خبر کامل
واردات آب از تاجیکستان: راهکاری اقتصادی‌تر از انتقال آب خلیج فارس برای ایران؟
بحران آب در ایران، با وجود بحث‌های فراوان پیرامون انتقال آب از جنوب کشور، اکنون با ایده‌ای تازه به نام «واردات آب» وارد مرحله‌ای جدید شده است. این ایده، موافقان و مخالفان خود را دارد و هر یک از زاویه‌ای متفاوت به آن می‌نگرند. برخی بر این باورند که بسیاری از کشورهای همسایه نیز با بحران آب دست و پنجه نرم می‌کنند و اساساً منبعی برای واردات آب وجود ندارد. در مقابل، گروهی دیگر به پیچیدگی‌های سیاست‌گذاری، ملاحظات امنیتی و از دست رفتن مفهوم خودکفایی اشاره می‌کنند، در حالی که عده‌ای دیگر مسئله را از منظر اقتصادی بررسی می‌کنند و به دنبال یافتن مسیری با کمترین هزینه، چه از طریق انتقال داخلی و چه واردات خارجی، هستند.
پراکنش ناموزون بارندگی در ایران، حتی در سال‌های پربارش، نمی‌تواند پاسخگوی نیاز آبی سراسر کشور باشد و همین امر، انتقال آب را به گزینه‌ای جدی تبدیل کرده است. اما سوال اصلی اینجاست که آیا بدون اصلاح الگوی توزیع و بازتعریف شاخص‌های توسعه شهری، بحران آب ایران واقعاً حل خواهد شد؟
بررسی اقتصادی واردات آب
محمدابراهیم رئیسی، کارشناس حوزه آب و انرژی، در این باره می‌گوید: «اگر آب از خلیج فارس با قیمت ۵ یورو تأمین شود یا از تاجیکستان با قیمت تمام‌شده ۲ یورو، گزینه اقتصادی‌تر، واردات آب از تاجیکستان است.» او پیشنهاد می‌کند که بهترین راه، انعقاد یک قرارداد ۱۰ تا ۱۵ ساله با تاجیکستان است تا در همین مدت، با اختلاف ۳ یورویی در ارز مصرفی، مصرف آب در مشهد مدیریت شده و از هدررفت حدود ۳۰ درصدی آب جلوگیری شود.
منابع آبی در منطقه: افغانستان و تاجیکستان
رئیسی تأکید می‌کند که فرض اولیه مبنی بر بی‌آب بودن کشورهای منطقه نادرست است. او می‌افزاید: «در مواردی مانند تاجیکستان و افغانستان، این کشورها از منابع آبی فراوانی برخوردارند که به دلیل طبیعت کوهستانی، خود توان استفاده کامل از آن را ندارند. به همین دلیل، برای آن‌ها نیز این امکان وجود دارد که در قالب یک قرارداد درست، این آب را در اختیار کشورهای همسایه‌ی خود قرار دهند.»
کشورهایی مانند عراق، سوریه یا ترکمنستان ممکن است با کمبود آب مواجه باشند، اما در مقابل، کشورهایی مانند تاجیکستان آن‌قدر منابع آبی در اختیار دارند که می‌توانند از آن برای ایجاد نوعی بیزینس و بازار استفاده کنند؛ بازاری که در نهایت به اقتصاد خودشان نیز کمک می‌کند.
او معتقد است که واردات آب می‌تواند پیشنهادی قابل تأمل برای شرایط بی‌آبی یا کمبود آب باشد، اما باید در قالب یک مطالعه دقیق و با در نظر گرفتن برآوردهای اقتصادی، فرهنگی و محیط‌زیستی مورد ارزیابی قرار گیرد. این گزینه می‌تواند برای بخشی از کمبود آب مورد استفاده قرار گیرد، نه به عنوان راه‌حلی برای تمام مشکل.
مقایسه واردات و انتقال آب برای مشهد
این کارشناس آب با اشاره به شهر مشهد بیان می‌کند: «طرحی برای تامین آب از دریای عمان و خلیج فارس برای این شهر وجود دارد. اما وقتی می‌توان با هزینه‌ای کمتر آب را از تاجیکستان وارد کرد و به صورت مقطعی هم مشکل آب را حل کرد و هم بخشی از مشکل تامین ارزی مرتبط با اجرای طرح را کاهش داد، این راه می‌تواند گزینه‌ای مناسب باشد.» او مجدداً تأکید می‌کند که این راهکار، یک راه حل مقطعی است و تنها راه حل مشکل موجود نیست، اما در کنار مدیریت مصرف، می‌تواند کارآمدتر باشد.
اهمیت تعیین الگوی توسعه شهری
رئیسی با طرح این پرسش که «مشهد زیارتی است یا صنعتی یا کشاورزی؟» به استان خراسان اشاره کرده و می‌گوید: «تا امروز با چه برنامه‌ای آب مصرف کرده‌ایم که سطح آب‌های زیرزمینی تا این حد پایین آمده است؟ این نشان می‌دهد که نتوانسته‌ایم ملاک‌های توسعه‌ای هر استان را مشخص کنیم.» او هشدار می‌دهد که اگر همه این نقش‌ها همزمان وجود داشته باشد، نتیجه افت شدید سطح آب زیرزمینی، بی‌آبی‌های گسترده و نشست زمین خواهد بود.
او همچنین به اصفهان اشاره کرده و می‌گوید: «اگر به اصفهان هم به عنوان یک شهر توریستی اهمیت داده بودیم، شاید لازم نبود مردم اصفهان اقتصاد خود را صرفاً از طریق کشاورزی تامین کنند و زاینده‌رود هم به وضعیت کنونی دچار نمی‌شد.» او نتیجه می‌گیرد که تعیین الگوی توسعه هر شهر، پیش از برنامه‌ریزی برای تامین آب، بسیار مهم است.
چالش‌های تامین آب سالم و اقتصادی
رئیسی به این نکته مهم اشاره می‌کند که افغانستان، با وجود منابع آبی، به دلیل توپوگرافی خشن و کوهستانی بودن منطقه، نمی‌تواند آب سالم را به شهرهای خود برساند و هزینه تامین آب سالم شهری برای افغان‌ها بسیار بالا رفته است. در کشورهای دیگر نیز، توسعه زیرساخت‌ها و سرمایه لازم برای احداث نیروگاه‌های برق‌آبی محدود است و در افغانستان، امنیت نیز مانع بزرگی برای توسعه این شبکه‌هاست.
او توضیح می‌دهد که کمبود آب با کمبود اقتصادی آب بسیار متفاوت است: «در ایران، یک راه مرسوم برای تامین آب، حفر چاه و استفاده از موتور برای استخراج است. اگر هزینه تامین آب افزایش یابد، ممکن است همان مشکل در ایران هم تکرار شود: یعنی آب موجود است، اما کسی به سراغ استفاده از آن نمی‌رود.» او تأکید می‌کند که هدف این نیست که معیشت کشاورزان را با مخاطرات جدی مواجه کنیم؛ بلکه می‌توان با برنامه‌ریزی، به راه‌حل‌های کارآمد رسید.
پراکنش ناموزون بارندگی و مدیریت مصرف
رئیسی در پاسخ به سوالی درباره مخاطرات تامین آب در ایران می‌گوید: «حدود ۸۰ درصد اقلیم ایران خشک یا نیمه‌خشک است و فقط ۲۰ درصد آن بارندگی بالای هزار میلی‌متر دارد.» او با مثال‌هایی از رشت (۱۵۰۰ میلی‌متر بارش) و یزد (۱۰۰ میلی‌متر بارش) نشان می‌دهد که انتقال آب به دلیل حجم آن آسان نیست و نمی‌توان با آمار کلی در مورد آب صحبت کرد.
او به مدیریت مصرف نیز اشاره کرده و می‌گوید: «برای تامین آب مصرفی تهران که حدود ۱.۲ میلیارد مترمکعب است، تنها از سد طالقان ۶۰ میلیون مترمکعب آورده‌ایم؛ این چند درصد نیاز تهران را پوشش می‌دهد؟» این نشان می‌دهد که مدیریت و هدایت آب، مسئله‌ای ساده نیست و هنوز بخش مهمی از مشکل حل نشده است.
واردات آب یا آب گران‌قیمت؟
در نهایت، رئیسی تأکید می‌کند که سیاست‌گذاری درست و جامع در این زمینه حیاتی است؛ برنامه‌ای که همه جوانب، از تامین تا مصرف، را در نظر بگیرد. او می‌پرسد: «اگر از تاجیکستان آب وارد نکنیم، چه می‌کنیم؟ آیا مصرف آب قطع می‌شود؟ معلوم است که نه؛ تنها گزینه باقی می‌ماند تامین آب گران‌قیمت. بنابراین، واردات آب می‌تواند راه‌حل مقطعی مناسبی در کنار اصلاح مصرف باشد.»
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۰۵:۳۰ - ۱۴۰۴/۱۰/۱۲