آیکون خبر

خبر کامل

سهم بازار خودروسازان ایران: افزایش تمرکز و عقب‌نشینی بخش خصوصی

صنعت خودروسازی ایران در ۹ ماهه ابتدایی سال ۱۴۰۴ شاهد تغییرات چشمگیری در سهم بازار شرکت‌های تولیدکننده بوده است. در حالی که ایران‌خودرو موقعیت خود را به طرز قابل‌توجهی تقویت کرده، سایر خودروسازان، به‌ویژه بخش خصوصی، با چالش‌های جدی مواجه شده‌اند که این وضعیت، زنگ خطر را برای تنوع و رقابت در بازار به صدا درآورده است.

ایران‌خودرو در صدر، سایپا در سراشیبی

بر اساس آمارهای منتشر شده، ایران‌خودرو در ۹ ماهه سال جاری، سهمی حدود ۵۴ درصد از کل تولید خودرو کشور را به خود اختصاص داده است. این رقم در مقایسه با ۴۱ درصد در مدت مشابه سال ۱۴۰۳، نشان‌دهنده رشد چشمگیر این خودروساز است. در مقابل، سایپا، دومین خودروساز بزرگ کشور، با کاهش قابل‌توجهی روبه‌رو شده است؛ سهم این شرکت از ۳۷ درصد در سال گذشته به ۲۸ درصد در ۹ ماهه امسال رسیده است.

وضعیت نامساعد خودروسازان خصوصی

سایر خودروسازان شامل مدیران‌خودرو، کرمان‌موتور، بهمن، فردا موتور و آرین‌پارس‌موتور مجموعاً کمتر از ۱۵ درصد بازار را در اختیار دارند. جزئیات سهم این شرکت‌ها به شرح زیر است:

  • مدیران‌خودرو: سهم بازار این شرکت از ۱۰.۷۹ درصد در سال گذشته به ۵.۳۰ درصد در سال جاری کاهش یافته است که نشان‌دهنده افت چشمگیر تولید است.
  • کرمان‌موتور: این شرکت تقریباً سهم بازار خود را حفظ کرده و از ۵.۷۵ درصد به ۵.۶۸ درصد رسیده است. کرمان‌موتور طی دو سال گذشته بر تولید پلتفرم‌های اختصاصی تمرکز کرده است.
  • بهمن‌خودرو: سهم بازار این شرکت با رشد همراه بوده و از ۲.۵۴ درصد به ۴ درصد افزایش یافته است.
  • فردا موتور و آرین‌پارس‌موتور: سهم این دو شرکت در سال جاری به ترتیب به ۰.۷۸ درصد و ۱.۴۹ درصد رسیده است. فردا موتور کمترین سهم تولید را در ۹ ماهه سال جاری به خود اختصاص داده است.

این روند نشان می‌دهد که شوک‌های بیرونی نظیر نوسان نرخ ارز، محدودیت‌های ارزی، سیاست‌های قیمت‌گذاری و اختلال در زنجیره تامین، عملاً به تقویت جایگاه ایران‌خودرو و تضعیف سایر خودروسازان، به‌ویژه بخش خصوصی، منجر شده است.

نمودار سهم بازار خودروسازان ایران

چرا بخش خصوصی عقب نشست؟

تولیدکنندگان بخش خصوصی که با هدف افزایش رقابت و تنوع محصول وارد بازار شده بودند، اکنون با کاهش سهم مواجه شده‌اند. عوامل متعددی در این عقب‌نشینی نقش داشته‌اند:

  • محدودیت‌های شدید ارزی: خودروسازان خصوصی که عمدتاً وابسته به واردات قطعات CKD از شرکای چینی هستند، با دسترسی محدود به منابع ارزی، دچار اختلال در برنامه تولید شده‌اند.
  • سیاست‌های قیمت‌گذاری: تأخیرهای طولانی در اخذ مجوز افزایش قیمت، انگیزه برای افزایش تیراژ را کاهش داده و حتی به توقف مقطعی خطوط تولید منجر شده است.
  • تغییر جهت سیاستگذار: به نظر می‌رسد تمرکز وزارت صمت بر افزایش تیراژ اسمی تولید، بیشتر بر احیای ظرفیت‌های دو خودروساز بزرگ متمرکز شده تا بر تنوع و رقابت.

این تمرکز بیش از ۵۰ درصدی تولید در یک خودروسازی می‌تواند مصائبی برای تولیدکننده و مصرف‌کننده خودرو ایجاد کند. تجربه اواخر دهه ۹۰ و اوایل ۱۴۰۰ نشان داد که این رویه به رشد قیمت‌ها و شکاف عمیق قیمتی کارخانه و بازار منجر می‌شود. کاهش سهم خودروسازان خصوصی به معنای کاهش تنوع واقعی در بازار است، زیرا سهم ناچیز آنها تأثیر محسوسی بر قیمت‌های بازار ندارد.

مسیر آینده بازار خودرو

اگر سیاست‌های ارزی، قیمت‌گذاری و تولید بدون اصلاح ادامه یابد، احتمال تثبیت یا حتی تشدید تمرکز تولید وجود دارد. در این سناریو، ایران‌خودرو سهمی بالاتر از ۵۵ درصد بازار را در اختیار خواهد گرفت و سایر خودروسازان بیش از پیش به حاشیه رانده می‌شوند.

سناریوی جایگزین، نیازمند تغییر رویکرد سیاستگذار است که شامل موارد زیر می‌شود:

  • کاهش مداخلات قیمتی
  • تسهیل واردات خودرو و قطعات
  • ایجاد میدان رقابت واقعی برای بخش خصوصی

تنها در چنین شرایطی است که سهم تولید می‌تواند به شکلی متوازن‌تر توزیع شود و بازار از وابستگی به یک بازیگر خارج شود. تجربه جهانی، مانند صنعت خودروی ژاپن، نشان می‌دهد که تمرکز تولید لزوماً به معنای ناکارآمدی نیست، بلکه کیفیت نهاد تنظیم‌گر و نوع رابطه دولت با بنگاه، تعیین‌کننده آثار این تمرکز است. در ژاپن، دولت نقش «تنظیم‌گر» را ایفا می‌کند و با پرهیز از قیمت‌گذاری دستوری، خودروسازان را به سمت نوآوری و توسعه فناوری سوق می‌دهد.

در نهایت، توزیع متوازن سهم تولید باید به یکی از اولویت‌های اصلی سیاستگذاری خودرو تبدیل شود تا از تکرار هزینه‌هایی که مصرف‌کننده، صنعت و حتی دولت در سال‌های نخست تحریم‌های ثانویه پرداخت کردند، جلوگیری شود.

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗