اثرات مخرب صفحه‌نمایش بر مغز کودکان: کندی تصمیم‌گیری و افزایش اضطراب در نوجوانی

مطالعه‌ای جدید در سنگاپور نشان می‌دهد که قرار گرفتن طولانی‌مدت کودکان زیر دو سال در معرض صفحه‌نمایش می‌تواند به تغییراتی در روند تکامل مغز منجر شود. این تغییرات، پیامدهای نگران‌کننده‌ای از جمله کندی در تصمیم‌گیری و افزایش علائم اضطراب را در دوران نوجوانی به همراه دارد. این پژوهش که توسط تیمی از آژانس علم، فناوری و تحقیقات سنگاپور (A*STAR) و دانشگاه ملی سنگاپور انجام شده و نتایج آن در ژورنال معتبر eBioMedicine منتشر گردیده، زنگ خطر را برای والدین و نهادهای بهداشتی به صدا درآورده است.

محققان هشدار می‌دهند که تحریکات حسی شدید ناشی از صفحات نمایش در دوران حساس نوزادی، باعث بلوغ زودرس شبکه‌های مغزی مسئول بینایی و کنترل شناختی می‌شود. این امر، پیامدهای بلندمدتی بر رفتار و سلامت روان فرد در سال‌های آتی خواهد داشت.

روش‌شناسی و یافته‌های کلیدی مطالعه

در این مطالعه، محققان 168 کودک را طی بیش از یک دهه تحت پیگیری قرار دادند. در سه بازه زمانی مختلف، اسکن مغزی از این کودکان گرفته شد تا مسیرهای زیستی احتمالی میان زمان قرارگیری در معرض صفحه‌نمایش در دوران نوزادی و سلامت روان در نوجوانی شناسایی شود.

تغییرات مغزی و پیامدهای رفتاری

• رشد شتاب‌یافته شبکه‌های مغزی: کودکانی که در دوران نوزادی زمان بیشتری را مقابل صفحه‌نمایش سپری کرده بودند، رشد شبکه‌های مغزی مسئول بینایی و کنترل شناختی آنها سریع‌تر از حالت طبیعی بود. این رشد شتاب‌یافته، نتیجه تحریک شدید حسی است که صفحات نمایش ایجاد می‌کنند.
• کندی در تصمیم‌گیری: پیامدهای این تغییرات ساختاری در سنین بالاتر به‌وضوح مشاهده شد. کودکانی که دچار تغییر در شبکه‌های مغزی شده بودند، در سن 8.5 سالگی برای انجام وظایف شناختی و تصمیم‌گیری به زمان بیشتری نیاز داشتند.
• افزایش اضطراب: همین گروه از کودکان در سن 13 سالگی، سطوح بالاتری از اضطراب را گزارش کردند. این نتایج نشان می‌دهد که اثرات مخرب نمایشگر در نوزادی، فراتر از دوران کودکی رفته و زیربنای سلامت روان و توانمندی‌های ذهنی فرد را در سنین بلوغ تحت تأثیر قرار می‌دهد.

راهکارهای مقابله با اثرات منفی نمایشگرها

بااین‌حال، تحقیق دیگری که توسط همین تیم در سال 2024 در نشریه Psychological Medicine منتشر شده، نشان می‌دهد که تعاملات انسانی، به‌ویژه کتابخوانی مشترک والدین و کودک، می‌تواند اثرات منفی نمایشگرها را خنثی کند. در کودکانی که والدینشان در سن 3 سالگی به‌طور مداوم برای آن‌ها کتاب می‌خواندند، پیوند میان استفاده از نمایشگر در نوزادی و تغییرات نامطلوب مغزی به‌شدت ضعیف شده بود. این فعالیت‌های تعاملی برخلاف مصرف غیرفعال محتوای دیجیتال، با ایجاد پیوند عاطفی و قرار دادن کودک در معرض زبان، به رشد متوازن مغز کمک می‌کند.

«تعاملات انسانی، به‌ویژه کتابخوانی مشترک والدین و کودک، می‌تواند اثرات منفی نمایشگرها را خنثی کند.»

اهمیت محدودیت و نقش دولت‌ها

این یافته‌ها اهمیت محدود کردن زمان قرارگیری در معرض نمایشگرها در دو سال اول زندگی و همچنین نقش فعال والدین در حمایت از رشد سالم مغز را نشان می‌دهد. باتوجه‌به افزایش روزافافزون استفاده کودکان و نوجوانان از دستگاه‌های دیجیتال، دولت‌ها و نهادهای بهداشتی جهان در تلاش‌اند دسترسی آنها را محدود کنند. به‌عنوان مثال، وزارت آموزش سنگاپور در راستای کاهش آسیب‌های دیجیتال، محدودیت‌های جدیدی برای استفاده از گوشی‌های هوشمند در مدارس متوسطه از ژانویه آینده وضع کرده است.