رازگشایی از سیاره «تیا»: کشف منشأ و ترکیب شیمیایی خالق ماه

حدود ۴.۵ میلیارد سال پیش، رویدادی عظیم زمین جوان را دگرگون کرد؛ برخورد سیاره‌ای باستانی به نام تیا با سیاره ما. این برخورد کیهانی نه تنها اندازه، ساختار و مدار زمین را تغییر داد، بلکه منجر به تشکیل کره ماه شد که از آن زمان تاکنون همراه ثابت زمین است. اکنون، پژوهشی جدید با تحلیل دقیق سرنخ‌های شیمیایی در سنگ‌های زمین و ماه، به ماهیت و منشأ این سیاره اسرارآمیز نور می‌تاباند. این مطالعه پیشگامانه در تاریخ ۲۰ نوامبر ۲۰۲۵ در نشریه معتبر Science منتشر شده است.

ردپای تیا در سنگ‌های ماه و زمین

پژوهشگران برای بازسازی ترکیب شیمیایی سیاره تیا، نسبت‌های ایزوتوپ آهن را در نمونه‌سنگ‌های ماه و زمین با دقتی بی‌سابقه اندازه‌گیری کردند. تیم علمی ۱۵ نمونه از زمین و ۶ نمونه از ماه را که توسط مأموریت‌های آپولو به زمین بازگردانده شده بودند، به دقت تحلیل کردند. نتایج این تحلیل‌ها با یافته‌های قبلی درباره ایزوتوپ‌های کروم، کلسیم، تیتانیوم و زیرکونیوم مطابقت داشت: زمین و ماه تفاوت قابل اندازه‌گیری در نسبت این ایزوتوپ‌ها نشان نمی‌دهند.

این شباهت نزدیک ایزوتوپی، سرنخ حیاتی برای دانشمندان بود تا با در نظر گرفتن این امضای ایزوتوپی یکسان در هر دو جرم آسمانی، ترکیب‌های احتمالی تیا، اندازه آن و ویژگی‌های زمین اولیه را که می‌توانستند به وضعیت نهایی مشاهده‌شده امروز منجر شوند، آزمایش کنند. این یافته‌ها درک ما را از فرآیندهای اولیه شکل‌گیری منظومه شمسی متحول می‌کند.

کشف خاستگاه تیا در منظومه شمسی داخلی

پس از بررسی تمام ترکیب‌های ممکن برای تیا و زمین اولیه، پژوهشگران به نتایج جالبی دست یافتند. برخلاف ترکیب زمین که عمدتاً با انواع شهاب‌سنگ‌های شناخته‌شده قابل توضیح است، ترکیب تیا کاملاً با گروه‌های شهاب‌سنگی شناخته‌شده مطابقت ندارد. داده‌ها به وضوح نشان می‌دهند که بخشی از مواد سازنده تیا از نقطه‌ای نزدیک‌تر به خورشید نسبت به منطقه شکل‌گیری زمین به دست آمده است.

بر اساس محاسبات دقیق تیم، سیاره تیا به احتمال زیاد در مداری داخلی‌تر از مدار زمین شکل گرفته، پیش از آنکه این دو جرم آسمانی در نهایت با یکدیگر برخورد کنند. این کشف مهم، درک ما را از رویدادهای ابتدایی منظومه شمسی داخلی و خاستگاه ماه عمیق‌تر می‌کند و دیدگاه‌های جدیدی را در مورد تکامل سیارات ارائه می‌دهد.