بازار حواله خودرو دوباره رونق گرفت: دلایل و جزئیات قیمت‌ها

رونق دوباره بازار حواله خودرو

بررسی‌ها حاکی از آن است که حواله‌های خودرو از سه مسیر اصلی وارد بازار می‌شوند:

• برندگان طرح‌های فروش خودروسازان: با حذف شرط بلوکه کردن وجه برای خرید خودرو از کارخانه، طرح‌های فروش به نوعی «لاتاری» تبدیل شده‌اند. در آخرین طرح فروش ایران‌خودرو، بیش از ۱۰ میلیون نفر ثبت‌نام کردند که نشان‌دهنده تقاضای کاذب و سفته‌بازی است.
• پرسنل خودروسازان: بخش قابل توجهی از آگهی‌ها تحت عنوان «حواله پرسنلی» منتشر می‌شوند. این افراد سهمیه خرید خودرو دارند و حواله‌های خود را به فروش می‌رسانند.
• نمایندگی‌های فروش: به ویژه در مورد خودروهای مونتاژی، نمایندگی‌ها نیز اقدام به انتشار آگهی فروش حواله می‌کنند.

برای مثال، حواله خرید یک دستگاه هایما S8 حدود ۴۵۰ میلیون تومان و حواله پژو ۲۰۷ بسته به زمان تحویل، بین ۲۵۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان خرید و فروش می‌شود. خودروهایی که اختلاف قیمت بیشتری بین کارخانه و بازار دارند، حواله گران‌تری نیز دارند.

غیرقانونی بودن و بی‌اثر بودن ممنوعیت‌ها

سیاستگذاران حوزه خودرو بارها اعلام کرده‌اند که خرید و فروش حواله خودرو غیرقانونی است. کارشناسان حقوقی نیز تاکید می‌کنند که شرکت‌های خودروسازی در قراردادهای پیش‌فروش، انتقال حواله را پیش از تحویل خودرو مجاز نمی‌دانند و تنها فردی که نامش در حواله ثبت شده، مالک رسمی خودرو محسوب می‌شود. نهادهای نظارتی و قضایی نیز از سال‌ها پیش در این خصوص هشدار داده‌اند؛ به عنوان مثال، در سال ۱۳۹۹ رئیس پلیس فتای تهران اعلام کرد که فروشندگان حواله خودرو تحت پیگرد قضایی قرار می‌گیرند و در سال ۱۴۰۲ نیز سازمان حمایت خرید و فروش حواله را غیرقانونی دانست.

با این حال، به نظر می‌رسد این ممنوعیت‌ها نتوانسته‌اند بازار حواله‌فروشی را متوقف کنند. تا زمانی که انگیزه کسب سود وجود داشته باشد، راه‌هایی برای دور زدن قوانین پیدا می‌شود. در سال ۱۴۰۳ که اختلاف قیمت کارخانه و بازار خودرو به حداقل رسیده بود، بازار حواله‌فروشی نیز کساد شده بود، اما با افزایش مجدد شکاف قیمتی، این بازار غیرقانونی دوباره رونق گرفته است. این وضعیت را می‌توان به عنوان شکست سیاست‌های فروش در نظر گرفت؛ سیاستگذار با سرکوب قیمتی سعی در افزایش دسترسی اقشار کم‌درآمد به خودرو داشت، اما نه تنها این هدف محقق نشد، بلکه «شانس خرید خودرو» خود به یک بازار مجزای بزرگ تبدیل شده است.

جزئیات و قیمت‌های بازار حواله

بازار حواله‌فروشی خودرو اکنون فعالان زیادی را به خود جلب کرده و قیمت‌ها نیز قابل توجه هستند. علاوه بر پلتفرم‌های ثبت آگهی، برخی شرکت‌ها نیز سایت‌های مخصوص خود را راه‌اندازی کرده و به صورت اینترنتی حواله خرید و فروش می‌کنند. در پلتفرم‌ها، صدها آگهی با ارقام متفاوت بسته به نوع خودرو، زمان تحویل و طرح فروش مشاهده می‌شود. هرچه اختلاف قیمت کارخانه و بازار بیشتر و زمان تحویل نزدیک‌تر باشد، قیمت پیشنهادی بالاتر می‌رود.

• هایما S8: قیمت حواله از ۴۰۰ میلیون تومان تا ۵۵۰ میلیون تومان. این خودرو بیشترین تقاضا را در قرعه‌کشی اخیر ایران‌خودرو داشته است.
• پژو ۲۰۷: قیمت حواله بین ۲۵۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان.
• تارا دستی: قیمت حواله بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان.

حواله‌های جانبازی برای خودروهای وارداتی: این حواله‌ها قیمت بسیار بالایی دارند، زیرا واردات خودرو توسط جانبازان شامل بسیاری از محدودیت‌های واردات عادی نمی‌شود و امکان واردات خودروهای لوکس را فراهم می‌کند. به عنوان مثال، حواله یک دستگاه نیسان ترا ۹۵۰ میلیون تومان فروخته می‌شود و قیمت نهایی برای خریدار (با احتساب قیمت حواله) حدود ۵.۵ میلیارد تومان تمام می‌شود، در حالی که همین خودرو در بازار ۷ میلیارد تومان قیمت دارد. حواله یک دستگاه هیوندای النترا نیز حدود ۶۰۰ میلیون تومان معامله می‌شود.

بیشتر آگهی‌ها مربوط به محصولات ایران‌خودرو و خودروهای وارداتی است. محصولات سایپا به دلیل عدم تفاوت چشمگیر قیمت کارخانه و بازار، انگیزه مالی برای خرید و فروش حواله ندارند، به جز شاهین که حواله آن حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان قیمت دارد. سازوکار فروش این حواله‌ها معمولاً از طریق تنظیم قرارداد محضری وکالت بین خریدار و فروشنده صورت می‌گیرد.

دلایل رونق مجدد بازار حواله

رونق دوباره بازار حواله خودرو به عوامل متعددی بستگی دارد:

• رشد دوباره اختلاف قیمت کارخانه و بازار: طی یک سال اخیر، این اختلاف تا حد زیادی کاهش یافته بود، اما اکنون تحت تأثیر رشد نرخ دلار، تورم عمومی و انتظارات تورمی، دوباره افزایش یافته است. اختلاف قیمت کارخانه و بازار ۱۲ مدل خودروی ایران‌خودرو به بیش از ۴۰ درصد می‌رسد، در حالی که در تیرماه سال جاری این اختلاف به طور متوسط ۹۶ میلیون تومان معادل ۱۱ درصد بود.
• وضعیت اقتصاد کلان و حفظ ارزش پول: با افت شدید ارزش پول ملی، افراد به دنبال تبدیل پول نقد خود به کالاهای سرمایه‌ای یا مصرفی پردوام مانند خودرو هستند که ماهیت مصرفی-سرمایه‌ای دارد و ارزش خود را حفظ می‌کند. خرید از کارخانه، حتی با احتساب هزینه حواله، گزینه‌ای ارزان‌تر و سودآورتر است.
• حذف شرط بلوکه کردن پول: در اواخر سال ۱۴۰۱، دولت مقرر کرده بود برای ثبت‌نام در طرح‌های فروش، مبلغ مشخصی (تا ۳۳۰ میلیون تومان) در حساب‌های وکالتی بلوکه شود، اما این شرط اکنون حذف شده است. این امر باعث شده افراد بدون هزینه اولیه در طرح‌ها ثبت‌نام کنند و در صورت برنده شدن، سودهای چندصد میلیون تومانی به دست آورند.

این وضعیت یک بازی برد-برد برای خریدار و فروشنده حواله است، اما مصرف‌کنندگانی که نمی‌توانند خودرو را با قیمت کارخانه‌ای تهیه کنند و مجبور به خرید با قیمت‌های بسیار بالا از بازار هستند، بازنده اصلی این ماجرا محسوب می‌شوند. همچنین تولیدکنندگان نیز از سودی که می‌توانستند صرف توسعه محصول و افزایش ایمنی کنند، محروم می‌مانند.