تاثیر سیاست تک‌نرخی شدن ارز بر صنعت و بازار خودروی ایران

تاثیر سیاست ارزی بر صنعت و بازار خودرو

صنعت خودروسازی کشور و بازار مرتبط با آن، همواره تحت تاثیر مستقیم تغییرات سیاست‌های ارزی بوده‌اند. با توجه به اینکه خودرو در ایران به یک کالای سرمایه‌ای تبدیل شده، هرگونه تحول در سیاست ارزی، تغییراتی را در سیاست‌های صنعتی این حوزه نیز به دنبال خواهد داشت.

تک‌نرخی شدن ارز؛ فرصتی برای صنعت و اقتصاد

امیرحسن کاکایی، کارشناس صنعت خودرو، معتقد است که تک‌نرخی شدن ارز به نفع صنعت و اقتصاد کشور خواهد بود. او چندنرخی بودن ارز را عامل ارسال سیگنال‌های نادرست و گمراه‌کننده به بازار می‌داند که مانع پیشرفت صنعت خودروسازی شده است. به گفته وی، فعالان اقتصادی در بازار و صنعت به دنبال حداکثرسازی منافع خود هستند و بخش قابل توجهی از سود حاصل از تفاوت نرخ ارز، ماهیتی کاملاً رانتی دارد.

به عنوان مثال، فرض کنید خودرو یا قطعه‌ای با ارز ۷۰ هزار تومانی وارد کشور می‌شود، اما به دلایل مختلف در بازار با نرخ ارز ۱۰۰ یا ۱۰۵ هزار تومانی و حتی بیشتر قیمت‌گذاری می‌شود. در این حالت، سودی نزدیک به ۴۰ تا ۵۰ درصد بدون هیچ‌گونه فعالیت صنعتی واقعی ایجاد می‌شود؛ سودی که از هیچ مسیر تولیدی یا صنعتی قابل دستیابی نیست.

کاکایی تاکید می‌کند که اگر دولت بتواند با جدیت به سمت تک‌نرخی شدن ارز حرکت کند، تکلیف بسیاری از فعالان اقتصادی مشخص شده و تنها تولیدکنندگان شفاف، بهره‌ور و رقابتی در بازار باقی خواهند ماند و رانت‌خواران مجبور به خروج از این چرخه می‌شوند.

اهمیت اجرای همه‌جانبه سیاست و چالش‌های کوتاه‌مدت

کاکایی هشدار می‌دهد که اجرای این سیاست باید همه‌جانبه باشد. در صورت ناقص ماندن اجرا و بقای بخشی از رانت‌خواران، فعالانی که بر اساس نرخ واقعی ارز فعالیت می‌کنند، متضرر خواهند شد. وی اذعان دارد که جمع‌آوری رانت‌های ارزی در کوتاه‌مدت فشارهایی را ایجاد می‌کند، اما این فشار لزوماً به معنای افزایش قیمت برای صنایع نخواهد بود. او تاکید می‌کند که هرگونه یارانه یا حمایت دولتی باید شفاف، هدفمند و در قالب سیاست‌های مشخص صورت گیرد، نه از مسیر رانت.

رانت‌خواری؛ معضل اصلی اقتصاد ایران

به باور این کارشناس، مشکل اصلی اقتصاد کشور، رانت‌خواری گسترده‌ای است که مانع سرمایه‌گذاری صنعتی و رسیدن به نتایج مطلوب می‌شود. این وضعیت طی دهه‌ها در اقتصاد ایران نهادینه شده و هر زمان که دولت یا مجلس قصد تحول داشته‌اند، با مقاومت و اعتراض منتفع‌شوندگان از ارز چندنرخی مواجه شده‌اند.

چشم‌انداز بازار خودرو پس از تک‌نرخی شدن ارز

کاکایی توضیح می‌دهد که در حال حاضر بازار با دو نوع قیمت‌گذاری رانتی و واقعی روبروست. با اجرای صحیح سیاست تک‌نرخی شدن ارز، بازار رانتی به تدریج حذف خواهد شد و قیمت‌های رانتی خودرو که به صورت مصنوعی پایین نگه داشته می‌شدند، از بین می‌روند. در مقابل، اگر تولید واقعی افزایش یابد و دولت بتواند نرخ ارز را به صورت منطقی و مبتنی بر مکانیزم عرضه و تقاضا (نه دستوری) مدیریت کند، افزایش عرضه و تعدیل تقاضا به کاهش قیمت‌ها در بازار آزاد منجر خواهد شد.

او اشاره می‌کند که این روند ممکن است فشارهایی را به خودروسازان وارد کند، اما این فشار منطقی و مبتنی بر رقابت واقعی خواهد بود. تجربه سال‌های ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۶ نیز نشان داد که با افزایش عرضه، حتی با وجود مجوز افزایش قیمت، بازار کشش لازم برای رشد شدید قیمت‌ها را ندارد.

بلاتکلیفی و ضرورت برنامه جامع اقتصادی

کاکایی در پایان خاطرنشان می‌کند که نمی‌توان با قطعیت درباره آینده بازار خودرو سخن گفت؛ زیرا آینده همواره مبتنی بر احتمالات است. او معتقد است در صورت اجرای یک برنامه جامع اقتصادی و کنترل نرخ ارز از طریق سازوکارهای بازار، چشم‌انداز بازار خودرو می‌تواند مثبت باشد. در غیر این صورت، مشکل اصلی نه به صنعت خودرو، بلکه به بی‌ثباتی نرخ ارز و کاهش ارزش پول ملی بازمی‌گردد.

در حال حاضر، به دلیل غیرقابل پیش‌بینی بودن قیمت‌ها، بسیاری از معاملات متوقف شده و فعالان اقتصادی در وضعیت انتظار به سر می‌برند. رفع این بلاتکلیفی تنها در صورتی ممکن است که برنامه کلان اقتصادی به طور کامل و هماهنگ اجرا شود.