آیکون خبر

خبر کامل

طرح کالابرگ دولت؛ وعده‌ها، ابهامات و پیامدهای تورمی از نگاه اقتصاددانان

چالش‌های طرح جدید کالابرگ: وعده‌های دولت و نگرانی‌های اقتصاددانان

دولت جمهوری اسلامی ایران با اعلام رسمی، طرح انتقال یارانه کالاهای اساسی از ابتدای زنجیره تأمین به مصرف‌کننده نهایی (خانوارها) را عملیاتی کرده است. این سیاست که با هدف تضمین امنیت غذایی، بهبود معیشت مردم و حذف رانت واردات طراحی شده، قرار است یکی از مهم‌ترین اصلاحات بودجه‌ای سال آینده باشد و بر اساس آن، ارز ترجیحی از واردکنندگان و تولیدکنندگان به مصرف‌کننده نهایی منتقل شده و یارانه کالاهای اساسی در قالب اعتبار کالابرگ به خانوارها پرداخت خواهد شد.

جزئیات طرح کالابرگ و تعهدات دولت

شورای اطلاع‌رسانی دولت اعلام کرده است که حدود ۸۰ میلیون نفر مشمول این طرح هستند. در مرحله نخست، به ازای هر نفر چهار میلیون تومان اعتبار کالابرگ به‌صورت یکجا برای چهار ماه و سپس به شکل ماهانه تخصیص می‌یابد. دولت همچنین متعهد شده است در صورت افزایش قیمت کالاهای اساسی، مبلغ کالابرگ را برای حفظ قدرت خرید خانوارها افزایش دهد. این سیاست به عنوان راهکاری برای کاهش نااطمینانی در بازار کالاهای اساسی، ایجاد ثبات دوره‌ای قیمت‌ها و جلوگیری از شکاف رانتی میان ارز ترجیحی و بازار آزاد معرفی شده است. گفته می‌شود سالانه حدود ۱۰ میلیارد دلار یارانه‌ای که پیش‌تر صرف واردات کالاهای اساسی می‌شد، اکنون به‌صورت مستقیم در اختیار خانوارها قرار خواهد گرفت.

ابهامات و نگرانی‌های کارشناسان اقتصادی

با این حال، گستردگی دامنه مشمولان، حجم بالای تعهدات مالی دولت، نحوه تأمین منابع در شرایط کسری بودجه و همچنین پیامدهای تورمی این سیاست، پرسش‌ها و ابهام‌های جدی را در میان کارشناسان اقتصادی ایجاد کرده است. اقتصاد ایران همچنان با محدودیت‌های ناشی از تحریم، کاهش درآمدهای ارزی و نااطمینانی‌های سیاسی و اقتصادی روبه‌روست.

دکتر محمدمهدی بهکیش، اقتصاددان، در گفت‌وگو با اقتصادنیوز، ابعاد مختلف طرح جدید کالابرگ، امکان تحقق وعده‌های دولت درباره حفظ قدرت خرید و حذف رانت واردات، آثار این سیاست بر کسری بودجه و تورم، و ریسک‌های پیش‌روی اقتصاد کشور را بررسی کرده است.

چالش‌های اجرای طرح و عدم شفافیت محاسباتی

بهکیش در رابطه با این تصمیم دولت اظهار کرد: «آنچه اعلام شده این است که دولت قصد دارد یارانه را از مرحله تولید و واردات به مصرف‌کننده نهایی منتقل کند. از نظر تئوریک، این ایده حرف درستی است؛ اما به نظر من، اجرای آن با چالش‌های جدی روبه‌رو خواهد شد. من تاکنون محاسبه دقیقی ندیده‌ام که نشان دهد با تغییر نرخ ارز، چه میزان تورم ایجاد می‌شود و این تورم تا چه اندازه به سبد مصرفی خانوار فشار وارد خواهد کرد. تا زمانی که این محاسبات شفاف نباشد، نمی‌توان درباره اثر واقعی این سیاست قضاوت کرد؛ به‌ویژه آنکه اثرات تورمی برای دهک‌ها و گروه‌های درآمدی مختلف یکسان نیست.»

او افزود که رقم ماهانه یک میلیون تومان کالابرگ برای هر نفر، مبنای مشخصی ندارد و وعده افزایش مبلغ کالابرگ متناسب با تورم، تعهدات بسیار سنگینی برای دولت ایجاد می‌کند. این محاسبات پیچیده و ریسک‌های اقتصادی کشور قابل پیش‌بینی دقیق نیستند.

عدم تحقق وعده‌ها و کاهش اعتماد عمومی

بهکیش با اشاره به عدم قطعیت در پیش‌بینی نرخ ارز و تورم آینده، هشدار داد: «اگر دولت چنین وعده‌ای به مردم بدهد و نتواند به آن عمل کند ــ که به نظر من احتمال آن بالاست و دولت نمی‌تواند به تعهداتش پایبند بماندــ سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی که همین حالا هم در سطح پایینی قرار دارد، باز هم کاهش پیدا خواهد کرد. در این صورت، فشار مضاعفی به مردم وارد می‌شود.»

او همچنین بیان کرد که تخصیص ارز برای کالاهای اساسی و دارو، در اصل اقدام مثبتی است به شرطی که به مردم منتقل شود؛ اما تجربه‌های گذشته نشان داده که دولت در انتقال یارانه ارزی به مصرف‌کننده نهایی موفق نبوده و همین موضوع باعث ایجاد فساد شده است. تحریم‌ها و عدم توانایی دولت در انتقال پول و ارز نیز از عوامل مهم عدم اجرای کامل تعهدات است.

ریسک کسری بودجه و فعال شدن موتور تورم

در پاسخ به پرسشی درباره تأمین بودجه طرح برای پوشش ۸۰ میلیون نفر، بهکیش گفت: «اگر استدلال دولت این است که بخشی از ارزی که پیش‌تر با نرخ پایین‌تر فروخته می‌شد، حالا با نرخ نزدیک به بازار آزاد عرضه می‌شود و از این محل منابعی ایجاد خواهد شد، باید این موضوع به‌صورت دقیق شفاف‌سازی شود.» او با اشاره به حجم واردات سالانه و اختصاص ۱۰ میلیارد دلار به ارز ترجیحی کالاهای اساسی و دارو، تأکید کرد که حجم تعهدات جدید دولت بسیار بزرگ است و با درآمدهای احتمالی همخوانی ندارد. «در نتیجه، احتمال افزایش شدید کسری بودجه وجود دارد و دولت به‌ویژه در طول زمان، با تغییر نرخ ارز و افزایش تورم، نخواهد توانست به تعهدات خود پایبند بماند. در مجموع، این سیاست تعهدات بزرگی برای دولت ایجاد می‌کند و متأسفانه می‌تواند به یک موتور جدید تورم تبدیل شود.»

محدودیت‌های تجارت خارجی و قفل شدن اقتصاد

بهکیش در خصوص هدف حذف رانت واردات از طریق کالابرگ اظهار داشت: «در اصل، هر اقدامی که واردات را از نظام سهمیه‌بندی خارج کند و به سمت آزادسازی نرخ ارز ببرد، به نفع اقتصاد و جامعه است. هر قدمی که به سمت آزادسازی برداشته شود، در تئوری اقدامی مثبت محسوب می‌شود؛ اما به شرط آنکه دولت بتواند میان درآمدها و تعهدات خود تعادل برقرار کند تا فشار بیشتری به بودجه، اقتصاد و مردم وارد نشود.»

او افزود: «واقعیت این است که امروز درآمد مردم عملاً قفل شده است؛ زیرا مملکت قفل است. این وضعیت، بیش از هر چیز، ناشی از نبود مبادلات بین‌المللی و محدودیت‌های شدید در تجارت خارجی است. اگر قرار است آزادسازی نرخ ارز انجام شود ــ که در اصل اقدامی درست و قابل دفاع است ــ باید هم‌زمان آزادسازی اقتصاد هم صورت بگیرد.»

تعهدات بیش از حد در شرایط نیمه‌جنگی

بهکیش معتقد است که دولت در شرایطی که کشور در وضعیت نیمه‌جنگی قرار دارد، تحریم‌ها فشار سنگینی وارد می‌کنند و درآمدهای ارزی کشور در سال آینده حتماً کاهش خواهد یافت، تعهدات بیش از حد ایجاد کرده است. او ابراز امیدواری کرد که دولت بتواند به تعهدات خود پایبند بماند، اما واقعیت را دوره‌ای بسیار سخت دانست و راه‌حل اصلی را باز شدن مسیر مبادلات بین‌المللی عنوان کرد.

کسری بودجه و لزوم کنترل هزینه‌ها

این اقتصاددان در پایان تأکید کرد: «بودجه کشور به‌شدت با کسری مواجه است و همین کسری بودجه، خود عامل مهمی در تشدید تورم به شمار می‌رود. بنابراین دولت باید تمرکز خود را بر کنترل و حتی کاهش هزینه‌های بودجه‌ای بگذارد. در غیر این صورت، این نوع اصلاحات نه‌تنها مشکل را حل نمی‌کند، بلکه می‌تواند کسری بودجه را افزایش دهد؛ به‌ویژه در شرایطی که هنوز امکان بازگشت مبادلات بین‌المللی به روال عادی فراهم نشده و عرضه ارز نمی‌تواند با تقاضا به تعادل برسد. در نتیجه، انجام اصلاحات داخلی بدون توجه به سایر ابعاد اقتصادی و بین‌المللی، اقدامی ناصوابی است و می‌تواند برای دولت و اقتصاد کشور مشکلات جدی ایجاد کند.»

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗