جشنواره فیلم فجر ۴۴: حذف هیئت انتخاب و ابهامات در گزینش آثار

آغاز انتقادات از چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر؛ حذف هیئت انتخاب و ابهامات گزینش آثار

چهل‌وچهارمین جشنواره بین‌المللی فیلم فجر در حالی به روزهای حساس خود نزدیک می‌شود که تغییرات ساختاری بی‌سابقه‌ای را تجربه می‌کند. برخلاف دهه‌های گذشته، خبری از لیست رسمی اعضای هیئت انتخاب نیست و این موضوع موجی از انتقادات را برانگیخته است. منوچهر شاهسواری، دبیر این دوره، قرار است به‌تنهایی یا با تیمی مشورتی که هنوز معرفی نشده‌اند، بار سنگین گزینش آثار را به دوش بکشد.

آمار متقاضیان و چالش حذف بیش از ۱۰۰ فیلم

با پایان مهلت ثبت‌نام، ۱۲۷ اثر سینمایی متقاضی حضور در بخش سودای سیمرغ شده‌اند. این در حالی است که طبق فراخوان جدید، تنها ۲۲ فیلم به مرحله نهایی راه خواهند یافت. حذف بیش از ۱۰۰ فیلم از لیست نهایی، آن هم در غیاب یک هیئت انتخاب چندصدایی و شفاف، اولین جرقه‌های انتقادی را روشن کرده و سوالات جدی را درباره فرآیند انتخاب مطرح می‌سازد.

حذف هیئت انتخاب؛ تقلید از جشنواره‌های جهانی یا فرار از پاسخگویی؟

مهم‌ترین تغییر این دوره، حذف رسمی «هیئت انتخاب» و جایگزینی مستقیم دبیر است. اگرچه در جشنواره‌های معتبری مانند «کن» یا «ونیز»، دبیر (Artistic Director) از قدرت بالایی برخوردار است، اما تفاوت‌های اساسی با مدل فعلی جشنواره فجر وجود دارد که این مقایسه را با چالش مواجه می‌کند:

• تیم مشاوران متخصص: در جشنواره‌های جهانی، دبیر به‌تنهایی فیلم‌ها را انتخاب نمی‌کند؛ بلکه شبکه‌ای گسترده از برنامه‌ریزان (Programmers) و مشاوران زبده در طول سال به رصد و گزینش آثار می‌پردازند. در جشنواره فجر، هنوز مشخص نیست بازوهای مشورتی دبیر چه کسانی هستند و چه فرآیندی برای انتخاب آثار طی می‌شود.
• ثبات در سیاست‌گذاری: دبیران جشنواره‌های بزرگ معمولاً برای مدت طولانی (گاهی ۱۰ تا ۲۰ سال) در سمت خود باقی می‌مانند که این امر به ثبات و امتداد هنری جشنواره کمک می‌کند. در ایران، با تغییر هر دولت یا حتی مدیر سازمان سینمایی، دبیر و تمام ساختار جشنواره دستخوش تغییر می‌شود. این عدم ثبات به این معناست که «سلیقه فردی» جایگزین «امتداد هنری» و یک رویکرد پایدار شده است.

درز اخبار و ضعف اطلاع‌رسانی جشنواره

یکی دیگر از نقاط ضعف چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر، نحوه اطلاع‌رسانی آن است. اینکه اخبار حیاتی و مهم (مانند تعداد آثار متقاضی یا تغییر ساختار انتخاب) به‌جای انتشار رسمی از طریق سایت جشنواره، از طریق «صفحات خاص» یا «شنیده‌ها» به بیرون درز می‌کند، نشان‌دهنده یک ضعف جدی در روابط عمومی و مدیریت اطلاعات جشنواره است. این مدل اطلاع‌رسانی قطره‌چکانی، فضا را برای شایعات باز کرده و از شأن «ملی» جشنواره کاسته، آن را به سطح یک رویداد محفلی تقلیل می‌دهد.