سرشماری 1405: تحول به سمت آمار ثبتی و آغاز مرحله آزمایشی در خراسان جنوبی

تحول در رویکردهای سرشماری: از سنت به ثبت

محمدرضا عزالدین‌فرید روحانی، رئیس پژوهشکده آمار، در اولین جلسه ستاد سرشماری عمومی نفوس و مسکن استان خراسان جنوبی به تشریح رویکردهای جهانی در این زمینه پرداخت. وی اظهار داشت که کشورهای اسکاندیناوی از دهه 1980 پیشگام استفاده از داده‌های ثبتی و اداری بوده‌اند و نخستین سرشماری مبتنی بر ثبت در سال 1981 در این کشورها انجام شد.

روحانی با اشاره به محدودیت‌ها و معایب روش‌های سنتی سرشماری گفت: «یکی از مهم‌ترین چالش‌های سرشماری‌های سنتی، هزینه بسیار بالا و اتکای صرف به نتایج مقطعی است؛ در حالی که پرسشنامه‌های طولانی نیز بار پاسخگویی سنگینی را به مردم تحمیل می‌کند و در نهایت کارایی برنامه را کاهش می‌دهد.»

مزایای سرشماری مبتنی بر ثبت

رئیس پژوهشکده آمار کاهش هزینه‌ها را از مهم‌ترین فرصت‌های رویکرد سرشماری امسال دانست و افزود: «هرچند هزینه‌های زیرساختی در ابتدا ممکن است قابل توجه باشد، اما در بلندمدت افزایش بهره‌وری در نظام آماری کشور از مهم‌ترین دستاوردهای آن خواهد بود، چرا که تمامی دستگاه‌های دولتی دارای پایگاه‌های ثبتی هستند و می‌توان با استانداردسازی و پردازش مناسب، از این داده‌ها در آمار رسمی استفاده کرد.»

ارتقای کیفیت و یکپارچگی داده‌ها

وی ادامه داد که ارتقای کیفیت داده‌ها از دیگر مزایای حرکت به سمت آمارهای ثبتی است. مرکز آمار برای بهبود کیفیت، دستگاه‌ها را به رعایت شاخص‌های کیفی ملزم می‌کند که این موضوع از طریق تعریف شاخص‌ها، پایش مستمر و ارزیابی عملکرد دستگاه‌ها، به کاهش خطا و افزایش کیفیت داده‌ها منجر می‌شود.

روحانی همچنین به نقش اتصال و تجمیع رکوردها اشاره کرد و افزود: «اتصال رکوردی داده‌ها می‌تواند بسیاری از نواقص جزئی موجود در پایگاه‌های اطلاعاتی دستگاه‌ها را در فرآیند تجمیع پوشش داده و کیفیت نهایی آمار را افزایش دهد. علاوه بر این، با کاهش حجم اقلام مورد پرسش، نرخ پاسخگویی نیز بهبود پیدا می‌کند؛ موضوعی که با توجه به چالش‌های اجتماعی پاسخگویی از اهمیت بالایی برخوردار است.»

سرعت و به‌روزرسانی مستمر

سرعت در استخراج و به‌روزرسانی داده‌ها از دیگر مزایای این نظام است. روحانی اظهار داشت: «در حالت ایده‌آل، کشورهایی که به‌طور کامل از آمارهای ثبتی استفاده می‌کنند، عملاً هر سال قادر به تولید آمارهای مبتنی بر سرشماری هستند. مسیری که مرکز آمار ایران در پیش گرفته نیز منطبق با تجربه‌های موفق بین‌المللی است.»

اهمیت سرشماری آزمایشی و چالش‌های پیش‌رو

رئیس پژوهشکده آمار با تأکید بر اهمیت اجرای سرشماری آزمایشی یادآور شد: «انجام سرشماری آزمایشی علاوه بر توصیه‌های بین‌المللی، به دلیل تغییرات سریع فناوری و اقلام آماری در بازه‌های 10 ساله، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.» وی افزود که در شرایط فعلی، این ضرورت دوچندان شده و اجرای سرشماری آزمایشی مبتنی بر ثبت، امکان ارزیابی میزان پوشش واقعی اطلاعات مکانی در مناطق شهری و روستایی و همچنین سنجش عملکرد سامانه‌ها را فراهم می‌کند.

روحانی با اشاره به چالش‌های پیش‌رو گفت: «یکی از تهدیدهای این مسیر، ضرورت فرهنگ‌سازی و اقناع افکار عمومی است. همچنین هماهنگی بین دستگاه‌ها و کیفیت داده‌های ثبتی از جمله مسائلی است که نتایج سرشماری آزمایشی می‌تواند آن‌ها را آشکار کند.» بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، سرشماری سال 1405 به عنوان نهمین سرشماری کشور برگزار خواهد شد.

آغاز مرحله آزمایشی در خراسان جنوبی

علی بهدانی، رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی خراسان جنوبی، از آغاز مرحله آزمایشی سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1404 با شعار «سرشماری ثبتی، آمار دقیق، ایران قوی» در شهرستان‌های بیرجند و سربیشه خبر داد.

• زمان اجرا: از 14 دی‌ماه جاری تا سوم بهمن‌ماه.
• مناطق اجرا: شهرستان بیرجند (محله مهرشهر) و شهرستان سربیشه (آبادی‌های دهستان غیناب از توابع بخش مرکزی).
• روش اجرا: مراجعه حضوری به خانوارها و تمامی مکان‌ها و محدوده‌های تعیین‌شده.
• آموزش عوامل اجرایی: بیش از 70 ساعت آموزش در قالب دوره‌های کشوری و استانی برگزار شده است.