لزوم افزایش دقت در سرشماری نفوس و مسکن؛ راهکارها و چالش‌ها در استان مرکزی

مهدی زندیه وکیلی، استاندار مرکزی، در جلسه هماهنگی ستاد سرشماری عمومی نفوس و مسکن استان، بر اهمیت آمارگیری و سرشماری برای مدیران و کارشناسان تاکید کرد. وی اظهار داشت که با وجود آشکار بودن این اهمیت، روش‌های موجود گاهی دقت لازم را ندارند.

استاندار مرکزی به چالش‌های پیشین اشاره کرد و گفت: در دوره‌های گذشته، سرشماری به صورت حضوری انجام می‌شد که دقت بیشتری داشت. اما با تغییر روش‌ها به شیوه‌های اینترنتی و خوداظهاری، برخی افراد محل سکونت خود را به طور غیرواقعی در روستاها ثبت می‌کردند تا جمعیت آن مناطق افزایش یابد که این موضوع با هدف اصلی سرشماری مغایرت دارد.

وی افزود: در مواردی، تعداد خانوارها چندین برابر واقعیت اعلام می‌شد و اگرچه راستی‌آزمایی صورت می‌گرفت، اما میزان خطاها همچنان بالا بود. به اعتقاد زندیه وکیلی، تکیه بر اسناد ثبتی و اطلاعات رسمی، راهکار اصلی افزایش دقت در سرشماری است و این اقدام باید سال‌ها پیش آغاز می‌شد.

پیشنهاد استاندار برای افزایش دقت آماری

زندیه وکیلی تاکید کرد که هر ایرانی باید یک کد ملی، یک آدرس مشخص و یک شماره حساب معتبر داشته باشد تا تمام خدمات و تکالیف فرد از جمله مالیات، یارانه و سایر امور اداری بر اساس همین اطلاعات انجام شود.

وی با اشاره به تجربه کشورهای اروپایی بیان کرد: در بسیاری از کشورها، حتی عبور از خط عابر پیاده با دوربین‌های تشخیص چهره ثبت و جریمه می‌شود و محل سکونت افراد به صورت دقیق و به‌روز در سامانه‌ها وجود دارد. در برخی کشورهای توسعه‌یافته، اعلام نکردن تغییر محل سکونت جرم محسوب می‌شود و نخستین اقدام هر فرد پس از ورود یا مهاجرت، ثبت آدرس دقیق است.

استاندار مرکزی افزود: ایجاد چنین سامانه‌ای موجب کاهش هزینه‌های سنگین دولت برای شناسایی وضعیت افراد و محل زندگی آنان می‌شود. وی همچنین به حوزه اشتغال در استان اشاره کرد و گفت: نبود اطلاعات دقیق باعث شده همچنان ابهاماتی درباره وضعیت واقعی بیکاری وجود داشته باشد و برنامه‌ریزی‌ها بر پایه نمونه‌گیری آماری انجام شود.

اگر اطلاعات همه افراد ساکن کشور به صورت ثبت‌شده و مستمر در دسترس باشد، بسیاری از نیازهای آماری برطرف می‌شود و دیگر نیازی به سرشماری‌های پرهزینه و دوره‌ای نیست. اکنون نیز بسیاری از تصمیمات از جمله توزیع عوارض ارزش افزوده بر اساس آخرین سرشماری انجام می‌شود، در حالی که ممکن است طی یک دهه تغییرات گسترده‌ای در سکونتگاه‌ها رخ داده باشد.

زندیه وکیلی تاکید کرد: ایجاد یک پایگاه داده سیال و به‌روز، امکان اصلاح و بهبود اطلاعات را برای مردم فراهم می‌کند. بخشی از این اطلاعات می‌تواند عمومی باشد تا افراد بتوانند محل سکونت و مشخصات خانوار خود را اصلاح کنند یا خطاهای احتمالی را گزارش دهند. وی افزود: اجرای این طرح باید در اولویت قرار گیرد و با ایجاد بستری شفاف، امکان ثبت، اصلاح و نظارت عمومی بر اطلاعات فراهم شود تا برنامه‌ریزی‌های توسعه‌ای کشور بر پایه داده‌های دقیق و قابل استناد انجام گیرد.

تأکید مرکز آمار بر شناسه‌های یکتا

سیدجمال میرکمالی، مدیرکل روش‌شناسی مرکز آمار ایران، بر ضرورت دقت و استانداردسازی شناسه‌های یکتا در دستگاه‌های اجرایی تاکید کرد. وی این امر را شرط اصلی برای ایجاد ارتباط مؤثر میان سامانه‌ها و شناسایی نواقص موجود دانست.

• شناسه‌های حیاتی: ثبت‌های مبنایی بیشترین اتکا را به شناسه‌های یکتا دارند. این شناسه‌ها باید در تمامی دستگاه‌های ارائه‌دهنده خدمات عمومی، دقیق، استاندارد و دارای پوشش کامل باشند.
• انواع شناسه‌ها: در حال حاضر کد پستی در حوزه مکان و کد ملی و کد اتباع در حوزه جمعیت از مهم‌ترین شناسه‌ها محسوب می‌شوند.
• چالش‌ها و پیشرفت‌ها: تا زمانی که این شناسه‌ها کامل و صحیح نباشند، امکان ایجاد ارتباط میان سامانه‌ها و رفع نواقص وجود نخواهد داشت. خوشبختانه پیشرفت‌های قابل توجهی در این زمینه حاصل شده، اما همچنان نیاز است که دقت در ثبت کدهای ملی و پستی جدی گرفته شود.

میرکمالی افزود: در گذشته الزام پرسش و ثبت کد پستی وجود نداشت، اما امروز این شناسه‌ها اهمیت حیاتی دارند. یکی از چالش‌ها این است که برخی خانوارها از اطلاعات دقیق خود آگاهی کافی ندارند که می‌تواند در اجرای پروژه‌ها مشکل‌ساز شود. با این حال، پروژه‌های مرتبط به صورت مرحله‌ای در حال پیشرفت است.

یکی از اقدامات مهم، تطبیق نقشه‌های مرکز آمار با نقشه‌های شرکت پست است که پروژه آن تعریف شده و طبق برنامه‌ریزی‌ها قرار است تا اردیبهشت‌ماه به نتیجه کامل برسد. تحقق این هدف نیازمند حمایت همه‌جانبه دستگاه‌های اجرایی در استان‌هاست و هر استان که همکاری بیشتری داشته باشد، نتایج مناسب‌تری به دست خواهد آورد.

عملکرد استان مرکزی در سرشماری جدید

علی میرزایی، معاون توسعه مدیریت و منابع استانداری مرکزی، در این نشست گفت: سرشماری جاری برای این استان اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا در سال‌های گذشته برخی شهرستان‌ها در برآورد جمعیت با خطا مواجه بوده‌اند و این موضوع بر برنامه‌ریزی‌های حیاتی استان تأثیر گذاشته است.

وی افزود: در برخی شهرستان‌ها، تعداد قابل توجهی از ساکنان در سامانه ثبت احوال ثبت نشده بودند که موجب می‌شد آمارهای رسمی با واقعیت میدانی همخوانی نداشته باشد. این ناهماهنگی‌ها هنگام استعلام آمار از ثبت احوال به وضوح مشاهده می‌شد.

میرزایی اضافه کرد: در دوره‌های گذشته، بی‌اعتمادی بخشی از مردم نسبت به فرآیند سرشماری نیز چالش‌هایی ایجاد کرده بود و برخی افراد به دلایل مختلف تمایلی به همکاری نداشتند. در شرایط کنونی، با توجه به وضعیت برخی مناطق درگیر جنگ در کشورهای همسایه، هرگونه خطا در آمار می‌تواند برنامه‌ریزی‌ها را با مخاطره مواجه کند.

وی بیان کرد: در استان مرکزی چنین مشکلی وجود ندارد و کار سرشماری با دقت بالا انجام شده است. در مناطق روستایی عملیات سرشماری به طور کامل پیش رفته و در مناطق شهری نیز حدود ۹۰ درصد پیشرفت حاصل شده است.

میرزایی در پایان خاطرنشان کرد که در دوره قبل، دستگاه‌های رسانه‌ای و اطلاع‌رسانی از جمله صدا و سیما، رسانه‌ها و سایت‌ها در حوزه آموزش و آگاهی‌بخشی عملکرد مطلوبی نداشتند و همین موضوع موجب کاهش مشارکت و افزایش خطا شده بود. همچنین، هماهنگی بین دستگاه‌ها نیز در آن دوره کافی نبود و جلسات تخصصی به صورت منسجم برگزار نمی‌شد.