انتقادها از سکوت اردوغان در قبال ربوده شدن مادورو و نظم جهانی جدید ترامپ

گفتگوی اردوغان و ترامپ: روابط دوجانبه و تحولات جهانی

بسیاری از رسانه‌ها و شبکه‌های تلویزیونی ترکیه، گفتگوی تلفنی بین اردوغان و ترامپ را رویدادی مهم تلقی کردند. روزنامه «آکشام»، از نشریات نزدیک به حزب حاکم ترکیه، در این باره نوشت:

«این گفتگو به بررسی روابط سیاسی دوجانبه بین ترکیه و آمریکا اختصاص یافت. طرفین فرصت‌های همکاری در صنعت دفاعی و گام‌هایی را که می‌توان برای دستیابی به اهداف حجم تجارت بین دو کشور برداشت، ارزیابی کردند. این گفتگو همچنین شامل تبادل نظر در مورد تحولات منطقه‌ای و جهانی، به ویژه در مورد غزه و ونزوئلا بود. گفته شد که رهبران بر اهمیت گفتگو و همکاری در مورد مسائل جاری تأکید کردند.»

موضع رسمی اردوغان پس از جلسه کابینه

خود اردوغان نیز پس از جلسه کابینه در جمع خبرنگاران به تشریح دیدگاه‌های خود پرداخت:

«در جهانی که حاکمیت زور به جای حاکمیت قانون حاکم است، بروز بی‌ثباتی، بحران و درگیری اجتناب‌ناپذیر است. ما به عنوان ترکیه، هرگز خواهان هرج و مرج، آشفتگی یا تنش در منطقه یا هر جای دیگر نیستیم. بنابراین حفظ یک نظام بین‌المللی مبتنی بر قانون بسیار مهم است. در جلسه امروز کابینه، پرونده ونزوئلا را با توجه به اطلاعات به‌روز شده توسط وزارتخانه‌های مربوطه خود به طور کامل ارزیابی کردیم. در تماس تلفنی‌ام با رئیس‌جمهور آمریکا، ترامپ، نگرانی‌های کشورمان را نیز به او منتقل کردم. ما تأکید کردیم که ونزوئلا نباید به بی‌ثباتی کشیده شود. دولت و مردم ترکیه همچنان در کنار مردم دوست ونزوئلا در مبارزه‌شان برای رفاه، صلح و توسعه خواهند ایستاد.»

لحن محافظه‌کارانه سخنان اردوغان درباره ونزوئلا، نشان‌دهنده توجه ویژه او به حساسیت‌های ترامپ و آمریکا بود. او به جای محکوم کردن صریح، تمایل داشت از عبارت «نگرانی» استفاده کند.

تحلیل سکوت استراتژیک ترکیه

موضع اردوغان در مورد دستگیری نیکولاس مادورو، توسط بسیاری از تحلیلگران به عنوان «سکوت آمیخته با تردید، منفعلانه و استراتژیک» تفسیر شد. این واقعیت که نام ترامپ مستقیماً مورد انتقاد قرار نگرفت، متناقض با ادعای استقلال ترکیه در سیاست خارجی تلقی شد.

• فارین پالیسی: «لفاظی‌های ترکیه در حمایت از مادورو مابه‌ازای عملی نداشت و پیداست که اردوغان نمی‌خواهد روابط با ترامپ را به خطر بیندازد.»
• گولتکین اویسال، رهبر حزب دموکرات ترکیه: «بیانیه ضعیف وزارت امور خارجه ما، در حد واکنشِ یک مُرده بود! حتی نام ترامپ هم ذکر نشد! این یک آزمون بود.»
• روزنامه جمهوریت چاپ آنکارا: «ربودن مادورو آزمونی برای قدرت اردوغان بود. سکوت معادل ریاکاری است.»
• ال مانیتور: «اردوغان تعارفات و لفاظی‌های خود در مورد دوستی با ونزوئلا را حفظ کرد، اما موضع روشنی علیه ترامپ اتخاذ نکرد.»
• تحلیلگران تی 24 ترکیه: «این میزان از انفعال و سکوت، نشانه‌ای آشکار از شکنندگی در سیاست خارجی ترکیه است.»

تأملات مراد یتکین درباره پیشنهاد ترامپ به مادورو

مراد یتکین، از تحلیلگران مشهور ترکیه، به تأخیر در واکنش دولت ترکیه اشاره کرده و نوشته است: «یک روز و نیم از ربوده شدن مادورو گذشت تا دولت ترکیه و به ویژه شخص رئیس‌جمهور اردوغان، درباره این واقعه سخن بگوید.» وی همچنین به نقل از سناتور لیندزی گراهام، به طرح پیشنهاد ترامپ به مادورو برای زندگی دائمی در ترکیه اشاره کرد که از سوی رئیس ارتباطات ریاست جمهوری ترکیه، پروفسور برهان‌الدین دوران، بی‌پاسخ ماند.

یتکین همچنین به واکنش وزارت امور خارجه ترکیه اشاره کرد که در آن نامی از آمریکا برده نشد و تنها به طرفین درگیر توصیه به خویشتن‌داری شده بود. پس از آن، اوزگور اوزل، رهبر حزب جمهوری خلق، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، اردوغان را به دلیل عدم حمایت از «برادرش» مادورو مورد پرسش قرار داد که این پست هفت میلیون بازدید گرفت. نکته قابل توجه، حمله بیش از ۱۰ مقام دولتی و حزب عدالت و توسعه به اوزل بود، به گونه‌ای که گویی ربودن مادورو عملیاتی از سوی حزب جمهوری خلق بوده است.

خطر بزرگ: نظم جهانی جدید ترامپ

ابراهیم کیراز، دیگر تحلیلگر مشهور ترکیه، با نگاهی کلان‌تر به موضوع ربوده شدن مادورو پرداخته و موضع ترکیه و اردوغان را در برابر «بازی جدید ترامپ» بررسی کرده است. کیراز معتقد است:

«ربودن نیکولاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، در یک عملیات نظامی و انتقال او به آمریکا «برای محاکمه»، طرح یک ادعا برای اعلام یک «نظم جهانی» جدید است. این اولین اقدام اوباشگرانه آمریکایی‌ها نیست، اما این بار تفاوت قابل توجهی وجود دارد. ترامپ نیازی به انجام این حمله مخفیانه یا تحت پوشش دیگری احساس نکرد و در عین حال، به تمام جهان اعلام کرد که از نظر او و آمریکا، قوانین بین‌المللی موجود دیگر معتبر نیستند. حرف ترامپ این است: من رئیس‌جمهور آمریکا هستم، هر کاری که بخواهم انجام می‌دهم و هیچ‌کسی نمی‌تواند در کار من دخالت کند. این یعنی اعلام یک نظم جهانی مبتنی بر قدرت قلدرانه!»

کیراز همچنین به سخنرانی‌های تهدیدآمیز ترامپ علیه ۶ کشور دیگر، از جمله تهدید دانمارک برای اشغال بخشی از گرینلند، اشاره می‌کند. او این رویدادها را نشان‌دهنده پایان عمر ائتلاف آتلانتیک می‌داند و معتقد است که اعضای ناتو، با آشتی‌جویی و دست انداختن «رئیس‌جمهور دیوانه» ترامپ، سعی در مدیریت اوضاع تا پایان دوره او دارند و به همین دلیل در برابر اقدام آمریکا در ونزوئلا سکوت کردند.

سکوت ترکیه و درک موضع سیاسی

ابراهیم کیراز در ادامه، انفعال دولت اردوغان در برابر اقدام آمریکا را به چالش کشیده و می‌نویسد: «دیدیم که در برابر این اقدام اوباشگرانه آمریکا، دولت ترکیه نیز سکوت کرد. همان‌طور که مخالفین اردوغان نیز به درستی اشاره کردند، گنجاندن عبارت «دعوت طرفین به خویشتن‌داری» در بیانیه وزارت امور خارجه ترکیه، حتی بدتر از سکوت و انفعال بود.»

او البته این تصمیم را «یک موضع سیاسی قابل درک» می‌داند، چرا که حتی کشورهای اروپایی نیز نمی‌توانند ریسک عصبانی کردن ترامپ را به جان بخرند. کیراز با اشاره به میزبانی پر افتخار ترکیه از مادورو در گذشته و حمایت‌های لفظی از او، این سکوت کنونی را متناقض می‌داند.

وی همچنین به اشکالات جدی در تصمیمات سیاست خارجی دولت اردوغان در سال‌های اخیر اشاره می‌کند، از جمله نادیده گرفتن حواشی و تقلب در انتخابات ۲۰۱۸ ونزوئلا و به رسمیت شناختن مادورو به عنوان رهبر تمامیت‌خواه. در نتیجه، ترکیه اکنون در موقعیتی قرار گرفته که نمی‌تواند به ربوده شدن او اعتراض کند.

کیراز به «درماندگی شرم‌آور» کشورهای اروپایی نیز اشاره می‌کند که با انتظار گذشت زمان و خلاص شدن از مشکل، راه بی‌عملی و انفعال را در پیش گرفته‌اند. اما او انتظار بازگشت نظم قدیمی «پس از غلبه بر این فاجعه» را آرزویی بسیار خوشبینانه می‌داند.

پایان نظم وستفالیایی و آینده‌ای وحشتناک

کیراز در تحلیل خود به نظم وستفالیایی اشاره می‌کند که در سال ۱۶۴۸ به جنگ سی ساله در اروپا پایان داد و بر اساس اصول حاکمیت انحصاری دولت‌ها، مصونیت مرزها و عدم دخالت در امور داخلی یکدیگر بنا نهاده شد. این نظم، پس از دو جنگ جهانی، به عنوان پایه و اساس روابط بین‌الملل پذیرفته شد و سازمان‌هایی مانند جامعه ملل و سازمان ملل متحد بر اساس آن تأسیس شدند.

با این حال، او معتقد است که رویکرد ترامپ امروز، رسماً اعلام می‌کند که هنجارهای وستفالیایی دیگر در روابط بین‌الملل به رسمیت شناخته نخواهند شد و سیاست قدرت، بار دیگر تعیین‌کننده و در اولویت قرار خواهد گرفت. این نظم (یا بی‌نظمی) جهانی جدید، که رسماً توسط ابرقدرت آمریکایی از آن پرده‌برداری شده، می‌تواند نویدبخش آینده‌ای وحشتناک باشد. بنابراین، به گفته کیراز، نباید فقط از ترامپ ترسید، بلکه باید از احتمال چنین آینده‌ای که در چند قدمی ماست، هراس داشت.