جایزه جلال آل احمد: خلاء نقد ادبی و اوج‌گیری کیفیت رمان

خلاء نقد ادبی حرفه‌ای در جایزه جلال

مجید قیصری، دبیر جشنواره ادبی جایزه جلال آل احمد، در گفت‌وگو با خبرنگار ما به تفصیل درباره دلایل عدم معرفی کاندیدا در بخش نقد ادبی توضیح داد. او بیان کرد که اگرچه آثار ارسالی از کیفیت خوبی برخوردار بودند، اما بسیاری از آن‌ها در دسته نقد یا پژوهش ادبی قرار نمی‌گرفتند. بسیاری از این آثار صرفاً برگردان یا ترجمه کتاب‌های دیگر بودند و فهم و تحلیل نویسنده در آن‌ها ناچیز بود.

قیصری افزود: «برخی از کتاب‌ها ساختار پژوهشی خود را بر اساس جمع‌آوری اطلاعات و گردآوری داده‌های ارزشمند سامان داده بودند، اما این داده‌ها تأمین‌کننده عنوان ادعایی کتاب نبوده و در ساختار پژوهشی اثری از تحلیل و پردازش نقادانه به چشم نمی‌خورد.»

چالش‌های پیش روی منتقدان ادبی

دبیر جشنواره به گستردگی حوزه نقد و نیاز منتقد به دانش بالا اشاره کرد. او معتقد است با کاهش اقبال به چاپ کتاب و عدم حمایت از سوی دانشگاه‌ها و ناشران، طبیعی است که منتقدان و کارشناسان تمایلی به فعالیت در این زمینه نداشته باشند.

قیصری تغییر ساختار نشر در یک دهه اخیر را عامل مهمی در این وضعیت دانست. با ظهور فضای مجازی و انتشار الکترونیکی آثار، روزنامه‌ها و مجلات ادبی که در دهه‌های ۸۰ و ۹۰ بستر فعالیت حرفه‌ای منتقدان بودند، به شدت کاهش یافته‌اند. او تأکید کرد: «اکنون تعداد مجلات ادبی به شدت کاهش یافته و فضایی برای نقد ادبی وجود ندارد، بنابراین منتقدان به ناچار یا در شبکه‌های مجازی به نقد می‌پردازند و یا کاملاً از این حوزه کنار کشیده‌اند.»

وی خواستار آسیب‌شناسی کاهش منتقدان ادبی و نقد حرفه‌ای شد و بر لزوم هم‌اندیشی، پرورش و حمایت از افراد مناسب برای پر کردن این خلاء تأکید کرد.

افزایش چشمگیر کیفیت آثار در سایر بخش‌ها

در مقابل ضعف بخش نقد ادبی، قیصری از افزایش سطح کیفی آثار ارسال شده در سایر حوزه‌ها، به ویژه رمان و داستان کوتاه، خبر داد. او اظهار داشت: «لیستی که امسال در حوزه‌های مختلفی از جمله رمان و داستان کوتاه در جایزه جلال داریم، در هیچ‌یک از سال‌های دیگر موجود نبوده است. به همین کیفیت در لیست دوم نیز نویسندگان و آثار حرفه‌ای داشتیم.»

او به خصوص به کیفیت بالای آثار نویسندگان رمان اولی اشاره کرد و گفت که برای انتخاب آثار، به انتشاراتی‌ها هیچ توجهی نشده و داوران صرفاً بر اساس شایستگی متن، آثار را انتخاب کرده‌اند. به عنوان مثال، رمان «ناخلف» از نشر سوره مهر و «دیوار زخمی» از نشر ناشناخته آمون، که نویسنده‌اش یک فرد افغانی است، کاندیدا شده‌اند. همچنین کتاب «محاکمه» از نشر نی، که معمولاً به عنوان ناشر ادبیات و رمان شناخته نمی‌شود، نیز در میان کاندیداها قرار گرفته است.

بلاگرهای کتاب و آینده نقد ادبی

در پاسخ به پرسشی درباره نقش بلاگرهای کتاب، قیصری بیان کرد که معمولاً سلبریتی‌ها به بلاگری کتاب می‌پردازند و چندان به نقد تخصصی توجهی ندارند. با این حال، او افزود که در صورت وجود بلاگرهای کتاب با رویکرد نقد تخصصی، اساسنامه جشنواره در سال‌های آتی تغییر خواهد کرد تا امکان حضور آن‌ها نیز فراهم شود.

رویکرد جدید در انتخاب هیئت علمی و داوران

دبیر جایزه جلال درباره انتخاب هیئت علمی و داوران نیز توضیح داد که تلاش شده است تا از کارشناسان و نویسندگانی استفاده شود که در دوره‌های قبل حضور نداشته‌اند. او به ظرفیت بالای اعضای هیئت علمی و استفاده از دانش افرادی همچون شیوا مقانلو، کاوه میرعباسی، مکرمه شوشتری، رامبد خانلری و احمد آرام اشاره کرد که با نگاهی جدید و نو انتخاب شده‌اند.