اولین پرواز پهپاد مادر «جیو تیان» چین؛ تحولی در نبردهای هوایی و پیامدهای جهانی

در تاریخ ۱۱ دسامبر ۲۰۲۵، آسمان‌های منطقه پوشنگ در استان شانشی چین شاهد نخستین پرواز پهپاد عظیم «جیو تیان» بود. این هواپیمای هدایت‌پذیر از راه دور، که به عنوان «مادر اولین پهپادهای جهان» شناخته می‌شود، قادر است تا ۱۰۰ پهپاد را حمل کرده و آن‌ها را در حین پرواز به سمت اهداف دوردست پرتاب کند. با طول بال‌های حدود ۲۵ متر و توانایی بلند کردن باری معادل ۶ هزار کیلوگرم، «جیو تیان» پتانسیل تغییر معادلات در نبردهای هوایی مدرن را دارد.

فو کیان‌شائو، تحلیلگر حوزه هوافضای نظامی چین، تاکید می‌کند که این پهپاد مادر می‌تواند سلاح‌ها و تجهیزات بیشتری نسبت به جنگنده‌ها و بمب‌افکن‌های مدرن حمل کند. همچنین، این هواپیما دارای نقاط اتصال مشخصی برای موشک‌ها و بمب‌های هدایت‌شونده بر روی ۱۰۰ پهپاد همراه خود است.

نقش استراتژیک و قابلیت‌های «جیو تیان»

«جیو تیان» که برای اولین بار در نمایشگاه هوایی ژوهای در اواخر سال ۲۰۲۴ معرفی شد، با پرواز نخست خود، راه را برای گسترش عملیات و قدرت‌نمایی نیروی دریایی چین هموار می‌کند. چین با تمرکز بر موشک‌های بالستیک دوربرد و ناوگان جنگنده‌های با قابلیت عملیات در اعماق دریا، به دنبال افزایش برد نیروی هوایی خود است. ورود همزمان دسته‌ای از پهپادها از جهات مختلف، مقابله با آن‌ها را برای دشمن به شدت دشوار خواهد کرد.

در حال حاضر، نقش «جیو تیان» احتمالا بیشتر در پشتیبانی خواهد بود؛ از جمله حمل بارهای سنگین به مناطق دورافتاده یا ارائه کمک‌های اضطراری در مواقع بحران و بلایای طبیعی. اما در کنار این، این پهپاد قرار است توانایی چین را در اجرای تاکتیک حمله گروهی پهپادی تقویت کند. در این شیوه، تعداد زیادی پهپاد به‌صورت همزمان و هماهنگ به سمت هدف روانه می‌شوند تا سامانه‌های پدافند هوایی دشمن را از کار انداخته و آن‌ها را غافلگیر کنند.

توسعه پهپادها و جنگ‌های هوایی آینده

چین در سال‌های اخیر استفاده از سامانه‌های هوایی بدون سرنشین (پهپاد) را در بخش‌های مختلف نیروهای مسلح خود به طور چشمگیری گسترش داده است. «جیو تیان» از راه دور و از طریق ارتباط ماهواره‌ای هدایت می‌شود و توانایی انتقال پهپادها یا دیگر محموله‌ها را در مسافت‌های کوتاه دارد و می‌تواند تا ۱۲ ساعت در هوا باقی بماند. هم‌زمان، چین در حال آزمایش چندین پهپاد دوربرد دیگر است که می‌توانند معادلات نبرد هوایی و سامانه‌های پدافندی را به طور جدی تغییر دهند.

• پهپاد پنهان‌کار GJ-11 «شمشیر تیز»: طرح‌ها و مفاهیم مربوط به این پهپاد از سال ۲۰۱۸ تعریف شده و هدف نهایی آن عملکرد خودمختار در آینده است.
• پهپاد شناسایی CH-7: این پهپاد با قابلیت پنهان‌کاری در ارتفاع بالا، پیش‌بینی می‌شود در دهه ۲۰۳۰ به خدمت گرفته شود و از عملیات نیروی دریایی و نیروی هوایی ارتش آزادی‌بخش خلق چین پشتیبانی کند.

علاوه بر این، تصاویری از یک پهپاد پنهان‌کار برد بلند منتشر شده که به نظر می‌رسد برای ماموریت‌های نفوذی و مختل کردن امواج راداری طراحی شده است. توسعه این فناوری‌ها به آسمان محدود نمی‌شود؛ چین اخیراً از یک سامانه پهپاد زیرآبی نیز رونمایی کرده که برای فرار از شناسایی توسط سونار طراحی شده است.

ویدیویی که به طور گسترده در شبکه اجتماعی «ایکس» منتشر شده، قابلیت‌های این پهپاد را به تصویر می‌کشد و نشان می‌دهد که این هواپیما چگونه می‌تواند تعداد زیادی پهپاد مهاجم را به صورت همزمان آزاد کند. رسانه دولتی چین (CCTV) نیز انجام اولین ماموریت این پهپاد را تایید کرد.

این پهپاد مجهز به موتور جت، پس از مجموعه‌ای از آزمایش‌ها، به طور کامل توسط نیروی هوایی چین به‌کار گرفته خواهد شد. «جیو تیان» قادر است تا شش تن مهمات و پهپادهای کوچک را حمل کند و برد پروازی آن به حدود ۷ هزار کیلومتر و ارتفاع پروازش تا ۱۵ هزار متر می‌رسد.

دسته‌های متعددی از پهپادها، از جمله پهپادهای کامیکازه، می‌توانند از دو طرف (زیر بدنه) این هواپیما به پرواز درآیند. این پهپاد توانایی عبور از فراز بسیاری از سامانه‌های دفاعی میان‌برد در سراسر جهان را دارد و می‌تواند ماموریت‌های اطلاعاتی، شناسایی، گشت‌زنی و جنگ الکترونیکی را انجام دهد. این هواپیما برای اولین بار در نمایشگاه هوانوردی ژوهای در استان گوانگ‌دونگ (جنوب چین)، در نوامبر سال گذشته معرفی شد.

رقابت جهانی و نگرانی‌های منطقه‌ای

«جیو تیان» جدیدترین پهپاد پیشرفته‌ای است که به ناوگان رو به رشد پهپادهای چین اضافه شده و اهمیت بیشتری در میدان‌های نبرد مدرن پیدا کرده است. وزن برخاست این پهپاد به حداکثر ۱۶ تن می‌رسد و دهانه بال‌های آن ۲۵ متر است. بر اساس گزارش روزنامه «جنوب چین مورنینگ پست»، این پهپاد به عنوان رقیبی برای نمونه‌های آمریکایی مانند آرکیو-۴ گلوبال هاوک و ام‌کیو-۹ ریپر شناخته می‌شود.

این پهپاد توسط شرکت صنایع هوافضا چین طراحی و توسط کارخانه تولید قطعات هواپیما Xian Chida ساخته شده است. شرکت سازنده تاکید می‌کند که طراحی «جیو تیان» امکان انجام وظایف متنوعی مانند حمل‌ونقل با امنیت بالا، دفاع از مرزها، امدادرسانی سریع و موارد دیگر را فراهم می‌کند. چین در سال‌های اخیر به طور جدی در حال تقویت توانمندی‌های نظامی خود بوده است.

این تحولات فقط به پهپادها محدود نمی‌شود و در دهه گذشته، پکن تمرکز ویژه‌ای روی ساخت چند ناو هواپیمابر بزرگ داشته است. افزایش قدرت نظامی چین، نگرانی‌های گسترده‌ای را در سراسر جهان به وجود آورده، چرا که این کشور منکر ادعای تصاحب تایوان با استفاده از زور نشده است. چین بارها در تنگه تایوان مانورهای دریایی اجرا کرده که به طور گسترده‌ای به عنوان آمادگی برای حمله احتمالی تلقی می‌شود.

تایوان، که به صورت دیپلماتیک به نام جمهوری چین شناخته می‌شود، هرگز تحت کنترل جمهوری خلق چین به رهبری پکن نبوده است. اما شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، که تایوان را استانی جداشده از کشور خود می‌داند، سوگند خورده که این جزیره را تحت کنترل پکن در خواهد آورد. در مراسم بزرگداشت هشتادمین سالگرد پایان جنگ جهانی دوم، لای چینگ ته، رئیس‌جمهور تایوان، گفت: «هشتاد سال پس از پایان جنگ در اروپا، پیام تاریخ روشن است… امروز، پس از گذشت هشت دهه، ما با بسیاری از کشورهای دموکراتی که در آن جنگ شرکت داشتند، ارزش‌های مشترکی داریم و با چالش‌های مشابهی روبه‌رو هستیم.»