودن، منجمد می‌شوند. آل‌اسحاق تأکید کرد که ایده جذب این دارایی‌ها مناسب است، اما رفتارهای گذشته اعتماد عمومی را تضعیف کرده است.

وی تصریح کرد: «لازم است پیش از اجرای چنین طرح‌هایی، اعتماد عمومی نسبت به نظام بانکی و کلیت نظام حاکمیت احیا شود. اما تا زمانی که اعتماد ایجاد نشود، طبیعی است که مردم ترجیح می‌دهند دارایی خود را در منزل نگهداری کنند.»

لزوم جذابیت‌بخشی به بخش تولید

عباس آرگون، دیگر عضو هیات نمایندگان اتاق ایران، نیز بازگرداندن این دارایی‌ها به فرآیند تولید را بسیار پیچیده دانست و آن را به مساله اعتماد گره زد. او اعتماد را بزرگ‌ترین سرمایه دانست که در گذر زمان ساخته می‌شود.

آرگون خاطرنشان کرد: «در حال حاضر تولید نسبت به سایر بخش‌ها بازدهی مناسبی ندارد. در بخش‌های غیرمولد بازدهی بالای ۳۰ تا ۴۰ درصد وجود دارد، اما در تولید بازدهی کمتر از ۲۰ درصد است. تولید باید جذابیت اقتصادی داشته باشد تا اشتغال‌زایی ایجاد کند و رونق بگیرد.»

این دیدگاه‌ها نشان می‌دهد که برای موفقیت در جذب سرمایه‌های خانگی، علاوه بر برنامه‌های مالی، بازسازی اعتماد عمومی و افزایش جذابیت اقتصادی بخش تولید از اهمیت حیاتی برخوردار است.