آیکون خبر

خبر کامل

حذف ارز ترجیحی: چالش‌ها، فرصت‌ها و آینده اقتصاد ایران

حذف ارز ترجیحی: چالش‌ها، فرصت‌ها و آینده اقتصاد ایران

پایان دوران ارز ترجیحی: چالش‌ها و فرصت‌های پیش رو

سیاست ارز ترجیحی، که از فروردین سال ۱۳۹۷ شهرت گسترده‌ای یافت، از امروز تنها به واردات دارو و گندم اختصاص می‌یابد. این تغییر رویکرد اقتصادی، که از دی ماه ۱۴۰۴ نقش کمرنگی در وضعیت اقتصادی کشور خواهد داشت، موافقان و مخالفان سرسختی دارد که هر یک دلایل خاص خود را برای حمایت یا مخالفت با آن مطرح می‌کنند.

ارز ترجیحی چیست و چگونه شکل گرفت؟

مفهوم ارز ترجیحی، که امروزه با نرخ ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی دلار شناخته می‌شود، ریشه‌هایی در اواخر دهه ۶۰ شمسی دارد. با این حال، شکل جدید پرداخت ارز دولتی در فروردین سال ۱۳۹۷ و در دوران ریاست‌جمهوری حسن روحانی آغاز شد. هدف اصلی از تخصیص دلار ۴ هزار و ۲۰۰ تومانی در آن زمان، جلوگیری از افزایش قیمت کالاهای اساسی و کنترل نوسانات بازار داخلی و نرخ تورم بود.

کالاهای مشمول ارز ترجیحی در گذشته

در سال ۱۴۰۴، فهرست اقلام مشمول ارز ترجیحی به هشت گروه کالایی محدود می‌شد که شامل موارد زیر بود:

  • انواع گوشت تازه یا سرد شده گوساله و گوسفندی وارداتی
  • گندم معمولی، جو، ذرت دامی
  • دانه سویا، دانه کلزا، دانه پنبه و دانه آفتابگردان برای روغن‌کشی
  • شکر تصفیه شده
  • انواع کنجاله
  • کودهای کشاورزی
  • مولدهای دام و طیور و مواد ژنتیکی

همچنین، در بخش دارویی، خود دارو، ملزومات دارویی، مواد اولیه دارو، تجهیزات و ملزومات پزشکی و واکسن‌ها نیز از ارز ترجیحی بهره‌مند می‌شدند.

مشکلات و انتقادات وارده بر ارز ترجیحی

در سال‌های اخیر، ارز ترجیحی همواره با عناوینی چون «دلار رانتی» و «ارز رانتی» همراه بوده است. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، در نشستی در تاریخ ۱۱ دی ماه، به صراحت اعلام کرد: «از این به بعد به هیچکس دلار ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی نمی‌دهیم.» وی معتقد است که هر کسی ارز ترجیحی و تجاری دریافت می‌کند، در واقع از دولت رانت می‌گیرد و خود دولت با رانت‌دهی، زمینه فساد را فراهم می‌کند. این اظهارات، تکرار انتقادهای دیرینه کارشناسان اقتصادی است که چندنرخی بودن ارز را عامل نبود شفافیت در توزیع و نرسیدن یارانه به دست مصرف‌کننده نهایی می‌دانستند.

تاثیر حذف ارز ترجیحی بر قیمت کالاها
اولین تاثیر ظاهری حذف ارز ترجیحی افزایش قیمت کالاهایی است که تا امروز از نعمت دلار ارزان برخوردار بودند.

تاثیر حذف ارز ترجیحی بر بازار

ساده‌ترین و فوری‌ترین تاثیر حذف ارز ترجیحی، افزایش قیمت کالاهایی است که پیش از این از دلار ارزان بهره‌مند بودند. به عنوان مثال، روغنی که قبلاً با دلار ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی وارد کشور می‌شد، اکنون با نرخ دلار تالار دوم مرکز مبادله، که اندکی بالاتر از ۱۱۲ هزار تومان است، تامین می‌شود. این افزایش قیمت روغن، تنها یکی از اولین تاثیرات حذف ارز ترجیحی است و باید منتظر تغییر قیمت بسیاری از اقلام دیگر نیز بود.

تحلیل‌های اقتصادی از حذف ارز ترجیحی

حذف ارز ترجیحی از دو جنبه قابل بررسی است:

۱. اصلاح ساختاری و ضروری

تحلیلگران اقتصادی معتقدند که حذف ارز ترجیحی یک اصلاح ساختاری و ضروری است که می‌تواند آرمان‌های دیرینه اقتصاددانان را محقق کند. این آرمان‌ها شامل:

  • حذف ارز چندنرخی
  • ایجاد شفافیت در بازار
  • مبارزه با فساد و رانت
  • حفظ منابع ارزی کشور

۲. هشدارهای مربوط به تبعات

در مقابل، هشدارهایی نیز درباره تبعات حذف ارز ترجیحی مطرح می‌شود که اصلی‌ترین نگرانی، احتمال افزایش تورم است. دغدغه اصلی این است که آیا دولت قادر خواهد بود پس از حذف ارز ترجیحی و با پرداخت کالابرگ الکترونیکی، قدرت خرید مردم را حفظ کرده و جلوی تورم را بگیرد؟

موافقان طرح، افزایش ۲۰ تا ۳۰ درصدی اقلام ضروری را یک «شوک اولیه» می‌دانند و معتقدند که در بلندمدت، اثر تورمی ناشی از حذف ارز ترجیحی از بین خواهد رفت. در سوی دیگر، مخالفان نگرانند که اگر در کنار حذف ارز ترجیحی، سیاست‌های مکمل پولی و مالی به شکل دقیق اجرا نشود، افزایش قیمت‌ها به «تورم پایدار» منجر خواهد شد.

کالاهای مشمول ارز ترجیحی در آینده

وزیر اقتصاد تاکید دارد که ارز ترجیحی به طور کامل حذف نشده، بلکه به انتهای زنجیره مصرف منتقل شده است. از امروز به بعد، تنها گندم و دارو با نرخ ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی تامین می‌شوند. علی مدنی‌زاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی، تصریح کرده است که در خصوص دارو و گندم، تا زمانی که از تبعات آن آگاه نشویم، حذف ارز ترجیحی اجرا نخواهد شد و در حال حاضر این دو کالا همچنان ارز ترجیحی دریافت می‌کنند.

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗