بحران گاز در ایران: ۲۶ استان تعطیل، ۱۰۰ میلیارد دلار یارانه و سوءمدیریت

کمبود گاز: یک بحران تکراری

علیرضا کفش‌کنان، کارشناس انرژی، با اشاره به کسری روزانه حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعبی گاز در کشور، این وضعیت را نتیجه نبود سرمایه‌گذاری کافی در سال‌های گذشته برای توسعه میادین گازی و مصرف بی‌رویه می‌داند. وی تاکید می‌کند که حتی در صورت نبود تحریم‌ها، ادامه سیاست‌های فعلی منجر به مشکلات جدی و تورم خواهد شد.

ناترازی در تولید و مصرف

• کسری گاز: در سال ۱۴۰۲، ۶۴ میلیارد مترمکعب و در سال ۱۴۰۳، ۲۵ درصد از گاز کشور با کمبود مواجه شد.
• اوج مصرف زمستان: حداکثر تولید روزانه گاز ۸۵۰ میلیون مترمکعب است، در حالی که کمبود روزانه به ۳۰۰ میلیون مترمکعب می‌رسد.
• افت فشار پارس جنوبی: میدان پارس جنوبی، تامین‌کننده بیش از ۷۰ درصد گاز کشور، سالانه حدود ۴ درصد افت فشار دارد.

ریشه‌های بحران: از تحریم تا سوءمدیریت

کفش‌کنان به عواملی چون تحریم‌ها و فرسودگی شبکه گاز اشاره می‌کند که بر سرمایه‌گذاری و دسترسی به فناوری‌های پیشرفته تاثیر منفی گذاشته‌اند. با این حال، او معتقد است که سوءمدیریت و سیاست‌گذاری‌های نادرست، عامل اصلی تداوم این بحران است.

تاثیر تحریم‌ها بر سرمایه‌گذاری

اجرای طرح‌های فشارافزایی در میادین گازی به بیش از ۲۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری نیاز دارد که به دلیل تحریم‌ها با دشواری جدی مواجه است.

گازرسانی بی‌رویه و هدررفت منابع

گازرسانی گسترده به تمامی مناطق، حتی آنهایی که از نظر اقتصادی توجیهی ندارند، فشار مضاعفی بر شبکه وارد کرده است. همچنین، حدود ۱۸ میلیارد مترمکعب گاز به صورت فلر هدر می‌رود که به دلیل ارزان بودن انرژی، سرمایه‌گذاری برای کاهش آن مقرون‌به‌صرفه نیست.

پیامدهای اقتصادی و زیست‌محیطی

بحران کمبود گاز تنها به زمستان محدود نمی‌شود. در تابستان نیز نیروگاه‌ها با کمبود گاز مواجه شده و مجبور به استفاده از سوخت‌های آلاینده مانند مازوت و گازوئیل می‌شوند که منجر به آلودگی هوا می‌گردد.

آلودگی هوا و صنایع

• نیروگاه‌ها: نیاز روزانه نیروگاه‌ها به ۲۵۰ میلیون مترمکعب گاز است که نیمی از آن تامین نمی‌شود.
• صنایع سیمان: صنایع سیمانی ایران به دلیل هدررفت حرارت و عدم استفاده از واحدهای بازیافت حرارت (WHR)، جزو آلوده‌کننده‌ترین صنایع جهان هستند.

راهکارهای پیشنهادی: اصلاح ساختار و مدیریت مصرف

کارشناس انرژی معتقد است که راهکار اصلی، اصلاح اساسی در ساختار انرژی و مدیریت مصرف است. او پیشنهاد می‌کند که یارانه‌های غیرمستقیم انرژی به صورت مستقیم به مردم پرداخت شود و تعرفه‌ها برای پرمصرف‌ها افزایش یابد.

یارانه‌های انرژی و تورم

یارانه‌های غیرمستقیم انرژی که بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار برآورد می‌شود، باید به صورت پرداخت مستقیم به مردم اختصاص یابد. این یارانه‌ها بخشی از تورم موجود در جامعه را تشکیل می‌دهند.

اهمیت قیمت‌گذاری واقعی انرژی

کفش‌کنان تاکید می‌کند که قیمت‌های پایین انرژی منجر به ناترازی و قطع گاز و برق می‌شود. صنایع نیز اعلام کرده‌اند که حاضرند با قیمت واقعی انرژی هزینه کنند، اما گاز کافی در اختیارشان نیست. وی معتقد است که نبود انرژی قابل اعتماد، بدتر از انرژی گران است.

جراحی اساسی در ساختار انرژی

این کارشناس انرژی در نهایت بیان می‌کند که ادامه سیاست‌های اشتباه گذشته، حتی پیش از انقلاب، منجر به مشکلات فعلی شده است. او ضرورت یک «جراحی اساسی» در ساختار انرژی و مدیریت مصرف را برای اصلاح شرایط کنونی و جلوگیری از تکرار بحران‌های سالانه، حیاتی می‌داند.