کالابرگ یک میلیون تومانی؛ آیا نیاز معیشتی خانوار را پوشش می‌دهد؟

جزئیات طرح کالابرگ یک میلیون تومانی

در ابتدا وزیر تعاون اعلام کرده بود که ۹ دهک درآمدی مشمول دریافت این کالابرگ هستند، اما در تاریخ ۱۴ دی، رئیس شورای اطلاع‌رسانی دولت اعلام کرد که تمامی دهک‌ها، از جمله دهک دهم، مشمول این طرح خواهند بود. بر اساس این طرح، اعتبار ۴ ماه نخست به صورت یکجا به حساب سرپرست خانوار واریز می‌شود و پس از آن، مبلغ یک میلیون تومان به صورت ماهانه به حساب سرپرستان خانوار واریز خواهد شد.

هزینه سبد کالای اساسی و کفایت کالابرگ

دولت در طرح کالابرگ، سبدی از کالاهای اساسی شامل شیر کم‌چرب، پنیر سفید، ماست، گوشت مرغ ماشینی، گوشت گوساله منجمد، تخم مرغ، ماکارونی، برنج، روغن مایع، قند و شکر و حبوبات را تعریف کرده است. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در سال ۱۴۰۲، سبدی بر اساس استاندارد مصرف سرانه تعیین کرده بود. اکوایران نیز بر مبنای استاندارد مصرف ۲۱۰۰ کالری در روز، سبدی مشابه را مشخص کرده است.

• سبد وزارت تعاون: ۲ میلیون و ۶۵۱ هزار و ۲۶۱ تومان (بر اساس متوسط قیمت آذر ۱۴۰۴)
• سبد اکوایران: ۲ میلیون و ۷۷۲ هزار و ۹۰ تومان (بر اساس متوسط قیمت آذر ۱۴۰۴)

با توجه به تجربیات پیشین در حذف ارز ترجیحی، پیش‌بینی می‌شود که قیمت این اقلام با شوک قیمتی مواجه شده و مبلغ نهایی سبد کالا از ارقام فوق بیشتر شود. در حال حاضر، اعتبار یک میلیون تومانی تخصیص‌یافته، تنها ۳۷.۷ درصد از سبد وزارت تعاون و ۳۶ درصد از سبد اکوایران را پوشش می‌دهد. این بدان معناست که خانوار ایرانی برای تامین ۲۱۰۰ کالری مورد نیاز روزانه، حداقل باید یک میلیون و ۶۵۰ هزار تومان دیگر از جیب خود بپردازد.

سناریوهای قیمت سبد کالا در سال جدید

با توجه به واریز یکجای اعتبار ۴ ماه و عدم حذف ارز ترجیحی نهاده‌های دامی تا پایان سال، به نظر می‌رسد حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی در ابتدای سال ۱۴۰۵ اتفاق بیفتد و شوک تورمی در آن زمان نمایان شود. با در نظر گرفتن نرخ میانگین تورم ماهانه بخش خوراکی (۴.۲ درصد) و اضافه شدن شوک تورمی ۱۰، ۱۵ و ۲۰ درصدی (بر اساس تجربیات خرداد ۱۴۰۱ و آذر ۱۴۰۴)، قیمت سبد کالا در فروردین ۱۴۰۵ به شرح زیر پیش‌بینی می‌شود:

توان خرید با یک میلیون تومان

اگر فرض شود که یک میلیون تومان کالابرگ صرفاً برای خرید ۱۱ قلم کالای اساسی تعریف شده در سبد اکوایران (با سهم متناسب) هزینه شود، میزان خرید هر قلم به شرح زیر خواهد بود (بر اساس قیمت متوسط آذر ۱۴۰۴):

• گوشت گوساله: ۳۲۵ گرم
• گوشت مرغ: ۶۵۰ گرم
• برنج خارجی: ۷۵۰ گرم
• روغن مایع: ۷۵۸ گرم

این ارقام نشان‌دهنده فاصله معنادار با نیاز ماهانه هر فرد برای جلوگیری از سوءتغذیه است. اگر تمام یک میلیون تومان به یک کالای خاص اختصاص یابد، می‌توان ۱ کیلو و ۹۰ گرم گوشت گوساله، یا ۶ کیلو و ۷۰۰ گرم گوشت مرغ، یا ۶ کیلو و ۹۰۰ گرم برنج، یا ۱۴ کیلو شکر، یا ۱۴.۵ کیلو ماکارونی خریداری کرد.

انتقاد به تخصیص یکسان کالابرگ به تمامی دهک‌ها

علاوه بر ناکافی بودن مبلغ، نحوه تخصیص یکسان کالابرگ به تمامی دهک‌ها نیز مورد انتقاد است. با وجود اینکه در ابتدا ۹ دهک مشمول اعلام شده بودند، اما در نهایت تصمیم بر اختصاص به دهک دهم نیز گرفته شد. این تخصیص برابر با وضعیت مصرف و معیشت دهک‌ها و همچنین با رویه قبلی دولت در توزیع کالابرگ همخوانی ندارد.

• ضریب اهمیت بخش خوراکی و آشامیدنی برای دهک اول: ۴۱.۳۵ درصد
• ضریب اهمیت بخش خوراکی و آشامیدنی برای دهک دهم: ۲۱.۲۲ درصد

این تفاوت فاحش در ضریب اهمیت، نشان می‌دهد که تخصیص یکسان به دهک‌های مختلف، عادلانه نیست و دهک‌های پایین‌تر آسیب بیشتری خواهند دید. در دوره‌های پیشین، دولت برای سه دهک اول ۵۰۰ هزار تومان و برای دهک‌های چهارم تا هفتم ۳۵۰ هزار تومان در نظر گرفته بود که نشان‌دهنده رویکردی متفاوت بود.

پیشنهاد سیاستی: توزیع متفاوت اعتبار بر اساس دهک‌های درآمدی، به عنوان مثال ۱.۵ میلیون تومان برای سه دهک اول، ۱ میلیون تومان برای ۴ دهک میانی و ۵۰۰ هزار تومان برای سه دهک آخر، می‌تواند عادلانه‌تر باشد. البته، هرگونه طرح نیازمند بازنگری در منطق دهک‌بندی و اصلاح پایگاه جامع اطلاعات خانوار است که در تجربیات جهانی نیز نقش مهمی در موفقیت طرح‌ها داشته است.