آیکون خبر

خبر کامل

یمن: رقابت خطرناک میان متحدان سابق؛ عربستان و امارات در آستانه درگیری مستقیم

یمن بار دیگر به عرصه رقابتی تازه در منطقه تبدیل شده است؛ این بار نه میان دشمنان دیرینه، بلکه بین دو متحد سابق. عربستان سعودی و امارات متحده عربی که یک دهه پیش با هدف ریشه‌کن کردن حوثی‌ها وارد جنگ یمن شدند، اکنون در مسیرهای متضادی گام برمی‌دارند. تشدید تنش‌ها، حملات متقابل و حمایت از بازیگران رقیب یمنی نشان می‌دهد که جنگ داخلی یمن وارد مرحله‌ای به مراتب خطرناک‌تر شده است؛ مرحله‌ای که نه تنها آینده این کشور جنگ‌زده، بلکه ثبات معادلات امنیتی خاورمیانه را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

رقابت بی‌سابقه در یمن میان دو متحد

۱۰ سال پس از آنکه عربستان سعودی و امارات متحده عربی یک کارزار نظامی مشترک را در یمن رهبری کردند، این دو متحد اکنون خود را در این کشور در برابر یکدیگر می‌بینند. قدرتمندترین کشورهای جهان عرب وارد مشاجره‌ای علنی و بی‌سابقه بر سر یمن شده‌اند؛ کشوری فقیر اما دارای موقعیت راهبردی که سابقه‌ای طولانی از منازعات حل‌نشده دارد.

این هفته، عربستان سعودی در اقدامی کم‌سابقه و در قالب تشدیدی نظامی، محموله‌ای متعلق به امارات را که حامل خودروهای رزمی و عازم یمن بود، هدف حمله قرار داد و سپس ابوظبی را به انجام اقداماتی «بسیار خطرناک» و به خطر انداختن امنیت ملی عربستان متهم کرد.

فوران آتش تنش‌های بن‌زاید و بن سلمان در یمن؛ ریاض به تهران متمایل می‌شود؟ نقشه ضدایرانی ترامپ مختل می‌شود؟

جنگ داخلی یمن در سال ۲۰۱۴ با تصرف صنعا، پایتخت یمن، توسط گروه انصارالله آغاز شد. عربستان و امارات یک سال بعد از آن برای حمایت از دولت محلی و شبه‌نظامیان وارد عمل شدند و با چشم‌اندازی مشترک برای نابودی حوثی‌ها مداخله کردند. اما در گذر زمان، اختلاف‌ها میان جناح‌های رقیب یمنی آشکار شد؛ اختلاف‌هایی که ناخواسته شکافی را میان دو متحد خاورمیانه‌ای، ریاض و ابوظبی، نمایان کرد. در ادامه چگونگی تبدیل جنگ یمن به یک درگیری نیابتی میان متحدان سابق بررسی می‌شود.

بازیگران اصلی حاضر در یمن

صحنه سیاسی و نظامی یمن پیچیده است و بازیگران متعددی در آن نقش دارند:

  • حوثی‌ها (انصارالله): این جنبش اسلام‌گرای شیعه از سال ۲۰۱۴ با تصرف صنعا، کنترل بخش‌های وسیعی از شمال‌غرب یمن و سواحل حیاتی دریای سرخ را در دست گرفته است. با حمایت محور مقاومت، حوثی‌ها به منسجم‌ترین نیروی نظامی و سیاسی یمن تبدیل شده‌اند و حملات موشکی علیه عربستان و اسرائیل انجام داده‌اند. کارزار نظامی طولانی‌مدت به رهبری عربستان در نهایت ناکام ماند و به برقراری آتش‌بس در سال ۲۰۲۲ انجامید.
  • دولت یمن (شورای رهبری ریاست‌جمهوری - PLC): این دولت در سال ۲۰۲۲ با حمایت عربستان و هدف یکپارچه‌سازی جناح‌های پراکنده در برابر حوثی‌ها تشکیل شد. ائتلافی سست از بقایای ارتش منظم، شبه‌نظامیان قبیله‌ای و گروه‌های سنی در مرکز و جنوب کشور را فرماندهی می‌کند. پایگاه‌های این نیروها عمدتاً در استان مرکزی مأرب، بخش‌هایی از تعز و شهر عدن در جنوب متمرکز است. عربستان از سال ۲۰۱۵ عملیات گسترده هوایی و دریایی و نیز حضور محدود نیروهای زمینی را برای حمایت از این دولت اجرا کرده است.
  • شورای انتقالی جنوب (STC): نهادی جدایی‌طلب که در سال ۲۰۱۷ تأسیس شد و از حمایت امارات متحده عربی برخوردار است. هدف این شورا، احیای دولت یمن جنوبی است که پس از اتحاد دو یمن در سال ۱۹۹۰ از میان رفت. شبه‌نظامیان وابسته به این شورا با پشتیبانی ابوظبی، نقش مهمی در نبردهای سال‌های گذشته ایفا کرده‌اند.

ریشه‌های درگیری عربستان و امارات

این دو کشور در سال ۲۰۱۵ برای مقابله با حوثی‌ها، رهبری مداخله نظامی را بر عهده داشتند، اما اختلاف در اهداف و راهبردها باعث شد از جناح‌های رقیب حمایت کنند. حمایت امارات از جدایی‌طلبان جنوب که به دنبال استقلال هستند، مستقیماً با سیاست عربستان برای حفظ یمنی متحد و باثبات در مرزهایش در تضاد است.

پس از سال‌ها تلاش ناکام برای پایان دادن به جنگ داخلی، نیروهای مورد حمایت امارات در اوایل دسامبر حمله‌ای سریع را آغاز کردند و کنترل استان‌های نفت‌خیز را گاه از دست نیروهای مورد حمایت عربستان به دست گرفتند که به درگیری‌های مرگبار انجامید. تنش‌ها این هفته به اوج رسید؛ زمانی که حملات هوایی ائتلاف به رهبری عربستان، محموله‌ای از خودروهای اماراتی را در بندر مُکلا در جنوب یمن هدف قرار داد و ابوظبی از سوی ریاض متهم شد که امنیت ملی عربستان را به خطر انداخته است.

یک مقام دولتی امارات در بیانیه‌ای گفت: «در دهه گذشته، امارات بنا به درخواست دولت قانونی یمن و عربستان و در چارچوب ائتلاف به رهبری ریاض عمل کرده و فداکاری‌های بزرگی برای حمایت از ثبات و امنیت یمن به‌ویژه در مقابله با سازمان‌های تروریستی که غیرنظامیان و کل منطقه را تهدید می‌کنند، انجام داده است. در راستای رویکرد این کشور برای دعوت به آرامش و کاهش تنش، امارات حضور نیروهای ضدتروریسم خود را به پایان رسانده است.»

تنش‌ها در روز جمعه بیش از پیش افزایش یافت؛ زمانی که عربستان ناوگان دریایی خود را در سواحل یمن مستقر کرد، اندکی پس از آن‌که نیروهای مورد حمایت ریاض، آنچه «عملیات زمینی مسالمت‌آمیز» نامیدند را برای بازپس‌گیری مناطق تحت کنترل جدایی‌طلبان جنوبِ مورد حمایت امارات آغاز کردند. ویدئوهایی منتشر شد که کاروان‌های بزرگی از خودروها را نشان می‌داد که گفته می‌شود در حال حرکت به‌سوی مناطق تحت کنترل نیروهای جنوبی هستند. جدایی‌طلبان این ادعا را که عملیات «مسالمت‌آمیز» بوده رد کردند، عربستان را به گمراه‌کردن جامعه بین‌المللی متهم ساختند و این نبرد را «جنگ شمال و جنوب» خواندند. نیروهای جنوبی همچنین ریاض را به انجام چندین حمله هوایی علیه مواضع خود متهم کردند. عربستان سعودی تاکنون درباره این موضوع اظهار نظری نکرده است.

ساعاتی بعد، شورای انتقالی جنوب اعلام کرد که ظرف دو سال آینده همه‌پرسی استقلال برگزار خواهد کرد تا «حق تعیین سرنوشت مردم جنوب» اعمال شود. فارع المسلمی، پژوهشگر اندیشکده چتم‌هاوس در لندن، گفت این تشدید تنش‌های بی‌سابقه «بازتاب اختلافات بنیادین میان ریاض و ابوظبی بر سر ساختار سیاسی آینده یمن و توازن نفوذ در آن است». او افزود: «این اقدامات نقطه عطفی حساس را رقم می‌زنند و از ورود یمن به مرحله‌ای بی‌ثبات و خطرناک در میان اتحادهای ازهم‌گسیخته حکایت دارند.»

رقابت خطرناک بن زاید و بن سلمان برای دور زدن تنگه هرمز؛ عاقبت کار به جنگ می‌کشد؟

آینده یمن در این وضعیت

جنگ‌های داخلی ناشی از اختلافات ایدئولوژیک، بیش از یک قرن است که یمن را آزار می‌دهد. یمن شمالی پس از سال ۱۹۱۸ از امپراتوری عثمانی استقلال یافت، در حالی‌که یمن جنوبی تا سال ۱۹۶۷ تحت کنترل بریتانیا باقی ماند. این دو دولت حدود ۲۳ سال از یکدیگر جدا بودند تا اینکه در سال ۱۹۹۰ متحد شدند؛ اما اندکی بعد، جنگ داخلی ۱۹۹۴ رخ داد که با شکست جدایی‌طلبان جنوب پایان یافت و کینه‌ها و مطالبات حل‌نشده‌ای را بر جای گذاشت که امروز نیز به منازعات دامن می‌زند.

درگیری‌های مکرر، این کشور را که در جنوب عربستان و در مجاورت مسیرهای حیاتی کشتیرانی قرار دارد، به‌شدت فقیر، بی‌ثبات و مملو از سلاح کرده است؛ در حالی‌که قدرت‌های منطقه‌ای برای نفوذ بیشتر در آن رقابت می‌کنند. در بحبوحه تشدید دوباره درگیری‌ها، یمن بیش از پیش از هم می‌پاشد.

المسلمی می‌گوید: «حوثی‌ها احتمالاً شکاف رو به گسترش میان دو دشمن اصلی خود را یک فرصت بزرگ می‌بینند؛ آن‌ها نظاره‌گرند که چگونه شرکای سابق ائتلاف که مشترکاً با آن‌ها جنگیدند و در شکست‌شان ناکام ماندند، اکنون به جان یکدیگر افتاده‌اند.» او در پایان افزود: «اینکه دولت‌های غربی چگونه به تشدید تنش میان دو شریک مهم منطقه‌ای خود واکنش نشان خواهند داد، هنوز روشن نیست؛ اما پیامدهای این وضعیت برای ثبات منطقه‌ای و برای چشم‌انداز سیاسیِ از پیش شکننده یمن، بسیار عمیق خواهد بود.»

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗