جایگزین‌های امن تتر: راهنمای کامل برای کاربران ایرانی در برابر ریسک فریز شدن

۵ مورد از بهترین جایگزین‌های امن تتر

برای انتخاب جایگزین‌های امن تتر، دو معیار پایداری ارزش و غیرمتمرکز بودن ساختار از اهمیت بالایی برخوردارند. استیبل‌کوین‌های مقاوم در برابر فریز یا سانسور، علاوه بر حفظ ارزش خود در برابر دلار یا دارایی مشخص، باید تحت کنترل هیچ شرکت یا نهاد واحدی نباشند. در این مدل، تمام فرآیندهای صدور، وثیقه‌گذاری و حفظ قیمت از طریق قراردادهای هوشمند روی بلاک‌چین انجام می‌شود و کد، جایگزین تصمیم انسانی است. در ادامه به معرفی چند نمونه از برترین استیبل‌کوین‌های غیرمتمرکز بازار می‌پردازیم:

استیبل‌کوین اس‌یواس‌دی (sUSD)

sUSD یک استیبل‌کوین مصنوعی است که بر پایه پروتکل Synthetix ساخته شده و از سال ۲۰۱۸ فعالیت خود را آغاز کرده است. این توکن به عنوان یکی از نخستین نمونه‌های دارایی پایدار غیرمتمرکز در دنیای دیفای شناخته می‌شود. ارزش sUSD برخلاف تتر، بر پایه دارایی‌های رمزارزی داخل بلاک‌چین تأمین می‌شود. کاربران برای ایجاد این توکن، ارز SNX را به عنوان وثیقه قفل می‌کنند.

یکی از مزایای اصلی sUSD، عدم توانایی هیچ نهاد متمرکزی برای کنترل یا فریز کردن موجودی کاربر است. تمام عملیات توسط قراردادهای هوشمند انجام شده و مدیریت پروژه به صورت DAO (سازمان خودگردان غیرمتمرکز) دنبال می‌شود. وثیقه‌گذاری sUSD معمولاً به صورت بیش‌ازحد انجام می‌شود تا ثبات قیمت حفظ گردد. با وجود چالش‌هایی مانند پیچیدگی برای کاربران تازه‌وارد و وابستگی به قیمت SNX، sUSD نقدینگی مطلوبی در شبکه‌های لایه دو مانند آربیتروم و آپتیمیسم دارد و در بازارهای فیوچرز و پروتکل‌های تعامل‌پذیر دیفای به طور گسترده استفاده می‌شود.

استیبل‌کوین اتنا یواس‌دی (USDe)

USDe، ساخته شرکت Ethena، نسل جدیدی از استیبل‌کوین‌های غیرمتمرکز مصنوعی است که به آن «دلار مصنوعی» نیز می‌گویند. این پروژه با استفاده از قراردادهای هوشمند شبکه اتریوم و ترکیب وثیقه‌گذاری دارایی‌های دیجیتال (مانند ETH) و الگوریتم‌های تنظیم بازار، مدلی نو از استیبل‌کوین را ارائه می‌دهد. USDe بر اساس استراتژی Cash and Carry Trade کار می‌کند و به اختلاف قیمت میان بازار نقدی و بازار آتی اتریوم پایبند است.

قیمت USDe همواره نزدیک به یک دلار حفظ می‌شود. این رمزارز مانند تتر، امکان فریز یا مسدودسازی دارایی در قرارداد هوشمند خود را ندارد، زیرا شرکت توسعه‌دهنده به هیچ سیستم بانکی آمریکایی یا حساب ذخیره متمرکز متصل نیست. USDe در اواخر سال ۲۰۲۳ معرفی شد و به دلیل بازدهی بالا از پاداش استیکینگ اتریوم و نرخ فاندینگ مثبت بازارهای فیوچرز، محبوبیت زیادی کسب کرده است. البته ریسک‌هایی مانند بحران نقدینگی در صرافی‌ها یا نوسانات شدید بازار نیز وجود دارد.

استیبل‌کوین دای (DAI)

دای (DAI) یکی از کهن‌ترین و معتبرترین استیبل‌کوین‌های غیرمتمرکز در شبکه اتریوم است که توسط سازمان خودگردان غیرمتمرکز میکردائو (MakerDAO) ایجاد شد. هدف دای، ایجاد یک دلار دیجیتال غیرمتمرکز بدون نیاز به نظام بانکی سنتی است. ساختار آن بر پایه وثیقه‌گذاری دارایی‌های دیجیتال مانند اتریوم (ETH) و WBTC بنا شده و به صورت بیش‌وثیقه‌گذاری‌شده عمل می‌کند.

با گذشت زمان، سیستم دای به مدل چندوثیقه‌ای ارتقا یافت و اکنون حتی اوراق خزانه‌داری آمریکا نیز به عنوان پشتوانه قابل استفاده‌اند. این تنوع، پایداری و نقدشوندگی سیستم را افزایش داده است. با وجود انتقادها درباره پذیرش وثیقه‌های متمرکزی مانند USDC، خود دای از نظر فنی غیرقابل فریز است و هیچ نهادی نمی‌تواند به صورت متمرکز بر دارایی کاربران کنترل اعمال کند. دای در دسامبر ۲۰۱۷ راه‌اندازی شد و به دلیل شفافیت بالا، نقدینگی فراوان و ادغام عمیق در پروتکل‌های دیفای، به یکی از ارکان اصلی اکوسیستم مالی غیرمتمرکز تبدیل شده است.

استیبل‌کوین فراکس (FRAX)

فراکس (Frax) یکی از پروژه‌های برجسته در دنیای رمزارزهاست که ویژگی‌های وثیقه‌گذاری سنتی و الگوریتم‌های هوشمند تنظیم عرضه را ترکیب می‌کند. پس از بحران پروژه ترا در سال ۲۰۲۲، تیم Frax Finance سیستم را از مدل کسری به سمت وثیقه‌گذاری کامل (Fully Collateralized) تغییر داد. اکنون هر واحد FRAX به طور صددرصد توسط ذخایر واقعی مانند USDC، توکن‌های نقدینگی دیفای و اوراق خزانه‌داری آمریکا پشتیبانی می‌شود.

توکن FRAX دارای تابع فریز یا مسدودسازی در قرارداد هوشمند خود نیست، به این معنی که هیچ نهاد مرکزی قادر به توقف تراکنش‌ها در کیف پول‌های شخصی کاربران نخواهد بود. با این حال، چون پشتوانه فراکس شامل دارایی‌های متمرکزی مانند USDC است، اقدامات فریز توسط صادرکننده USDC می‌تواند اثرات غیرمستقیمی بر ثبات سیستم داشته باشد، هرچند خود FRAX در کیف پول شما غیرقابل فریز باقی می‌ماند. فراکس اعتماد جامعه دیفای را به دست آورده و نقدینگی بالایی دارد و در بسیاری از پروتکل‌های مطرح مانند Curve، Aave و Uniswap ادغام شده است.

استیبل‌کوین ال‌یواس‌دی (LUSD)

LUSD یکی از معدود رمزارزهای پایدار واقعاً غیرمتمرکز و مقاوم در برابر سانسور و فریز شدن در دنیای دیفای است. این توکن توسط پروتکل لیکوییتی (Liquity) منتشر می‌شود. پس از راه‌اندازی پروتکل، تیم سازنده دیگر هیچ‌گونه کنترل یا دسترسی به تغییر در کد یا قراردادهای هوشمند ندارد که این مسئله به لیکوییتی سطحی از تمرکززدایی بی‌نظیر می‌بخشد.

در سازوکار لیکوییتی، تنها دارایی مورد استفاده به عنوان پشتوانه اتریوم (ETH) است و هیچ توکن واسطه‌ای یا دارایی متمرکزی در سبد وثیقه وجود ندارد. کاربران می‌توانند با وثیقه‌گذاری اتریوم، LUSD را وام بگیرند. کل فرآیند به صورت درون‌زنجیره‌ای و بدون دخالت انسان انجام می‌شود. به محض استقرار روی شبکه اتریوم، هیچ‌کس نمی‌تواند در آن تغییری ایجاد یا آدرس خاصی را مسدود کند. به همین علت، جامعه رمزارزها LUSD را غیرقابل‌سانسورترین استیبل‌کوین جهان و یکی از بهترین جایگزین‌های امن تتر می‌نامند.

ماهیت متمرکز استیبل‌کوین‌ها و ریسک فریز شدن دارایی‌ها

استیبل‌کوین‌های متمرکز مانند تتر (USDT) و یو‌اس‌دی‌سی (USDC) اگرچه در ثبات بازار رمزارزها نقش مهمی دارند، اما به دلیل ماهیت ساختاری خود در معرض خطر فریز شدن یا مسدود شدن دارایی‌ها قرار دارند. دلیل اصلی، وابستگی کامل این استیبل‌کوین‌ها به شرکت‌های صادرکننده و سیستم مالی سنتی است. این شرکت‌ها، به دلیل ثبت در کشورهای دارای قوانین مالی سخت‌گیرانه، ملزم به رعایت دستورالعمل‌های نظارتی و قانونی از جمله مقررات دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری ایالات متحده (OFAC) هستند.

چگونه تابع Blacklist دارایی کاربران را قفل می‌کند؟

زمانی که کیف پول یا مجموعه‌ای از آدرس‌ها در فهرست تحریم‌های OFAC یا مظنون به فعالیت غیرقانونی قرار گیرد، شرکت صادرکننده موظف است امکان استفاده از استیبل‌کوین را برای آن آدرس‌ها مسدود کند. این فرآیند از طریق ویژگی تابع لیست سیاه (Blacklist) در قرارداد هوشمند توکن انجام می‌شود. در این عملکرد، شرکت صادرکننده می‌تواند آدرس‌های خاصی را مستقیماً در کد قرارداد اضافه کند تا تراکنش از آن آدرس‌ها غیرفعال شود.

در چنین وضعیتی، توکن‌ها همچنان در کیف پول کاربر باقی می‌مانند، اما قابلیت انتقال، فروش یا نقد شدن آن‌ها به کلی از بین می‌رود. به بیان ساده، کاربر دارایی خود را از دست نمی‌دهد اما این دارایی عملاً بی‌ارزش می‌شود، زیرا هیچ راهی برای خرج کردن یا جابه‌جایی آن وجود ندارد. تتر بارها تأکید کرده که با نهادهای قضایی همکاری کامل دارد. با این حال، نسخه تتر روی شبکه بایننس اسمارت چین (BEP20) تا این لحظه مکانیزم فریز را در سطح قرارداد هوشمند فعال نکرده است. در مقابل، USDC از نظر سرعت واکنش به تحریم‌ها و انسداد آدرس‌ها بسیار سریع‌تر عمل کرده است. سایر استیبل‌کوین‌های متمرکز مانند TUSD، BUSD و FDUSD نیز دارای همین قابلیت هستند. به همین علت توصیه می‌شود کاربرانی که در مناطق تحریمی فعالیت می‌کنند، از جایگزین‌های امن تتر استفاده کنند.

جمع‌بندی نهایی؛ با تترهای خود چکار کنیم؟

در پاسخ به این پرسش که آیا باید همین حالا تمام تترهای خود را بفروشیم، پاسخ قطعی «خیر» است. نیازی به واکنش هیجانی یا فروش فوری وجود ندارد. تتر همچنان یکی از پرکاربردترین و باثبات‌ترین استیبل‌کوین‌های بازار جهانی است و به دلیل حجم عظیم معاملات روزانه، نقدشوندگی بسیار بالایی دارد. به همین خاطر برای معاملات روزانه، حفظ سرمایه در کوتاه‌مدت یا استفاده در بازارهای فیوچرز و مارجین، همچنان گزینه‌ای منطقی و کارآمد به شمار می‌آید.

کاربران ایرانی نیز به ویژه به خاطر نوسانات نرخ دلار و سهولت تبدیل تتر به ریال، از آن بهره زیادی می‌برند. با این حال، ماهیت کاملاً متمرکز و قابل‌فریز بودن USDT و USDC باعث می‌شود برای پس‌انداز و نگهداری بلندمدت مناسب نباشند. هرچه حجم دارایی بیشتر باشد، میزان ریسک شما نیز بالاتر خواهد رفت، زیرا در شرایط تشدید تحریم‌ها یا اقدامات نظارتی دولت‌های غربی، این نوع استیبل‌کوین‌ها ممکن است هدف مسدودسازی شوند یا دسترسی کاربران برخی مناطق محدود شود.

اگر سرمایه‌ای قابل‌توجه در قالب تتر یا USDC دارید و قصد ندارید به این زودی از آن استفاده کنید، بهتر است به جای تمرکز کامل روی استیبل‌کوین‌های متمرکز، بخشی از آن را به استیبل‌کوین‌های غیرمتمرکز و جایگزین‌های امن تتر انتقال دهید. گزینه‌هایی مانند DAI (دای) یا USDe که ساختار ترکیبی و ضدسانسور دارد، برای ذخیره ارزش و حفظ امنیت دارایی مناسب‌ترند. این کوین‌ها در سطح قرارداد هوشمند هیچ تابع فریزکننده‌ای ندارند و توسط جامعه غیرمتمرکز اداره می‌شوند. همچنین توصیه می‌شود این دارایی‌ها را تنها در کیف‌پول‌های غیرحضانتی نگهداری کنید که کلید خصوصی آن در اختیار خودتان باشد.