چالش‌های جدی مدیریت آب در بخش کشاورزی ایران

وضعیت بحرانی منابع آب زیرزمینی و سطحی

هدایتی تشریح کرد که در پنج دهه گذشته، عمده سرمایه‌گذاری‌ها در حوزه مدیریت آب‌های سطحی از طریق احداث سازه‌های مختلف، به‌ویژه سدسازی، صورت گرفته است. این در حالی است که نیاز مبرمی به سرمایه‌گذاری هنگفت در حوزه‌هایی نظیر مدیریت داده‌ها و اطلاعات، تحویل حجمی به بخش کشاورزی، و پروژه‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری وجود دارد.

چالش‌های تحویل حجمی آب

• آب زیرزمینی: از ۴۱۶ هزار حلقه چاه دارای پروانه بهره‌برداری، تنها ۱۱۵ هزار حلقه مجهز به کنتور هستند و از این تعداد، نیمی دارای کنتور هوشمند حجمی می‌باشند. این آمار نشان‌دهنده فقدان زیرساخت‌های لازم برای پایش دقیق مصرف آب است.
• آب سطحی: وضعیت در حوزه آب سطحی به مراتب بحرانی‌تر است. زیرساخت‌های لازم برای برداشت مستقیم اطلاعات از رودخانه‌ها وجود ندارد و در شبکه‌های پایاب سدها نیز ابزارهای اندازه‌گیری یا نصب نشده‌اند یا تخریب شده و کارایی لازم را ندارند.

این نارسایی‌ها باعث شده تا بخش کشاورزی با مشکل حقابه حجمی خود در ابعاد، زمان و مکان مشخص مواجه شود که به نوبه خود، برنامه تدوین الگوی کشت را با چالش جدی روبرو می‌کند.

الگوی کشت و اهداف کاهش مصرف آب

تدوین الگوی کشت، که مسئولیت آن بر عهده بخش کشاورزی است، نیازمند داده‌های اصلی مربوط به تحویل حجمی آب قابل برنامه‌ریزی برای ایام مختلف سال آبی است تا بر اساس آن، الگوی کشت متناسب با آب تخصیصی تعیین شود.

برنامه‌های آتی و چالش‌ها

هدایتی اعلام کرد: «تا پایان برنامه هفتم، مصرف آب بخش کشاورزی باید به ۶۵ میلیارد مترمکعب در سال برسد. در دو سال اخیر، میزان آب تخصیصی کمتر از این رقم بوده است.»

همچنین، در سند دانش‌بنیان امنیت غذایی تا سال ۱۴۱۱، با رعایت تمامی الزامات، هدف‌گذاری شده است که مصرف آب به ۵۱ میلیارد متر مکعب کاهش یابد. این امر مشروط به تضمین پایداری آب و امنیت غذایی بر اساس اسناد بالادستی و سیاست‌های کلی مقام معظم رهبری و برنامه هفتم است.

شرایط اقلیمی کنونی نشان می‌دهد که میزان آب تخصیصی بخش کشاورزی زودتر از سال ۱۴۱۱ به ۵۱ میلیارد متر مکعب خواهد رسید. این وضعیت، آمادگی زیرساختی بخش کشاورزی برای چنین کاهش قابل توجهی را به چالش می‌کشد.

بر اساس ماده ۳۲ برنامه هفتم، سالانه ۱۷۰ همت اعتبار در حوزه زیرساخت‌های آبی برای بخش کشاورزی باید در نظر گرفته شود تا این بخش بتواند خود را برای کاهش اجباری آب آماده کند. با این وجود، بخش کشاورزی در تلاش است تا با حداکثر توان خود، طرح‌های زیربنایی، به نژادی و به زراعی را اجرا کند تا امنیت غذایی با کاهش این میزان آب تا حد زیادی برطرف شود.