شکاف استراتژیک در یمن: تقابل علنی عربستان و امارات و پیامدهای منطقه‌ای و جهانی

تحولات اخیر در بندر راهبردی المکلا در شرق یمن، با بمباران هوایی محموله‌ای از سلاح و خودروهای نظامی منتسب به امارات توسط ائتلاف تحت رهبری عربستان، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های بین‌المللی داشته است. این رخداد که در ابتدا می‌توانست یک اختلاف عملیاتی محدود در چارچوب ائتلاف عربی تلقی شود، به‌سرعت در تحلیل رسانه‌های غربی به نشانه‌ای از تقابل آشکار و شکاف عمیق میان دو شریک اصلی جنگ یمن تبدیل شد؛ شکافی که بسیاری از ناظران از آن با عنوان «شکاف استراتژیک خطرناک» یاد کرده‌اند.

رسانه‌های جهان، به‌ویژه در اروپا و آمریکا، این رویداد را نه یک حادثه جداگانه، بلکه نقطه‌عطفی در مسیر جنگ یمن می‌دانند؛ نقطه‌ای که در آن تضاد منافع عربستان و امارات دیگر پنهان نیست و به‌طور علنی در میدان عمل خود را نشان داده است.

ریشه‌های بحران: محموله نظامی و خطوط قرمز

روزنامه ایندیپندنت انگلیس گزارش داده است که بحران اخیر پس از آن آغاز شد که محموله‌ای از سلاح و تجهیزات نظامی بدون هماهنگی با ائتلاف تحت رهبری عربستان، از بندر الفجیره امارات به بندر مکلا در استان حضرموت منتقل شد. این محموله، به گفته ریاض، برای نیروهای وابسته به شورای انتقالی جنوب ارسال شده بود؛ شورایی که از حمایت مستقیم ابوظبی برخوردار است و هدف راهبردی آن جدایی جنوب یمن از دولت مرکزی عنوان می‌شود.

ایندیپندنت تأکید کرده که بمباران این محموله از سوی عربستان، پیامی روشن به امارات داشت. از نگاه ریاض، گسترش نفوذ نیروهای جدایی‌طلب در مناطق حساس و راهبردی یمن، به‌ویژه در نزدیکی مرزهای جنوبی عربستان، عبور از خطوط قرمز امنیتی محسوب می‌شود.

از اختلاف تاکتیکی تا تقابل علنی

بخش قابل توجهی از تحلیل‌های رسانه‌ای بر این نکته تأکید دارند که اختلاف عربستان و امارات موضوعی تازه نیست. از سال ۲۰۱۹ و هم‌زمان با کاهش حضور مستقیم نظامی امارات در یمن، نشانه‌های واگرایی در اهداف دو کشور آشکار شده بود. با این حال، رسانه‌ها معتقدند آنچه در مکلا رخ داد، عبور از مرحله اختلافات پنهان و ورود به فاز تقابل علنی است.

روزنامه ایتالیایی Inside Over در تحلیلی صریح، این وضعیت را «شکاف استراتژیک خطرناک در دل ائتلاف ضدیمنی» توصیف می‌کند و می‌نویسد این بحران ارتباط مستقیمی با انصارالله ندارد، بلکه بیانگر تضاد بنیادین در نگاه ریاض و ابوظبی به آینده یمن و نظم منطقه‌ای است.

دو نگاه متضاد به آینده یمن

بر اساس تحلیل Inside Over، عربستان یمن را بخشی از معادله بزرگ‌تر امنیت ملی خود می‌داند؛ کشوری حائل که ثبات آن برای جلوگیری از تهدیدات مرزی اهمیت حیاتی دارد. در مقابل، امارات، یمن را حلقه‌ای کلیدی در پروژه نفوذ ژئوپلیتیکی خود می‌بیند؛ پروژه‌ای که از بنادر شاخ آفریقا آغاز شده و تا جنوب یمن و دریای عرب امتداد می‌یابد.

این رسانه تأکید می‌کند حمایت ابوظبی از نیروهای جدایی‌طلب جنوب یک اقدام مقطعی نیست، بلکه بخشی از راهبرد بلندمدت کنترل بنادر، مسیرهای تجاری و نقاط حساس دریایی به شمار می‌رود؛ راهبردی که لزوماً با اولویت‌های امنیتی عربستان هم‌راستا نیست.

فروپاشی روایت «ائتلاف منسجم» و پیامدهای آن

روزنامه سوئیسی لوتان نیز با نگاهی انتقادی نوشته است تحولات اخیر روایت رسمی درباره «ائتلاف منسجم عربی» را زیر سؤال برده است. به باور این روزنامه، لغو توافق دفاعی میان دولت یمن و امارات و صدور دستور خروج نیروهای اماراتی ظرف ۲۴ ساعت نشان می‌دهد اعتماد سیاسی میان ریاض و ابوظبی به‌شدت آسیب دیده است.

لوتان تأکید کرده منافع متضاد دو کشور اکنون بر اهداف مشترک اولیه، یعنی مقابله با انصارالله، غلبه کرده و جنگ یمن را وارد مرحله‌ای پیچیده‌تر کرده است.

جنوب یمن؛ میدان رقابت نیابتی

رسانه‌های فرانسوی نیز با نگرانی به این تحولات پرداخته‌اند. روزنامه لیبراسیون گزارش داده نیروهای وابسته به شورای انتقالی جنوب از عقب‌نشینی از مناطق تصرف‌شده در اوایل دسامبر خودداری کرده‌اند و آشکارا با دستورات دولت مورد حمایت عربستان مخالفت می‌کنند. این روزنامه نوشته که اصرار جدایی‌طلبان بر حفظ مواضع خود نشان می‌دهد آنان بیش از آنکه به ساختار دولت یمن پایبند باشند، به پشتوانه خارجی تکیه دارند.

لوموند با لحنی محتاط‌تر اعلام خروج نیروهای اماراتی را نشانه‌ای از تشدید تنش میان دو کشور دانسته و تأکید کرده این خروج لزوماً به معنای پایان نفوذ ابوظبی در جنوب یمن نیست.

پرسش از آینده ائتلاف و پیامدهای فرامنطقه‌ای

روزنامه Asia News ایتالیا با طرح این پرسش که «ائتلاف به کدام سو می‌رود؟» نوشته است تقابل عربستان و امارات دیگر یک اختلاف گذرا نیست، بلکه بازتاب تناقضی ریشه‌دار در نگاه دو کشور به نظم منطقه‌ای است. به باور این رسانه، اعلام وضعیت فوق‌العاده، لغو توافق دفاعی و اعمال محدودیت‌های هوایی و دریایی نشان‌دهنده تغییر رویکرد عربستان از مدیریت اختلاف به سیاست بازدارندگی مستقیم در برابر امارات است.

پیامدهای فرامنطقه‌ای بحران

نگرانی رسانه‌ها تنها به یمن محدود نمانده است. روزنامه تلگراف انگلیس هشدار داده تقابل میان عربستان و امارات به‌عنوان دو بازیگر کلیدی بازار جهانی انرژی می‌تواند پیامدهایی فراتر از منطقه داشته باشد و ثبات بازارهای نفت و گاز را تحت تأثیر قرار دهد.

از سوی دیگر، اکونومیست نوشته جنگ یمن وارد مرحله‌ای شده که در آن ائتلاف علیه خود می‌جنگد و محور اصلی درگیری دیگر انصارالله نیست، بلکه رقابت میان متحدان سابق است. گاردین نیز احتمال بروز جنگ داخلی در جنوب یمن و سرایت بی‌ثباتی به کشورهای همجوار را مطرح کرده است.

نگاه آمریکایی به شکاف ائتلاف

در آمریکا، روزنامه وال‌استریت ژورنال این تقابل را از زاویه منافع واشنگتن بررسی کرده و نوشته شکاف میان ریاض و ابوظبی معادلات آمریکا در خاورمیانه را پیچیده‌تر می‌کند؛ به‌ویژه در شرایطی که واشنگتن به‌دنبال مهار ایران و جلوگیری از گسترش بحران‌های منطقه‌ای است. به باور این روزنامه، تداوم اختلاف میان دو متحد اصلی آمریکا می‌تواند دست بازیگران رقیب را برای مانور بیشتر باز بگذارد.

نتیجه‌گیری

مجموع روایت‌های رسانه‌های جهان نشان می‌دهد تقابل اخیر عربستان و امارات یک حادثه مقطعی نبوده و نشانه ورود بحران یمن به مرحله‌ای تازه و پیچیده‌تر است؛ مرحله‌ای که در آن رقابت قدرت‌های منطقه‌ای بیش از پیش بر سرنوشت این کشور سایه افکنده است. از نگاه این رسانه‌ها، اگر این شکاف مدیریت نشود، نه‌تنها ائتلاف عربی بلکه معادلات امنیتی خلیج فارس، دریای سرخ و حتی بازار جهانی انرژی با چالش‌های جدی‌تری روبه‌رو خواهد شد.