آلودگی هوا؛ تهدیدی جدی برای رشد عصبی و جسمی کودکان

علی فرجی، متخصص بیماری‌های کودکان و عضو هیات مدیره انجمن پزشکان کودکان ایران، در گفت‌وگویی به تشریح آثار زیانبار آلودگی هوا بر رشد عصبی و جسمی کودکان پرداخت و این پدیده را معضلی جدی خواند. وی تاکید کرد که آلودگی هوا نه تنها مشکلات تنفسی اولیه مانند آسم را در کودکان ایجاد می‌کند، بلکه وجود آلاینده‌هایی نظیر سرب و سایر مواد سمی در هوا می‌تواند به مسمومیت و آسیب دستگاه عصبی منجر شود.

فرجی افزود: مشکلات تنفسی ناشی از آلودگی، سطح اکسیژن‌رسانی خون را کاهش می‌دهد. این امر به نوبه خود با محدود کردن دسترسی سلول‌های عصبی مغز به اکسیژن کافی، ضایعات عصبی را تشدید می‌کند. بنابراین، آلودگی هوا از دو مسیر سمیت مستقیم مواد آلاینده و ایجاد اختلالات تنفسی، به سیستم عصبی کودکان آسیب می‌رساند.

تأثیر سن کودک بر شدت آسیب‌های عصبی

این متخصص هشدار داد که شدت و ماندگاری آسیب‌های عصبی با سن کودک ارتباط مستقیم دارد. هرچه سن کودک پایین‌تر باشد، آثار منفی پایدارتری بر حافظه، هوش و فرآیند یادگیری وی در سال‌های آتی بر جای خواهد ماند. به گفته فرجی، کودکانی که در مناطق با آلودگی هوای بالا زندگی می‌کنند، به دلیل آسیب‌های وارده در سنین پایین، اغلب با کاهش توانایی یادگیری در دوران مدرسه مواجه خواهند شد.

آمارهای نگران‌کننده مرگ‌ومیر ناشی از آلودگی هوا

فرجی با اشاره به آمارهای مرگ‌ومیر مرتبط با آلودگی هوا، عنوان کرد: بر اساس بررسی‌ها، آمار کلی مرگ‌ومیر منتسب به آلودگی هوا در ایران حدود ۵۰ هزار نفر در سال است که بیش از ۱۵ درصد از موارد مرگ کودکان می‌تواند مرتبط با این عامل باشد. وی همچنین تاکید کرد که به طور میانگین در جهان، در هر ۱۰۰ هزار کودک زیر ۵ سال، تا ۸ مورد مرگ ناشی از عفونت‌های دستگاه تنفسی تحتانی به آلودگی هوا نسبت داده می‌شود.

راهکارهای کاهش مواجهه و آسیب‌پذیری

یکی از مهم‌ترین راهکارهای کاهش مواجهه کودکان با آلودگی هوا، پرهیز از حضور آنها در فضای باز در روزهایی است که شاخص کیفیت هوا در سطح خطرناک اعلام می‌شود. فرجی توصیه کرد که در چنین شرایطی، کودکان در منزل بمانند، از فعالیت بدنی شدید حتی در محیط داخلی خودداری کنند و در صورت امکان، برای ساعاتی از شهرهای آلوده خارج شوند.

نقش تغذیه در پیشگیری از آسیب‌ها

درباره نقش تغذیه در پیشگیری از آسیب‌های ناشی از آلودگی هوا، فرجی توضیح داد: اگرچه در متون طب سنتی بر مصرف برخی مواد غذایی مانند شیر تاکید شده، اما شواهد علمی قوی در این زمینه موجود نیست. با این حال، مصرف فراوان مایعات برای کمک به دفع سموم و حفظ گردش خون مناسب، به صورت کلی توصیه می‌شود. همچنین، پرهیز از مصرف غذاهای مضر و فست‌فودها در دوران آلودگی هوا می‌تواند مفید باشد.

مسئولیت اجتماعی همگانی

متخصص بیماری‌های کودکان با تاکید بر مسئولیت اجتماعی همگانی، از خانواده‌ها خواست تا خود نیز در کاهش تولید آلاینده‌ها مشارکت فعال داشته باشند. وی اظهار کرد: اقداماتی مانند رفع نقص فنی وسایل نقلیه شخصی، استفاده بهینه و با درجه حرارت پایین‌تر از وسایل گرمایشی و به طور کلی، کاهش رفتارهایی که منجر به تولید آلودگی می‌شود، از جمله این اقدامات است. فرجی یادآور شد که محافظت از گروه‌های آسیب‌پذیر، به ویژه کودکان و سالمندان، با ماندن در خانه در مواقع آلودگی شدید و انتخاب زمان و مکان مناسب برای خروج از شهر در صورت امکان، امری ضروری است.