تحلیل راهبرد آمریکا در ونزوئلا: احیای دکترین مونرو و کنترل منابع نفتی

تنش‌ها در آمریکای لاتین: راهبرد آمریکا در ونزوئلا

تنش‌ها میان ایالات متحده آمریکا و ونزوئلا طی ماه‌های اخیر با ادعای مبارزه با قاچاق مواد مخدر به اوج خود رسیده است. این تحولات در نهایت منجر به دستگیری «نیکولاس مادورو»، رئیس‌جمهور ونزوئلا و همسرش، «سیلیا فلورس»، توسط «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهور وقت آمریکا شد؛ اقدامی که از نظر قوانین بین‌المللی کاملاً غیرقانونی تلقی می‌شود.

این رویدادها را باید در چارچوب یک راهبرد گسترده‌تر آمریکا برای بازآرایی موازنه قدرت در آمریکای لاتین تحلیل کرد. هدف این راهبرد تنها تغییر یک دولت نیست، بلکه بازسازی نظم سیاسی منطقه به نفع واشنگتن است.

فشارهای هم‌زمان سیاسی، امنیتی و روانی بر کاراکاس، در کنار تهدیدات علنی علیه کشورهایی چون کوبا و کلمبیا، نشان‌دهنده تلاش دولت ترامپ برای ایجاد «اثر دومینویی» است تا سایر دولت‌های منطقه را وادار به تبعیت از خطوط قرمز آمریکا کند. ونزوئلا در این میان به‌عنوان نقطه کانونی این پروژه تعریف شده است، چرا که شکست یا موفقیت آمریکا در این کشور، پیام روشنی برای دیگر بازیگران منطقه‌ای خواهد داشت. از منظر سیاسی، مسئله اصلی آمریکا نه صرفاً کنار زدن مادورو، بلکه مدیریت دوران گذار بدون فروپاشی ساختار دولت است.

تجربه‌های پیشین در عراق، لیبی و افغانستان به واشنگتن آموخته است که حذف یک رهبر بدون جایگزینی قابل کنترل، می‌تواند به هرج‌ومرج مزمن و هزینه‌های بلندمدت منجر شود. به همین دلیل، تلاش آمریکا معطوف به حفظ حداقلی از ساختار اجرایی در ونزوئلا، هم‌زمان با مهار نیروهای رادیکال و حذف عناصر ناهمسو درون حاکمیت است. این راهبرد اگرچه در ظاهر «مسالمت‌آمیز» معرفی می‌شود، اما در عمل نوعی مهندسی قدرت از بیرون به شمار می‌رود که با چالش جدی مشروعیت داخلی مواجه است.

احیای دکترین مونرو و اهداف ترامپ

«عبدالرضا فرجی‌راد»، استاد ژئوپلیتیک دانشگاه، درباره آخرین تحولات ونزوئلا و اهداف آمریکا از این تجاوز، به سند امنیت ملی آمریکا اشاره کرد که در آن آمده نیمکره غربی آمریکا باید در حوزه نفوذ این کشور باشد. وی اظهار داشت که ترامپ در این چارچوب به دنبال احیای دکترین مونرو است. توییت ترامپ در روز دوشنبه درباره انتقادها از حمله به ونزوئلا نیز به همین دکترین اشاره دارد.

این رویکرد ترامپ و تیم سیاست خارجی‌اش نشان می‌دهد ونزوئلا و برخی کشورهای دیگر که در حوزه نفوذ آمریکا قرار ندارند و تلاش دارند خودشان را از آمریکا جدا کنند، باید منتظر اقداماتی باشند. ترامپ همچنین در مصاحبه‌ای به رئیس‌جمهور کلمبیا اشاره کرده است که او هم باید برود، چرا که او کارخانه تولید کوکائین دارد. این مواضع نشان می‌دهد ترامپ برای این منطقه برنامه بلندمدت دارد.

نیاز آمریکا به نفت ونزوئلا

فرجی‌راد با تاکید بر اینکه ونزوئلا یک پنجم نفت سنگین دنیا را تولید می‌کند، گفت: «آمریکا به این نفت نیاز دارد، چرا که آمریکا از نفتی که استخراج می‌کند، نفت سبک است و باید با نفت سنگین ادغام شود تا قابل استفاده شود. نفت سنگین را الان آمریکا تا ۷۰ درصد از کانادا وارد می‌کند که قبلاً از ونزوئلا وارد می‌کرد که با تحولات در این کشور قطع شده بود.»

بنابراین، اکنون در اولویت ترامپ این است که نفت این کشور را در اختیار بگیرد و تولید را افزایش دهد تا وابستگی‌اش را به کانادا کم کند. این نکته نیز حائز اهمیت است که ترامپ برای کانادا هم برنامه دارد.

وی افزود که دولت آمریکا با دولت ونزوئلا که رئیس‌جمهور آن تغییر کرده و باقی سیستم نظامی و سیاسی سر جای خودشان است، در حال مذاکره است تا به نحوی با زبان خوش به سمت سیاست‌های آمریکا بیایند و همراه شوند. خانم دلسی رودریگز، رئیس‌جمهور موقت این کشور نیز اعلام آمادگی کرده است که با دولت آمریکا به تفاهم برسد. همراهی دولت فعلی با ترامپ طبیعی است، چرا که با تهدید از سوی آمریکا مواجه است و به نظر می‌رسد مردم ونزوئلا نیز کم‌کم با این وضعیت کنار خواهند آمد.

جلوگیری از جنگ داخلی و حفظ ثبات

این کارشناس مسائل بین‌الملل در پاسخ به اینکه چرا دولت ترامپ به چهره اصلی اپوزیسیون ونزوئلا مسئولیت تشکیل دولت موقت را نداد، اظهار کرد: «ترامپ نمی‌خواهد ثبات در ونزوئلا به هم بریزد. اگر ثبات در این کشور به هم بریزد، چون طرفداران مادورو و سوسیالیسم زیاد هستند، می‌تواند شرایط متشنج شود و جنگ داخلی رخ دهد. در این صورت اهداف اصلی ترامپ از حمله به ونزوئلا به خطر می‌افتد و به ویژه چاه‌های نفت در خطر خواهند بود. از این رو ترجیح می‌دهد که ارتش در جای خودش بماند و دولت مستقر باشد و اشتباهی که در عراق کردند را تکرار نکند.»

وی خاطرنشان کرد: موافقان مادورو با همین دولت و خانم رودریگز هستند و وقتی ببینند آرامش به کشور برگشته، آرام خواهند بود. شاید برخی‌ها مخالفت‌هایی داشته باشند، اما روند به سمت بی‌ثباتی نمی‌رود. مخالفان مادورو چند دسته هستند؛ بخشی از آنها طرفدار آمریکا بودند که الان با این شرایط ساکت می‌شوند و برخی هم که از سوی کشورهای دیگر از جمله اروپایی‌ها حمایت می‌شدند، اکنون احتمالاً حمایتشان را از دست می‌دهند و توان مبارزه دیگر ندارند. ترامپ اعلام کرده است که معلوم نیست انتخابات به زودی برگزار شود و آینده نویدبخشی هم به مخالفان نداده است. از این رو به نظر می‌آید ترامپ دنبال این است که ثبات برقرار باشد و نفت این کشور را در اختیار بگیرد و بعد درباره انتخابات و مسائل دیگر تصمیم‌گیری کند. فرجی‌راد تصریح کرد: اگر ترامپ با دولت فعلی مستقر در ونزوئلا هماهنگ شود، در صورت انتخابات هم از همین افراد حمایت خواهد کرد.

آینده کوبا و تاثیر بر ایران

فرجی‌راد گفت: «احتمال دارد محاصره بعد از کلمبیا، محاصره دریایی کوبا باشد. ترامپ با این کار اقتصاد کوبا را ضعیف می‌کند و بخشی از درآمد کوبا هم که از ونزوئلا به دست می‌آمد، از این پس قطع خواهد شد. از سویی سعی می‌کند با توجه به همسایگی کوبا با آمریکا و بازرسی کشتی‌ها، فشار اقتصادی زیادی را به این کشور وارد کند. اگر در درون کوبا هم شرایط آماده‌ای به لحاظ اجتماعی ایجاد شود، همین کاری که با مادورو کرد با رئیس‌جمهور کوبا انجام می‌دهد، اما معتقدم اولویت بعدی ترامپ، فعلاً کوبا نیست.»

این استاد ژئوپلیتیک درباره کاهش حوزه نفوذ ایران در رابطه با ونزوئلا و در آمریکای لاتین و تاثیر آن بر ایران، تصریح کرد: «با این حمله، ترامپ مست و مغرور شده است و شاهد بودیم که تهدیداتی هم درباره اعتراضات داخلی و توسعه برنامه موشکی داشت. معتقدم در داخل ایران باید حواس‌ها جمع باشد، چرا که چندین بار ترامپ درباره این دو مسئله حرف زده است و وقتی چند بار درباره این موضوعات موضع‌گیری می‌کند، به نوعی اعتبارش را وسط گذاشته است و ممکن است برای حفظ اعتبار دوباره اقداماتی شکل گیرد.»

وی درباره آینده ونزوئلا گفت: «به نظرم آینده ونزوئلا در اختیار آمریکاست؛ نه دولت فعلی می‌تواند مقاومت کند و نه آمریکا دست برمی‌دارد. از طرفی رئیس‌جمهور موقتش اعلام آمادگی کرده که با آمریکا همکاری می‌کند و دو کشور می‌توانند با هم همراهی و همزیستی داشته باشند.»

رقابت با چین بر سر انرژی

فرجی‌راد درباره برنامه آمریکا برای استفاده از نفت ونزوئلا گفت: «وقتی کشوری ۲۰ درصد نفت دنیا را دارد، چند ده میلیارد هم آمریکا صرف بازسازی چاه نفت و تولید آن کند، ضرر محسوب نمی‌شود. آمریکا به راحتی می‌تواند قراردادها را طوری تنظیم کند که اگر دولت دیگری ۱۰ یا ۲۰ سال دیگر روی کار آمد نتواند آنها را نادیده بگیرد.»

وی افزود: «به علاوه رقیب بزرگ خودش یعنی چین را از ونزوئلا دور می‌کند. چین از این پس استقلال نفتی‌اش را از دست می‌دهد و فروش نفت ونزوئلا در اختیار آمریکا قرار می‌گیرد و این برای چین مسئله مهمی است. در آینده نه چندان نزدیک، ترامپ می‌تواند به کشورهای حوزه خلیج فارس فشار آورد که به نحوی مدیریت فروش نفت‌شان را در اختیار بگیرد. آمریکا می‌تواند در زمان بحران، مثلاً تصرف تایوان، با تحریم‌های گسترده نفتی چین را از پای دربیاورد.»

وی تاکید کرد: «معتقدم آمریکا هیچ وقت با چین وارد جنگ نمی‌شود، چرا که آن جنگ به جنگ سوم جهانی تبدیل می‌شود، اما تلاش دارد قوه محرکه اقتصاد چین را در اختیار خودش بگیرد و هر وقت خواست به او ضربه بزند.»