راهکارهای نوین برای افزایش بهره‌وری دام سبک و صرفه‌جویی ارزی

اهمیت استراتژیک دام سبک در ایران

گوسفند و بز با جمعیتی بالغ بر ۶۶ میلیون رأس، حدود ۴۵ درصد گوشت قرمز کشور را تأمین می‌کنند. این دام‌ها نقش حیاتی در معیشت جوامع عشایری و روستایی، پایداری مناطق مرزی و بهره‌برداری بهینه از منابع غذایی کم‌ارزش ایفا می‌کنند. مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور، به عنوان تنها مرجع ملی تحقیق در این حوزه، مسئولیت تولید دانش، توسعه فناوری و انتقال یافته‌ها به بهره‌برداران را بر عهده دارد.

چالش‌های اصلی در پرورش گوسفند و بز

شاکری به مهم‌ترین مشکلات فنی در پرورش دام سبک اشاره کرد:

• پایین بودن عملکرد تولیدمثلی
• فصلی بودن تولیدمثل
• میزان پایین دوقلوزایی
• تلفات بالای بره و بزغاله‌های شیرخوار
• تک‌محصولی بودن گله‌ها

وی تأکید کرد که تلفات بره‌ها از تولد تا شیرگیری در برخی گله‌ها به بیش از ۲۰ درصد می‌رسد که عمده آن ناشی از ضعف مدیریت و کمبود آگاهی دامداران است.

برنامه‌های جامع برای بهبود تولیدمثل و افزایش بهره‌وری

رئیس بخش تحقیقات مدیریت پرورش و تولیدمثل دام و طیور، برنامه‌هایی را برای بهبود تولیدمثل و افزایش تولید گوشت ارائه داد:

• همزمان‌سازی فحلی: کنترل و مدیریت چرخه تولیدمثلی دام‌ها.
• افزایش دوقلوزایی: استفاده از روش‌های طبیعی و هورمون‌تراپی.
• برنامه سه زایش در دو سال: افزایش دفعات زایش برای بهره‌وری بیشتر.
• تعیین بهترین زمان قوچ‌اندازی: بهینه‌سازی فرآیند جفت‌گیری.
• بهبود تغذیه دام‌ها: تأمین نیازهای غذایی در دوره‌های حساس تولیدمثلی.

با اصلاح مدیریت، می‌توان حداقل ۳۵ درصد افزایش تولید گوشت دام سبک را محقق ساخت.

دستاوردهای اقتصادی و صرفه‌جویی ارزی

تحقیقات انجام شده در این حوزه، دستاوردهای اقتصادی قابل توجهی داشته است. بومی‌سازی برخی محصولات کمک‌تولیدمثلی، مانند جایگزینی نمونه داخلی «آرپروسینکرو» به جای محصولات وارداتی، سالانه حدود ۶ میلیون دلار صرفه‌جویی ارزی برای کشور به ارمغان آورده است.

نقش تغذیه در کاهش هزینه‌ها و وابستگی‌ها

شاکری بر اهمیت تغذیه صحیح در کاهش هزینه‌های پرورش و افزایش بهره‌وری تأکید کرد. اقدامات زیر در این راستا انجام شده است:

• تعیین دقیق احتیاجات غذایی دام‌ها.
• توسعه جیره‌های آغازین اختصاصی.
• تولید شیرخشک ویژه بره‌ها و بزغاله‌ها.
• توسعه فناوری سیلاژ خوراک کامل بر پایه محصولات فرعی و ضایعات کشاورزی.

این اقدامات نه تنها بهره‌وری را افزایش می‌دهد، بلکه وابستگی به نهاده‌های وارداتی را نیز کاهش می‌دهد.

ضرورت انتقال دانش و ترویج راهکارهای علمی

در پایان، پیروز شاکری خاطرنشان کرد که انتقال مؤثر یافته‌های تحقیقاتی به بهره‌برداران و ترویج راهکارهای علمی، شرط اصلی تحقق بهره‌وری پایدار در گله‌های دام سبک کشور است. مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور آمادگی دارد با همکاری دستگاه‌های اجرایی و تشکل‌های دامداری، این دانش فنی را در سطح ملی توسعه دهد.