جهانگیر: تعلق خاطر به مدرسه، عامل کلیدی کاهش آسیب‌های اجتماعی است

اهمیت تعلق خاطر به مدرسه و کاهش آسیب‌ها

جهانگیر توضیح داد که وابستگی کودکان به کلاس، مدرسه، معلم و حتی کادر خدماتی می‌تواند انگیزه حضور و علاقه به یادگیری را به شکل چشمگیری افزایش دهد. این تعلق خاطر، بار روانی ناشی از مشکلات خانوادگی و اجتماعی را کاهش داده و به ویژه برای کودکانی که در خانواده مورد توجه نیستند، والدین زندانی یا جدا شده دارند، یا بدون سرپرست مانده‌اند، نقش جبران‌کننده خلاء عاطفی را ایفا می‌کند.

وی با ابراز نگرانی از کاهش این تعلق خاطر در جامعه امروز، خاطرنشان کرد: «واقعیت امروز این است که تعلق خاطر کودکان به مدرسه کم است؛ کافی است یک روز تعطیلی مدارس را تجربه کنند تا میزان خوشحالی آن‌ها و وابستگی کم به مدرسه مشخص شود.» این وضعیت نه تنها در مدارس، بلکه در دانشگاه‌ها و ادارات نیز مشاهده می‌شود که نشان‌دهنده کاهش احساس تعلق به محیط‌های مسئولیت‌پذیر و تمایل به فرار از وظایف است.

تاثیر فشارهای اقتصادی بر آموزش و روان دانش‌آموزان

سخنگوی قوه قضاییه به تأثیر مستقیم فشارهای اقتصادی بر مسائل اجتماعی و کیفیت آموزش اشاره کرد. او بیان داشت که مشکلات معیشتی می‌تواند انگیزه و توان معلمان را برای تدریس کاهش دهد و دانش‌آموزان نیز به دلیل شرایط اقتصادی خانواده، دچار بی‌انگیزگی و خستگی روحی شوند. جهانگیر با اشاره به تجربه‌های واقعی، تأکید کرد که گاهی برآورده نشدن یک نیاز ساده می‌تواند پیامدهای سنگین و جبران‌ناپذیری برای مسیر زندگی کودکان داشته باشد.

هدایت صحیح علایق؛ راه مقابله با انحرافات

جهانگیر دوران کودکی و نوجوانی را که ۲۰ سال اول زندگی را شامل می‌شود، مهم‌ترین زمان برای رشد و پرورش انسان‌ها دانست. او افزود که در این دوران، انسان‌ها به شدت علاقه‌مند به یادگیری هستند و اگر این علاقه به درستی هدایت شود، آموزش و پرورش به اهداف خود می‌رسد. در غیر این صورت، کنجکاوی‌ها ممکن است به سمت انحرافات، مشکلات روحی، روانی و افسردگی سوق پیدا کند.

در نظام آموزشی، علاوه بر هدایت صحیح علاقه به دانستن، باید عشق و تعلق به محیط یادگیری نیز در دانش‌آموزان شکل گیرد. دانستن بدون ترکیب زیبایی و تجربه مثبت، می‌تواند احساس ناخوشایند در کودکان ایجاد کند.

وی بر اهمیت شکل‌گیری تعهد دانش‌آموزان نسبت به خود، خانواده، و ابزارهای آموزشی مانند مدرسه و معلم تأکید کرد و افزود که این مسئولیت‌پذیری نقش کلیدی در شکل‌گیری شخصیت و آینده تحصیلی آنان دارد. جهانگیر با انتقاد از اینکه به دلیل محدودیت‌های مالی، آموزش و پرورش بیشتر درگیر تأمین مسائل روزمره معلمان و هزینه‌های جاری مدارس بوده است، خواستار برنامه‌ریزی‌های ویژه و سرگرم‌کننده در سامانه «نماد» برای افزایش نشاط و تعلق خاطر دانش‌آموزان شد.

کاهش نظارت خانواده‌ها و خطر آسیب‌های اجتماعی

سخنگوی قوه قضاییه به کاهش نظارت خانواده‌ها به دلیل فشارهای اقتصادی و اشتغال والدین در چند شیفت کاری اشاره کرد. این وضعیت باعث می‌شود کودکان ساعات زیادی را بدون سرپرست بمانند که می‌تواند زمینه‌ساز ارتباط با دوستان ناباب یا وابستگی به فضای مجازی شود. او تأکید کرد که سامانه «نماد» باید برنامه‌های سرگرم‌کننده و حمایت‌کننده را پیش‌بینی کند، به ویژه برای کودکانی که در محیط خانه از حمایت کافی برخوردار نیستند.

جهانگیر مرز میان فرصت‌ها و آسیب‌های اجتماعی را بسیار باریک توصیف کرد و گفت: «فردی که می‌تواند به قهرمان ملی تبدیل شود، در شرایطی دیگر ممکن است به یک بزهکار یا حتی جنایتکار خطرناک تبدیل شود. این دو مسیر فاصله زیادی از یکدیگر ندارند.» وی با اشاره به اینکه بسیاری از جرایم سنگین ناشی از اتفاقات لحظه‌ای و خشم آنی هستند، کاهش آستانه تحمل اجتماعی و افزایش فشار روانی، اضطراب و افسردگی را از عوامل اصلی بروز جرایم دانست.

سامانه «نماد»: احیا و ضرورت مشارکت ائتلافی

سامانه «نماد» که با همت معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه و همکاری دانشگاه تهران تدوین شده و از سال ۱۳۹۵ آغاز به کار کرده بود، پس از توقف در دوران کرونا، در دولت فعلی احیا شد و آیین‌نامه اجرایی آن در فروردین سال گذشته به تصویب هیئت دولت رسید.

جهانگیر تأکید کرد که این سامانه به عنوان نظام جامع مراقبت اجتماعی از دانش‌آموزان، تنها با اتکا به وزارت آموزش و پرورش نمی‌تواند به موفقیت کامل برسد. او خواستار مشارکت فعال و تعریف شفاف نقش همه دستگاه‌های مسئول در قالب یک نظام ائتلافی واقعی شد و بیان کرد که بار مسئولیت نباید تنها بر دوش آموزش و پرورش باشد. وی همچنین تخصیص بودجه متناسب با حجم آسیب‌های اجتماعی را برای سامانه «نماد» ضروری دانست.

طرح «معلم من» و اهمیت تکریم معلمان

جهانگیر طرح «معلم من» را با هدف شناسایی و تکریم معلمانی که دانش‌آموزان برجسته و اثرگذار تربیت کرده‌اند، یک «سرمایه اجتماعی بزرگ» برای آموزش و پرورش خواند. او تأکید کرد که قدردانی از این معلمان، چه در قید حیات باشند و چه از طریق خانواده‌هایشان، می‌تواند مسیر افتخارآفرینی را با تربیت نسل‌های متعهد و توانمند ادامه دهد.

برنامه‌ریزی برای اوقات فراغت و محرمانگی اطلاعات «نماد»

سخنگوی قوه قضاییه بر ضرورت برنامه‌ریزی جدی برای اوقات فراغت دانش‌آموزان تأکید کرد و هشدار داد که بیکار بودن آن‌ها می‌تواند به سمت آسیب‌های اجتماعی سوقشان دهد. او همچنین خواستار طراحی برنامه‌های حمایتی قوی‌تر برای دانش‌آموزانی شد که نظارت والدین را ندارند.

جهانگیر با تأکید بر حساسیت اطلاعات سامانه «نماد»، پیشنهاد کرد که یک «قسم‌نامه اخلاقی» برای تمام کسانی که به این سامانه دسترسی دارند، تهیه شود تا از انتشار نادرست اطلاعات حساس دانش‌آموزان و سوءاستفاده‌های احتمالی جلوگیری شود. او بر محرمانگی اطلاعات و لزوم بی‌نام‌سازی داده‌ها برای حفظ اعتماد والدین و دانش‌آموزان تأکید کرد.

لزوم اقدامات اورژانسی برای بازگرداندن بازماندگان از تحصیل

جهانگیر ضمن هشدار درباره وضعیت بازماندگان از تحصیل، از نهادهای مختلف خواست تا اقدامات فوری و ویژه‌ای برای شناسایی و بازگرداندن این دانش‌آموزان به سیستم آموزشی کشور انجام دهند. او به ظرفیت ۲۶۰ هزار خیریه و سازمان مردم‌نهاد در کشور اشاره کرد و تأکید داشت که بی‌توجهی به این مسئله می‌تواند زمینه‌ساز مشکلاتی همچون بیکاری و بزهکاری در آینده باشد.

ما می‌توانیم بسیاری از این دانش‌آموزان را در مدت یک سال به مدرسه بازگردانیم. اما این بازگشت باید پایدار و ماندگار باشد و تنها به‌صورت مقطعی و کوتاه‌مدت نباشد.

وی در پایان، با یادآوری نقش بی‌بدیل معلمان در پیشرفت کشور، از تمام نهادها خواست تا با جدیت بیشتری در راستای کاهش آمار بازماندگان از تحصیل تلاش کنند تا زمینه برای یک جامعه سالم و آینده‌ساز فراهم شود.