رونق دوباره بازار «حواله خودرو»؛ شکست سیاست‌های فروش و افت ارزش پول ملی

قیمت‌گذاری حواله‌ها و عوامل مؤثر

با یک جستجوی ساده برای عبارت «حواله خودرو» در پلتفرم‌های آنلاین، صدها آگهی فروش «شانس خرید خودرو از کارخانه» به چشم می‌خورد. این حواله‌ها، بسته به نوع خودرو و زمان تحویل، از حدود ۲۵۰ میلیون تومان تا نزدیک به یک میلیارد تومان قیمت‌گذاری شده‌اند. به طور کلی، خودروهایی که اختلاف قیمت بیشتری بین کارخانه و بازار آزاد دارند، حواله گران‌تری نیز خواهند داشت.

مسیرهای ورود حواله به بازار

حواله‌های خودرو از سه مسیر اصلی وارد بازار غیررسمی می‌شوند:

• برندگان طرح‌های فروش خودروسازان: با حذف شرط بلوکه کردن پول برای خرید خودرو از کارخانه، طرح‌های فروش به نوعی «لاتاری» تبدیل شده‌اند. به عنوان مثال، در آخرین طرح فروش ایران‌خودرو، بیش از ۱۰ میلیون نفر ثبت‌نام کردند، در حالی که تقاضای مؤثر سالانه بازار خودروی کشور حدود یک میلیون دستگاه برآورد می‌شود. این حجم عظیم تقاضا، زمینه را برای دلالی و خرید و فروش حواله فراهم می‌کند.
• پرسنل خودروسازان: بخش قابل توجهی از آگهی‌های ثبت‌شده در پلتفرم‌ها تحت عنوان «حواله پرسنلی» هستند که نشان‌دهنده سهم پرسنل در این بازار است.
• نمایندگی‌های فروش: این دسته بیشتر مربوط به خودروهای مونتاژی است که از طریق نمایندگی‌های فروش وارد بازار حواله می‌شوند.

غیرقانونی بودن و شکست سیاست‌های فروش

با وجود اینکه سیاستگذاران حوزه خودرو بارها اعلام کرده‌اند که خرید و فروش حواله خودرو غیرقانونی است، و کارشناسان حقوقی نیز بر این نکته تأکید دارند که شرکت‌های خودروسازی در قراردادهای پیش‌فروش، انتقال حواله را تا پیش از تحویل خودرو مجاز نمی‌دانند، اما به نظر می‌رسد این ممنوعیت‌ها نتوانسته بازار حواله‌فروشی را متوقف کند.

در سال ۱۴۰۳، زمانی که اختلاف قیمت کارخانه و بازار خودرو به حداقل رسیده بود، بازار حواله‌فروشی کاملاً از رونق افتاده بود. اما اکنون، با افزایش دوباره این شکاف، بازار غیرقانونی حواله مجدداً رونق یافته است. این وضعیت را می‌توان به عنوان شکست سیاست‌های فروش در نظر گرفت.

عامل اصلی رونق: افت ارزش پول ملی

عامل اصلی در رشد دوباره اختلاف قیمت کارخانه و بازار خودرو، افت شدید ارزش پول ملی طی ماه‌های اخیر است. افراد به دنبال تبدیل پول نقد خود به کالای سرمایه‌ای یا مصرفی پردوام هستند تا ارزش دارایی‌های خود را حفظ کنند. خودرو، با ماهیت مصرفی-سرمایه‌ای خود، گزینه‌ای جذاب برای این منظور محسوب می‌شود.