تورم نقطه‌ای به ۵۲.۶ درصد رسید: سبزیجات و میوه‌ها، پیشتاز گرانی

آذر ماه سال جاری نقطه عطفی تازه در مسیر بلندمدت افزایش قیمت‌ها در کشور بود؛ جایی که تورم نقطه‌ای کل کشور به ۵۲.۶ درصد رسید. این بدان معناست که خانوارهای ایرانی برای تهیه همان سبد کالایی که در آذر سال گذشته داشتند، بیش از ۵۰ درصد هزینه بیشتری متحمل شده‌اند. این سطح از تورم از اردیبهشت ماه ۱۴۰۲ تاکنون تجربه نشده و در صورت تداوم روند کنونی، این امکان وجود دارد که رکورد ۵۵ درصدی فروردین ماه ۱۴۰۲ نیز شکسته شود. فراتر از این عدد کلی، نکته حائز اهمیت، توزیع نامتوازن این فشار قیمتی است؛ به طوری که گروه‌های خوراکی، به‌ویژه اقلام فصلی و با عمر کوتاه مانند سبزیجات و میوه‌ها، بار سنگین افزایش قیمت‌ها را به دوش کشیده‌اند. این وضعیت، پیامدی جز افزایش شکنندگی معیشت، به‌خصوص در دهک‌های پایین درآمدی، در پی نخواهد داشت.

گروه‌های پیشتاز در تحمل بار تورم

تحلیل تاریخچه قیمتی از سال ۱۳۹۱ تاکنون به وضوح نشان می‌دهد که برخی گروه‌های کالایی به دفعات متعددی تلاطم و نوسان قیمت را تجربه کرده‌اند. از منظر ماهانه، ۲۳ گروه کالایی افزایش قیمتی بیش از ۱۰ درصد را به ثبت رسانده‌اند. در این میان، گروه «سبزیجات» با ۲۷ مرتبه رشد ماهانه بالای ۱۰ درصد در سیزده سال اخیر، پیشتاز مطلق است.

این آمار نه تنها نشان‌دهنده حساسیت عرضه به فصول مختلف سال است، بلکه ضعف در زیرساخت‌های نگهداری و مشکلات ریشه‌ای در سیستم توزیع را نیز آشکار می‌سازد. در معیار نقطه‌ای (سال به سال)، آمارها حتی تلخ‌تر به نظر می‌رسند: گروه «سبزیجات» ۶۸ بار رشد نقطه‌ای بالای ۵۰ درصد را تجربه کرده است و پس از آن، گروه‌های «ماهی‌ها» و «گوشت قرمز» قرار دارند.

هنگامی که معیار ارزیابی سخت‌گیرانه‌تر می‌شود و تورم نقطه‌ای بالای ۱۰۰ درصد (یعنی دو برابر شدن قیمت) مد نظر قرار می‌گیرد، گروه «دخانیات» با ۲۱ بار در صدر قرار می‌گیرد و «روغن و چربی‌ها» با ۱۸ بار در جایگاه دوم جای می‌گیرند. جالب توجه است که در سال ۱۴۰۱، حذف ارز ترجیحی عاملی شد تا روغن‌ها ۱۲ ماه پیاپی رشد بیش از ۲۰۰ درصدی را ثبت کنند. در آذر ماه امسال نیز «نان و غلات» و «میوه و خشکبار» تورم نقطه‌ای بالای ۱۰۰ درصد را تجربه کرده‌اند. از منظر سالانه، طی ۱۳ سال گذشته، ۲۷ گروه کالایی بیش از ۴۰ درصد تورم را شاهد بوده‌اند و «سبزیجات» با ۷۴ ثبت، بیشترین دفعات را به خود اختصاص داده است. شاخص کل نیز از سال ۱۳۹۱ تا به امروز، ۳۶ بار تورم سالانه بالای ۴۰ درصد را تجربه کرده است.

نابرابری منطقه‌ای و لزوم سیاست‌گذاری هدفمند

بررسی آمارهای استانی نیز نشان می‌دهد که فشار قیمت به صورت یکسان در سراسر کشور توزیع نشده است. استان‌های کهگیلویه و بویراحمد، خراسان شمالی و ایلام به ترتیب با ۳۱، ۳۰ و ۲۹ بار ثبت تورم نقطه‌ای بالای ۵۰ درصد، در صدر قرار دارند. این در حالی است که استان تهران تنها ۳ بار چنین تورمی را تجربه کرده و در آذر ماه، تورم تهران حدود ۴۵ درصد و کمتر از میانگین کلی کشور بوده است. این نابرابری منطقه‌ای به وضوح نشان می‌دهد که راه‌حل‌های مقابله با تورم باید منطقه‌ای و بر اساس مکانیزم‌های هدفمند طراحی و اجرا شوند.

آمارهای موجود حکایت از تکرار الگوهای ثابتی دارند: اقلام خوراکی زودمصرف و فصلی بیشترین نوسان را تجربه می‌کنند و ضعف در زیرساخت‌های ذخیره‌سازی، افزایش هزینه‌های حمل و نقل و شوک‌های عرضه (مانند پیامدهای حذف ارز ترجیحی یا اختلالات نیروی کار) نقش تعیین‌کننده‌ای در این روند ایفا کرده‌اند. برای کاهش فشار بر سفره خانوارها و جلوگیری از کانالیزه شدن تورم به سمت دهک‌های پایین درآمدی، اجرای سیاست‌های چندوجهی و جامع ضروری به نظر می‌رسد.