بیمارستان پیوند اعضای شیراز؛ قطب جهانی با ۱۰۰۰ عمل پیوند سالانه و هزینه یک‌دویستم آمریکا

بیمارستان تخصصی پیوند اعضای ابوعلی‌سینای شیراز، با نامی برگرفته از دانشمند بزرگ ایرانی، نه تنها میراث علمی او را در نجات جان انسان‌ها زنده نگه می‌دارد، بلکه به عنوان یکی از پیشرفته‌ترین و فعال‌ترین مراکز پیوند در جهان شناخته می‌شود. این مجموعه با انجام سالانه نزدیک به هزار عمل پیوند، استانداردهای جدیدی در حوزه سلامت و اخلاق پزشکی تعریف کرده و نمادی از توانمندی، ایثار و پیشرفت علمی ایران در عرصه پزشکی به شمار می‌رود.

دکتر محمدباقر خسروی، رئیس بیمارستان تخصصی پیوند اعضای ابوعلی‌سینا، در گفت‌وگویی تفصیلی به ابعاد مختلف فعالیت‌های این مرکز، دستاوردهای چشمگیر آن و چالش‌های پیش رو پرداخته است.

تاریخچه و وسعت خدمات

کلنگ بیمارستان پیوند اعضای ابوعلی‌سینا در سال ۱۳۸۱ در شهر صدرا به زمین زده شد و با همت دکتر سیدعلی ملک‌حسینی و خیرین والامقام، در سال ۱۳۹۶ افتتاح گردید. این بیمارستان فوق‌تخصصی، خدمات خود را به تمام مردم ایران ارائه می‌دهد و با افتخار می‌توان گفت که بیش از ۴۰ تا ۶۰ درصد بیماران بستری در این مرکز از خارج از استان فارس هستند.

جایگاه بین‌المللی و گستره پیوندها

بیمارستان ابوعلی‌سینا به عنوان یکی از بزرگترین مراکز پیوند اعضا از نظر تعداد و تنوع اعضای پیوندی در جهان شناخته می‌شود. آمار سالانه این بیمارستان شامل بیش از ۵۰۰ عمل پیوند کبد و بیش از ۴۰۰ عمل پیوند کلیه است. یکی از افتخارات مهم این مرکز، تاکید بر اصول اخلاقی است؛ به طوری که تمامی پیوندهای کلیه فقط از بیماران مرگ مغزی یا خویشاوندان درجه یک اهداکننده انجام می‌شود تا از هرگونه مسئله مالی و تجارت عضو جلوگیری شود.

این بیمارستان همچنین یکی از فعال‌ترین مراکز پیوند پانکراس، پیوند همزمان پانکراس و کلیه، پیوند روده و پیوندهای چند ارگانی در ایران است. در ۶ ماه گذشته، صدمین پیوند قلب در این مرکز با موفقیت انجام شد. علاوه بر این، گروه پیوند ریه نیز فعالیت چشمگیری داشته و در سه ماه گذشته، بیش از هفت بیمار پیوند ریه را با موفقیت انجام داده‌اند.

یکی دیگر از خدمات منحصر به فرد بیمارستان، پیوند گوش (کاشت حلزون) برای بیماران کم‌شنوا، به ویژه کودکان، است. همچنین، با توجه به وجود بیماران مرگ مغزی، نسوجی مانند پوست برای بیماران سوختگی‌های بالای ۴۰ تا ۵۰ درصد تهیه و منتقل می‌شود که نتایج بسیار عالی به همراه دارد.

جایگاه بین‌المللی این بیمارستان به گونه‌ای است که بسیاری از کشورهای منطقه مانند تاجیکستان، عراق، سوریه، پاکستان و سودان، جراحان خود را برای آموزش پیوند کبد به این مرکز اعزام کرده‌اند و پس از آموزش، مراکز پیوند خود را در کشورهایشان راه‌اندازی کرده‌اند.

بین‌المللی‌سازی و اعتبارسنجی

در ارزیابی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در سال ۱۴۰۲، بیمارستان ابوعلی‌سینا موفق به کسب رتبه یک در میان بیمارستان‌های برتر ایران شد. برای بین‌المللی شدن، این بیمارستان بخش آی‌پی‌دی (بیماران بین‌المللی) را راه‌اندازی کرده است تا به بیماران خارجی خدمات درمانی صادقانه و با اعتماد ارائه دهد و از روابط غیراخلاقی در زمینه توریسم درمانی پرهیز کند. همچنین، همکاران پزشک و فوق‌تخصص این بیمارستان به طور مرتب با کشورهای خارجی در ارتباط هستند تا تکنیک‌های جدید را فراگیرند.

آمار پیوند و لزوم توسعه پژوهشی

دکتر خسروی تاکید می‌کند که از نظر تعداد پیوند اعضا، هیچ بیمارستانی در دنیا به اندازه بیمارستان ابوعلی‌سینا فعال نیست و این مرکز سالانه بین ۹۰۰ تا ۱۰۰۰ پیوند انجام می‌دهد. با این حال، وی بر لزوم توسعه مسائل پژوهشی و تولید علم بیشتر در این مرکز تاکید دارد و ابراز امیدواری می‌کند که با شروع به کار دیتابیس‌ها و استفاده از هوش مصنوعی، پیشرفت‌های بیشتری در این زمینه حاصل شود.

نقش راهبردی در حوزه تمدنی ایران

بیمارستان ابوعلی‌سینا در حوزه فرهنگی ایران و خراسان بزرگ، رسالت انسانی خود را در توسعه سلامت ایفا می‌کند. مرکز پیوند اعضای تاجیکستان به وسیله گروه پیوند شیراز راه‌اندازی و توسعه یافته است. همچنین، در هفته گذشته، اولین عمل جراحی پیوند کبد در بیمارستان بخارا ازبکستان با رهبری دکتر نیک‌اقبالیان از این مرکز آغاز شد. برنامه‌هایی برای دوره‌های بلندمدت آموزش جراحان و متخصصین بیهوشی، داخلی و گوارش ازبکستان در این بیمارستان در حال بررسی است.

فرهنگ اهدای عضو و نجات جان‌ها

میزان اهدای عضو توسط مردم ایران، به خصوص در استان‌های فارس و کهگیلویه و بویراحمد، نسبت به بسیاری از کشورهای منطقه و حتی جهان بسیار بالاتر است که نشان‌دهنده بلوغ اجتماعی و فرهنگ انسان‌دوستانه جامعه است. با این حال، دکتر خسروی اشاره می‌کند که تعداد زیادی از بیماران نیازمند پیوند، پیش از رسیدن نوبت، جان خود را از دست می‌دهند.

اهدای عضو از بیمار مرگ مغزی شامل قلب، ریه، کبد، کلیه، روده، پوست، قرنیه، رباط‌ها و استخوان می‌شود و یک فرد دچار مرگ مغزی می‌تواند به بیش از ۹ تا ۱۰ نفر دیگر حیات دوباره ببخشد. وی از خانواده‌هایی که اعضای عزیزانشان را اهدا کرده‌اند، قدردانی می‌کند.

لیست انتظار و چالش‌ها

تعداد افراد در لیست انتظار پیوند مشخص نیست، زیرا هر روز ده‌ها بیمار جدید به این لیست اضافه می‌شوند. دکتر خسروی با ابراز نگرانی اعلام می‌کند که بیش از ۶۰ درصد بیمارانی که در لیست پیوند هستند، به دلیل دیر رسیدن پیوند، جان خود را از دست می‌دهند. این آمار اهمیت افزایش آگاهی و ترویج فرهنگ اهدای عضو را دوچندان می‌کند.

تاکید بر عدالت و مبارزه با خرید و فروش عضو

دکتر خسروی به صراحت اعلام می‌کند که در بیمارستان ابوعلی‌سینا، پیوند کلیه فقط از بیماران مرگ مغزی انجام می‌شود و هرگونه خرید و فروش عضو در این مرکز جایی ندارد. پیوند کبد از اهداکننده زنده نیز تنها در صورتی مجاز است که فرد اهداکننده از بستگان درجه اول بیمار باشد. وی همچنین هشدار می‌دهد که پیوندهای درمانی از زمان ورود به اتاق عمل تا ترخیص، توسط دولت پرداخت می‌شود و هرگونه تقاضای وجه از سوی افراد خارج از بیمارستان، کلاهبرداری است و با آن برخورد قضایی می‌شود.

مقایسه هزینه پیوند در ایران و جهان

هزینه پیوند اعضا در ایران در مقایسه با کشورهای توسعه‌یافته بسیار ناچیز است. به عنوان مثال، هزینه یک پیوند کبد در آمریکا ۵۰۰ هزار دلار و در اروپا ۱۳۰ تا ۱۷۰ هزار دلار است، در حالی که در ایران این هزینه تنها ۲۰۰۰ دلار است که توسط دولت پرداخت می‌شود. این تفاوت فاحش، ایران را به یکی از مقرون‌به‌صرفه‌ترین مراکز پیوند در جهان تبدیل کرده است.

اعمال جراحی پیوند بسیار پرهزینه هستند و تعداد زیادی از پزشکان و تجهیزات گران‌قیمت را درگیر می‌کنند. متوسط مدت بستری برای بیماران پیوندی حدود ۲۰ روز است. بیمه‌ها متعهد به پرداخت هزینه‌های اصلی پیوند هستند، اما برای مراقبت‌های بعدی و داروهای سرکوب‌کننده ایمنی، رایزنی‌هایی برای استفاده از بودجه بیماران صعب‌العلاج در حال انجام است. بیمارستان همچنین دارای صندوق حمایت از بیماران است تا در صورت مشکلات معیشتی، به آن‌ها کمک کند.

خدمات جامع فراتر از پیوند

بیمارستان ابوعلی‌سینا تنها به خدمات پیوند محدود نمی‌شود و یکی از بزرگترین مراکز جراحی‌های سرطان در ایران است. همچنین، بخش‌های جراحی قلب، کاردیولوژی، آنژیوگرافی (با سه دستگاه)، و رادیولوژی شامل ام‌آر‌آی، سی‌تی‌اسکن، سونوگرافی، ماموگرافی و رادیولوژی تهاجمی، از جمله نمونه‌های برتر در ایران هستند.

بخش‌های ارتوپدی این بیمارستان در جراحی‌های فوق‌تخصصی و تعویض مفصل پیشرو هستند و بخش‌های داخلی فوق‌تخصصی مانند گوارش، کلیه، ریه و خون‌شناسی نیز فعال می‌باشند. این بیمارستان یک مرکز آموزشی دانشگاهی جامع با کلیه بخش‌های فوق‌تخصصی است.

درمانگاه سعدی واقع در خود بیمارستان، با بیش از ۴۵ پزشک فوق‌تخصص، با بیمه‌های تکمیلی برای خدمات سرپایی قرارداد بسته است و افراد می‌توانند با هزینه بسیار اندک از خدمات تخصصی و فوق‌تخصصی بهره‌مند شوند.

پدر پیوند کبد ایران

دکتر خسروی در پایان، دکتر سیدعلی ملک‌حسینی را به عنوان «پدر پیوند کبد ایران» ستایش کرده و او را فردی با نیت پاک می‌داند که نقش محوری در تاسیس و توسعه این مرکز داشته است.