صنعت کشتی‌سازی ایران: توانمندی‌های مغفول و چالش‌های تامین مالی

توانمندی‌های داخلی و موانع پیش‌رو

سعید جعفری، مدیرعامل مجتمع کشتی‌سازی ایزوایکو، اظهار داشت که توان فنی ساخت شناورهای پیشرفته در داخل کشور به طور کامل وجود دارد و عدم ساخت برخی از آنها تاکنون، به معنای ناتوانی نیست. وی بیان کرد که بسیاری از بهره‌برداران و سفارش‌دهندگان، به جای اعتماد به سازندگان داخلی، ترجیح می‌دهند پروژه‌ها را در خارج از کشور سفارش دهند که بخش عمده این گرایش به دلیل مسائل تامین مالی است.

«ما کشور دریایی هستیم، اما سازوکارمان دریایی نیست؛ مثلا بانک دریایی نداریم که بتواند مانند بانک‌های تخصصی این حوزه در دیگر کشورها عمل کند.»

جعفری، نبود نهادهای پشتیبان تخصصی دریایی را یکی از مشکلات اساسی دانست. او تصریح کرد که اعداد و ارقام در پروژه‌های دریایی بسیار بزرگ است و دریافت تسهیلات یا وثیقه‌های متناسب به راحتی امکان‌پذیر نیست. به همین دلیل، در سطح جهانی از مدل‌های تضمین متنوع برای پشتیبانی مالی این پروژه‌ها استفاده می‌شود که نیاز به تقویت چنین حمایت‌هایی در ایران نیز احساس می‌شود.

تولیدات و ظرفیت‌های ایزوایکو

مدیرعامل مجتمع کشتی‌سازی ایزوایکو با تاکید بر اینکه صنعت دریایی محدود به کشتی‌سازی نیست و در حوزه فراساحل نیز اقدامات گسترده‌ای در کشور انجام شده است، اعلام کرد که تاکنون بیش از ۱۰۰ هزار تن تجهیزات دریایی در ایزوایکو تولید شده است.

وی افزود که توانمندی این مجموعه اثبات شده و انواع شناورهای جدید برای نخستین‌بار در کشور ساخته شده‌اند، اما تداوم سفارش‌ها وجود نداشته و همان تجربه نخست باقی مانده است. جعفری تاکید کرد که سفارش‌گذاری مقطعی باعث افزایش هزینه‌ها و طولانی‌تر شدن زمان تحویل می‌شود. وی توضیح داد که اگر سفارش تنها برای یک فروند شناور باشد، هزینه ساخت آن تا یک و نیم برابر نسبت به زمانی که دست‌کم پنج فروند به صورت زنجیره‌ای ساخته شوند، افزایش پیدا می‌کند.

ظرفیت خالی ساخت شناور در سال ۱۴۰۴

جعفری یادآور شد که در سال جاری تنها برای سه فروند شناور کوچک سفارش ساخت دریافت شده و ظرفیت تولید ایزوایکو خالی مانده است، در حالی که در حوزه تعمیرات، ۴۷ فروند شناور در ابعاد مختلف در دست تعمیر قرار دارند. او ابراز کرد که در حوزه شناورهای بزرگ نیز توان ساخت پنج فروند شناور اقیانوس‌پیما با فاصله ۶ ماهه از یکدیگر وجود دارد و می‌توان طی دوره ۲۴ تا ۳۰ ماهه آن‌ها را تحویل داد.

نقش دولت و تاریخچه ایزوایکو

مدیرعامل ایزوایکو به این نکته اشاره کرد که در بیشتر کشورهای دریایی، به دلیل وابستگی بالای این صنعت به نیروی انسانی و غیررباتیک بودن فرآیندها، دولت‌ها یارانه‌های گسترده‌ای برای تامین مالی صنایع دریایی در نظر می‌گیرند که می‌طلبد چنین حمایت‌هایی در ایران نیز تقویت شود.

مجتمع کشتی‌سازی و صنایع فراساحل ایران (ایزوایکو) در سال ۱۳۵۲ با هدف جذب بخش بزرگی از بازار تعمیرات و ساخت شناور، در ۳۷ کیلومتری غرب بندرعباس راه‌اندازی شد. این مجموعه در طول سال‌ها با اجرای پروژه‌های کلان از جمله ساخت سه فروند کشتی کانتینربر اقیانوس‌پیما با ظرفیت حمل ۲۲۰۰ کانتینر، که نخستین اقیانوس‌پیماهای ساخته‌شده در ایران و تحت کلاس GL آلمان هستند، جایگاه ویژه‌ای در صنعت دریایی کشور کسب کرده است.

ایزوایکو همچنین در زمینه طراحی، ساخت، حمل، نصب و راه‌اندازی سکوهای نفت و گاز و بومی‌سازی این دانش عملکرد درخشانی داشته و پروژه‌های بزرگی را در فازهای مختلف میدان گازی پارس جنوبی و توسعه میدان‌های نفتی هندیجان و فروزان با موفقیت به پایان رسانده است. این مجتمع با بومی‌سازی دانش تعمیرات ریگ‌های حفاری دریایی و اجرای بیش از ۱۴ پروژه در این حوزه، نقشی کلیدی در کاهش وابستگی کشور به خارج ایفا کرده است.

این مجموعه، که امروز به عنوان بزرگ‌ترین زیرساخت صنایع دریایی کشور شناخته می‌شود، با برخورداری از سیستم‌های پیشرفته آب‌گیری و به آب‌اندازی، توانایی ساخت و تعمیر هر نوع شناور در دنیا را دارد. علاوه بر این، پشتیبانی ایزوایکو از شرکت ملی نفتکش ایران نقشی حیاتی در تداوم جریان صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی ایفا کرده و تاثیر بسزایی در اقتصاد کشور داشته است.

ایجاد این مجموعه با در نظر گرفتن موقعیت طبیعی و جغرافیایی آن، حوضچه آرامش به وسعت ۳۸۰ هکتار، و بهره‌مندی از تسهیلات قانونی منطقه ویژه، با هدف توسعه صنعت و تجارت در حوزه صنایع کشتی‌سازی، سازه‌های دریایی، صنایع پایین‌دستی و ایجاد کارخانه‌های مرتبط صورت گرفته است. ایزوایکو با استفاده از آخرین فناوری‌های روز دنیا و بومی‌سازی دانش مرتبط، در راستای افزایش تولید، اشتغال پایدار و قطع وابستگی کشور به خارج، گام‌های موثری برداشته است.