خراسان جنوبی؛ کویرنشین پیشرو در آبزی‌پروری با تولید سالانه بیش از ۴۸۰۰ تن ماهی

استخرهای دومنظوره؛ راهکاری برای بهره‌وری آب و تنوع درآمد

در پی تداوم خشکسالی‌ها و کاهش محسوس آبدهی منابع طبیعی، استفاده بهینه و چندمنظوره از آب به ضرورتی انکارناپذیر تبدیل شده است. استخرهای ذخیره آب کشاورزی در پایین‌دست منابع آبی خراسان جنوبی، نه تنها نیاز آبی باغات و مزارع را تامین می‌کنند، بلکه به بستری مناسب برای پرورش انواع ماهی تبدیل شده‌اند. این استخرها نقش مهمی در تنوع‌بخشی به درآمد کشاورزان، ایجاد اشتغال پایدار در مناطق روستایی و ارتقای بهره‌وری محصولات کشاورزی ایفا می‌کنند.

تحقیقات اخیر نشان می‌دهد استفاده از آب غنی‌شده استخرهای پرورش ماهی، راندمان تولید محصولات کشاورزی را افزایش داده و مصرف کودهای شیمیایی را کاهش می‌دهد.

رشد چشمگیر تولید و صادرات آبزیان

مسئولان بخش کشاورزی خراسان جنوبی بر گسترش هدفمند پرورش ماهی به عنوان راهکاری برای افزایش بهره‌وری آب و تقویت اقتصاد کشاورزی تاکید دارند. محسن اسفندیاری، رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان، جزئیات وضعیت فعلی و برنامه‌های آتی شیلات استان را تشریح کرد.

آمار تولید در ۹ ماهه امسال

• مجموع تولید: بیش از ۳۷۸۶ تن گوشت انواع ماهیان.
• ماهیان سردآبی: ۱۱۱ تن.
• ماهیان گرمابی (کپور، آمور، فیتوفاگ): ۳۳۹۵ تن.
• ماهی تیلاپیا: ۲۸۰ تن.

وی افزود: در سال گذشته نیز ۴۸۳۰ تن گوشت انواع ماهیان گرمابی و سردآبی در استخرهای پرورشی استان تولید شد که ارزشی بالغ بر ۱۲۱۰ میلیارد ریال داشته است. در حال حاضر، ۱۱۴۶ نفر بهره‌بردار شیلاتی در ۱۱۴۶ منبع آبی استان مشغول به فعالیت هستند.

گونه‌های پرورشی و پراکندگی جغرافیایی

گونه‌های اصلی قابل پرورش در استان شامل کپور، آمور، فیتوفاگ، قزل‌آلا و تیلاپیا است که تنوع آن به پایداری تولید و اشتغال‌زایی کمک می‌کند. شهرستان قاین با تولید ۱۶۵۷ تن ماهی، رتبه نخست استان را دارد و طبس با ۵۶۲ تن در جایگاه دوم قرار گرفته است.

زمان برداشت

• ماهیان گرمابی: از اواسط آذر تا اواخر اسفند.
• ماهیان سردآبی (قزل‌آلا): از مهر تا اسفند.
• ماهی تیلاپیا: در تمام طول سال (در محیط‌های گلخانه‌ای).

اسفندیاری همچنین اشاره کرد که سالانه بیش از ۴۸۰۰ تن محصول در واحدهای پرورش آبزیان استان تولید می‌شود و ۷۰ درصد آن به استان‌های خراسان رضوی، کرمان، سیستان و بلوچستان و خوزستان صادر می‌گردد.

پرورش ماهیان زینتی، زالو و طرح‌های توسعه‌ای

علاوه بر ماهیان خوراکی، خراسان جنوبی در پرورش سایر آبزیان نیز فعال است:

• ماهیان زینتی: ۱۲ مزرعه با ظرفیت نزدیک به ۲ میلیون قطعه.
• زالوی طبی: ۵۲ مزرعه با تولید ۷۰۰ هزار نخ.

این محصولات علاوه بر تامین بازار داخلی، به سایر استان‌ها نیز ارسال می‌شوند. همچنین، ۱۲۶ منبع آبی غیرمتعارف با دبی ۲۳۹۷ لیتر در ثانیه شناسایی شده‌اند که قابلیت پرورش ماهیان مختلف را دارند و می‌توانند سالانه تا ۲۴۰۰ میلیارد تومان ارزش افزوده ایجاد کنند.

آغاز طرح آزمایشی پرورش ماهی خاویاری

در اقدامی نوآورانه، طرح آزمایشی پرورش ماهی خاویاری برای نخستین بار با مشارکت بخش خصوصی و سازمان شیلات ایران در شهرستان بیرجند (منطقه دشت بجد) در حال اجراست. در این طرح، ۲۰۰ قطعه بچه‌ماهی خاویاری از مرکز بازسازی و حفاظت از ذخایر ژنتیکی شهید رجایی مازندران تامین و رهاسازی شده است.

هدف از این طرح، تنوع‌بخشی به منابع درآمدی استان و شکوفایی صنعت شیلات است. با وجود اینکه استحصال خاویار حدود ۱۲ سال زمان می‌برد، تولید گوشت سفید این گونه‌ها پس از حدود سه سال امکان‌پذیر خواهد بود. استان مرزی خراسان جنوبی دارای ۱۲ شهرستان و جمعیتی بالغ بر ۸۰۰ هزار نفر است.