حذف ارز ترجیحی؛ چالش‌ها و وعده دولت برای تک نرخی شدن ارز

در سال‌های اخیر، یکی از محوری‌ترین دغدغه‌ها در اقتصاد کلان کشور، موضوع پرداخت یا عدم پرداخت ارز ترجیحی بوده است. این مسئله همواره موافقان و مخالفان متعددی داشته، اما آنچه بیش از همه اهمیت دارد، تأثیر آن بر معیشت و سفره مردم است.

وعده بانک مرکزی برای تک نرخی شدن ارز

با تغییر اخیر در رأس بانک مرکزی، رئیس کل جدید این بانک وعده تک نرخی شدن ارز را داده و بر عزم جدی برای ریشه‌کن کردن فساد و رانت ناشی از چند نرخی بودن ارز تأکید کرده است. او بیان داشته که با وجود تخصیص مکرر ارز ترجیحی برای کالاهایی نظیر مرغ، برنج، گوشت و روغن، قیمت‌ها همچنان رو به افزایش بوده و این سیاست تنها منجر به هدر رفت مقادیر زیادی ارز و شوک‌های قیمتی شده است. بر این اساس، قرار است ارز ترجیحی به تدریج حذف و ارز تک نرخی شود.

«حتماً بساط فساد و رانت ناشی از چند نرخی بودن ارز را جمع می‌کنیم؛ تا به حال چندین بار ارز ترجیحی دادیم و آخرش مجبور به احیا و شوک قیمتی شده‌ایم و مقدار زیادی ارز از دست دادیم مرغ، برنج، گوشت، روغن و ... ارز ترجیحی می‌گیرند، اما قیمت‌هایشان هر روز بالا می‌رود؛ به تدریج ارز ترجیحی را حذف و ارز را تک نرخی می‌کنیم.»

سیاست جدید دولت: حذف دلار ۲۸ و ۷۰ هزار تومانی

رئیس‌جمهور نیز در نشستی با فعالان سیاسی و اجتماعی، حذف دلار ۲۸ هزار و ۷۰ هزار تومانی را سیاست جدید و حتمی دولت خواند و افزود که این نرخ دلار مهمترین بستر رانت‌خواری را در کشور فراهم کرده است، به‌ویژه در تأمین نهاده‌های دامی. او تأکید کرد که در این سیاست جدید، هدف اصلی بهره‌مندی مصرف‌کننده نهایی و مردم از مزایای آن است و یارانه حذف نخواهد شد، بلکه حق به حقدار خواهد رسید.

تحلیل کارشناسان اقتصادی

بحران‌های تصمیم‌گیری و هدر رفت منابع

مسعود توکلی، کارشناس حوزه ارز، در تحلیل این موضوع به دو بحران اساسی در کشور اشاره کرد: عدم عبرت‌گیری از تجربیات گذشته و بحران تصمیم‌گیری. او معتقد است که این دو عامل به خسارت، هدر رفت منابع و نارضایتی اقتصادی منجر شده‌اند.

• تاریخچه مشکلات ارز ترجیحی: توکلی به مشکلات ارز ترجیحی از زمان نرخ ۱۲۲۶ تومانی (بهمنی) و ۴۲۰۰ تومانی (جهانگیری) تا نرخ ۲۸۵۰۰ تومانی (فرزین) اشاره کرد.
• هدر رفت میلیاردها دلار: او تأکید کرد که در طول سال‌ها، میلیاردها دلار از ذخایر کشور هدر رفته و این منابع به جیب عده‌ای خاص رفته، در حالی که مردم از آن بی‌نصیب مانده‌اند.
• عزم جدی دولت: توکلی به عزم جدی دولت برای اتخاذ تصمیمات سخت و رشد امیدواری‌ها درباره سازوکار بازار محوری اشاره کرد و اظهار داشت که این رویکرد می‌تواند به بهبود وضعیت اقتصادی کشور منجر شود.
• مدیریت چالش‌های کوتاه‌مدت: وی نگرانی برخی کارشناسان مبنی بر ایجاد چالش‌های جدید و انتظارات تورمی کوتاه‌مدت را پذیرفت، اما تأکید کرد که منابع در دست بانک مرکزی و دولت امکان مدیریت این مشکلات را دارند.
• نیاز به اصلاح ساختاری: توکلی با اشاره به عدم تأثیر نرخ ۲۸۵۰۰ تومانی بر قیمت کالاها در مقایسه با بازارهای جهانی، بر لزوم تصمیمات جدی برای حل مشکلات ساختاری و اصلاح نظام اقتصادی کشور تأکید کرد.

هشدار درباره زمان حذف ارز ترجیحی

در مقابل، مجید شاکری، دیگر کارشناس اقتصادی، به زمان‌بندی حذف ارز ترجیحی انتقاد کرد. او با اشاره به حذف ناگهانی ارز ۴۲۰۰ تومانی در سال ۱۴۰۱ که منجر به رشد شدید قیمت‌ها و مشکلات سرمایه در گردش شد، اظهار داشت: «الان که چند شوک مختلف در بازه کوتاه وارد شده از تب برفکی متمرکز بر دام مولد تا خالی فروشی واقعاً وقت این کار نیست.»

نتیجه‌گیری

حذف ارز ترجیحی یک تصمیم مهم و چالش‌برانگیز است که نیاز به برنامه‌ریزی دقیق و اجرای مناسب دارد تا در صورت اجرای آن، کمترین شوک بر معیشت و سفره مردم وارد شود. این موضوع در فضای مجازی نیز به بحث داغی تبدیل شده و نظرات مختلفی درباره آن وجود دارد.