نفت ونزوئلا: محور تقابل آمریکا و مادورو و چشم‌انداز پس از مداخله نظامی

افول نقش ونزوئلا در بازار نفت جهانی

ونزوئلا با وجود برخورداری از بزرگ‌ترین ذخایر نفتی جهان، شاهد کاهش شدید تولید نفت خود از سال ۲۰۱۵ بوده است. تولید کنونی این کشور به حدود یک میلیون بشکه در روز رسیده که کمتر از یک‌سوم اوج تولید دهه ۱۹۹۰ و کمتر از یک درصد از عرضه جهانی است. بخش عمده‌ای از این تولید نیز به چین صادر می‌شود.

در آستانه حمله آمریکا و بازداشت مادورو، بیشتر صادرات نفت خام ونزوئلا و واردات نفتا متوقف شد. این امر منجر به پر شدن مخازن ذخیره و در نتیجه، کاهش یا توقف موقت تولید برخی چاه‌های نفتی گردید.

چالش‌های صادرات نفت در دوران تحریم

پیگیری مسیر صادرات نفت ونزوئلا در سال‌های اخیر به دلیل تحریم‌ها دشوارتر شده است. بسیاری از نفتکش‌ها برای دور زدن تحریم‌ها از روش‌هایی مشابه ایران استفاده می‌کنند، از جمله:

• خاموش کردن سیستم‌های ردیابی
• ارسال اطلاعات مکانی نادرست
• انتقال مخفیانه نفت از یک کشتی به کشتی دیگر

با این وجود، برآوردها نشان می‌دهد ونزوئلا روزانه بین ۵۰۰ تا ۸۰۰ هزار بشکه نفت صادر می‌کرد.

تأثیر بر بازار جهانی نفت

در حال حاضر، بازار جهانی نفت با مازاد عرضه مواجه است که انتظار می‌رود تا اوایل سال جاری میلادی ادامه یابد. به همین دلیل، اختلال در تولید نفت ونزوئلا فشار جدی بر قیمت‌های جهانی وارد نخواهد کرد.

در بلندمدت، بازسازی صنعت نفت ونزوئلا می‌تواند مقادیر زیادی نفت جدید را وارد بازار کند. اما این فرآیند زمان‌بر بوده و به سرمایه‌گذاری چندمیلیارددلاری نیاز دارد. این افزایش عرضه می‌تواند برای برخی پالایشگاه‌های آمریکایی که به نفت سنگین ونزوئلا برای تولید آسفالت و سایر فرآورده‌ها نیاز دارند، مفید باشد.

چشم‌انداز بازسازی و منافع آمریکا

ترامپ به صراحت اعلام کرده است که شرکت‌های بزرگ نفتی آمریکا در فرآیند اداره و بازسازی صنعت انرژی ونزوئلا نقش محوری خواهند داشت. او دلیل اصلی مداخله واشنگتن را «مصادره سرمایه‌گذاری‌های آمریکا» در دوره دولت‌های سوسیالیستی ونزوئلا عنوان کرده است. این ادعا نشان می‌دهد که نفت نه تنها یک دارایی اقتصادی، بلکه توجیه سیاسی اقدام اخیر آمریکا نیز بوده است.

پیش از این، مقامات آمریکایی عملیات نظامی در دریای کارائیب را با هدف مختل کردن قاچاق مواد مخدر اعلام کرده بودند. دولت آمریکا مدعی است توقیف نفتکش‌های تحریم‌شده و جریمه شرکت‌های حمل‌ونقل نفت، منابع مالی گروه‌های قاچاق مواد مخدر را قطع می‌کند.

بازیگران خارجی؛ چین، روسیه و اروپا

در سال‌های تحریم، چین به مقصد اصلی صادرات نفت ونزوئلا تبدیل شده است. بخش زیادی از این نفت در قالب بازپرداخت وام‌های کلان پکن و با تخفیف‌های قابل‌توجه عرضه شده است. آمریکا در ماه‌های اخیر با تحریم شرکت‌ها و کشتی‌های چینی فعال در این حوزه، تلاش کرده فشار مالی بر کاراکاس را تشدید کند که با واکنش تند پکن مواجه شده است.

علاوه بر چین، شرکت‌هایی از اروپا مانند رپسول، انی و مورل‌اِ‌پروم همچنان در ونزوئلا فعال هستند. روس‌نفت نیز با انتقال دارایی‌های خود به ساختارهای غیرتحریمی، حضورش را حفظ کرده است. شورون، تنها شرکت آمریکایی باقی‌مانده در ونزوئلا، نقشی کلیدی در تولید فعلی کشور دارد و حدود یک‌چهارم نفت ونزوئلا را تولید می‌کند.

صنعتی که فروپاشید

سقوط صنعت نفت ونزوئلا ریشه در تحولات اوایل دهه ۲۰۰۰ دارد؛ زمانی که دولت هوگو چاوز کنترل سیاسی بر شرکت دولتی نفت ونزوئلا (PDVSA) را تشدید کرد، مدیران حرفه‌ای کنار گذاشته شدند و سرمایه‌گذاری خارجی کاهش یافت. مجموعه‌ای از حوادث صنعتی، فساد مالی، سوءمدیریت و تحریم‌های آمریکا، این صنعت را به وضعیتی رساند که امروز:

• بیش از ۹۵ درصد درآمد ارزی کشور همچنان به نفت وابسته است.
• توان تولید آن به کمترین سطح در دهه‌های اخیر سقوط کرده است.

در مجموع، تحولات اخیر نشان می‌دهد که نفت ونزوئلا نه تنها یک منبع اقتصادی، بلکه هسته اصلی معادله قدرت، مداخله خارجی و آینده سیاسی این کشور است؛ معادله‌ای که پیامدهای آن فراتر از مرزهای ونزوئلا و حتی بازار انرژی جهانی خواهد بود.