«احمد»: روایتی انسانی از ۱۸ ساعت نخست زلزله بم با چالش‌های بازیگران و نگاه کارگردان

فیلم سینمایی «احمد»، محصول مشترک سازمان سینمایی سوره و موسسه تصویرشهر، تلاشی است برای بازسازی ۱۸ ساعت نخست پس از زلزله ویرانگر بم. این اثر نه تنها به وفاداری تاریخی در روایت این فاجعه می‌پردازد، بلکه ابعاد انسانی و قهرمانی کم‌ادعای احمد کاظمی و نقش یک پژوهشگر علمی را با ظرافت به تصویر می‌کشد. بازیگران و کارگردان این فیلم در گفتگوهایی اختصاصی، به تفصیل درباره چالش‌های سنگین ایفای نقش‌های واقعی، اضطراب ناشی از مسئولیت تاریخی و شیوه‌های انتقال حس بحران به مخاطب سخن گفته‌اند؛ تجربه‌ای که برای بسیاری از آن‌ها، از هر نقش دیگری در کارنامه حرفه‌ای‌شان متمایز و پرفشار بوده است.

تجربه «تینو صالحی» در نقش «احمد»

تینو صالحی، بازیگر نقش احمد در این فیلم، از تجربه ایفای نقشی سختی می‌گوید که بار تاریخی و واقعی آن، اضطراب و فشار بسیاری را برای او به همراه داشته است. او توضیح می‌دهد که چگونه با وفاداری به تاریخ، همذات‌پنداری با قربانیان و راهنمایی‌های کارگردان توانسته حس مسئولیت و اضطراب شخصیت را بدون اغراق به تماشاگر منتقل کند.

اولین و مهم‌ترین نگرانی من از همان ابتدا، مسئله قضاوت و وفاداری به تاریخ بود. پیش از آن‌که تصمیم بگیرم این نقش را بپذیرم یا نه، اضطراب‌های فراوانی داشتم.

صالحی در ادامه به محدودیت‌های خلاقیت بازیگرانه در نقش‌های واقعی اشاره می‌کند و می‌گوید: «وقتی به زمان معاصر می‌رسیم، به‌خصوص درباره شخصیتی مثل احمد کاظمی که تنها ۲۰ تا ۲۲ سال از زمان حیاتش گذشته و مستندات بسیار زیادی از او در دسترس است، خلاقیت بازیگر محدودتر می‌شود. این مسئله کار را بسیار سخت می‌کند، چون باید خلاقیت داشته باشید اما از یک خط مشخص عبور نکنید.»

او همچنین از لحظات دردناک فیلمبرداری و همذات‌پنداری با مردم بم می‌گوید: «فیلم‌برداری در فصل سرد انجام شد، درست مثل زمانی که زلزله بم اتفاق افتاد. شب‌هایی که فیلم‌برداری داشتیم، سرمای شدیدی را تجربه می‌کردیم و این سرما باعث نوعی همذات‌پنداری می‌شد؛ مدام به این فکر می‌کردیم که مردم در آن شب‌ها چه کشیده‌اند.»

کارگردانی و چالش‌های نقش

تینو صالحی با سابقه بازی در ۶۰ تئاتر و چندین فیلم و سریال، «احمد» را اولین نقش اصلی دیده شده خود می‌داند. او درباره همکاری با امیرعباس ربیعی می‌گوید: «معمولاً ۳۰ درصد نقش را برای خودم نگه می‌دارم و ۷۰ درصد را به کارگردان می‌سپارم، اما در این فیلم به درخواست امیرعباس ربیعی و سختی‌ای که در نقش وجود داشت، صددرصد نقش را به او واگذار کردم. او تأکید داشت که زیست، حرکات، راه رفتن و… به احمد کاظمی نزدیک باشد.»

نگاه «توماج دانش بهزادی» به نقش پژوهشگر علمی

توماج دانش بهزادی، بازیگر دیگر فیلم «احمد»، که خود اهل بم است و حدود ۸۰۰ نفر از اعضای طایفه‌اش در این فاجعه آسیب دیده‌اند، تجربه بازی در این فیلم را بسیار شخصی و عمیق توصیف می‌کند. او نقش یک پژوهشگر علمی را ایفا می‌کند و می‌گوید: «قرار گرفتن در دل زلزله بم و ایفای نقش یک پژوهشگر علمی مرا مستقیماً با درد، رنج و نیازهای مردم مواجه کرد.»

قصه فیلم «احمد» درباره زلزله بم است و من خودم بچه بم هستم و از طایفه بزرگ بهزادی، که حدود ۸۰۰ نفر از اعضایش در این فاجعه آسیب دیدند. این موضوع باعث شد که قصه برایم بسیار نزدیک شود.

دانش بهزادی درباره آماده‌سازی برای نقش خود توضیح می‌دهد: «ما تمرین کردیم و فکر کردیم کاراکتر چه ویژگی‌هایی می‌تواند داشته باشد. من بچه بم هستم و فضا را دیده بودم. سپس تحقیقات گسترده‌ای انجام دادم تا بفهمم در چنین فاجعه‌ای، چه اتفاقاتی می‌افتد.» او همچنین به مسئولیت صدچندان بازیگر در ایفای نقش‌های واقعی اشاره می‌کند.

رازهای کارگردانی «امیرعباس ربیعی»

امیرعباس ربیعی، کارگردان فیلم «احمد»، درباره چالش‌ها و رمز و رازهای روایت ۱۸ ساعت نخست پس از زلزله بم صحبت می‌کند. او تلاش کرده است تا نه تنها حادثه را بازسازی کند، بلکه ابعاد انسانی و کم‌ادعای قهرمانی احمد کاظمی را به تصویر بکشد.

برای من، تصمیم‌گیری در خلأ بود که مثل یک راز پنهان به نظر می‌رسید. ما قهرمانی را می‌بینیم که در آن موقعیت هولناک، اطلاعات کامل ندارد؛ ساختارها هنوز شکل نگرفته، نقش‌ها معلوم نیست و ۱۸ ساعت اول بم به سرعت در حال طی شدن است.

ربیعی در تحقیقاتش متوجه شده که حاج احمد، فراتر از یک فرمانده نظامی مقتدر، بیشتر اهل عمل بوده و بار سنگین مسئولیت و فشار تصمیم‌ها را خودش بر دوش می‌کشیده است. او می‌گوید: «فیلم باید چنین قهرمانی آرام، کم‌ادعا و عملگرا را نشان می‌داد که متکی بر نقشه و برنامه و در عین حال اهل مدارا و رعایت حال مردم است.»

چالش وفاداری به تاریخ و سینما

کارگردان درباره ترکیب واقعیت تاریخی و سینما بیان می‌کند: «در پژوهش و بررسی تاریخ، لحظه‌هایی بسیار عظیم و سنگین وجود داشت که برای سینما باید نرم می‌شدند. واقعیت عظیم بود و اگر خیلی تعدیل می‌کردم، خطر تحریف وجود داشت. بنابراین مرز باریک بین وفاداری به روایت مستند و نرم کردن آن برای قاب سینما بیشترین دقت را می‌طلبید.»

ربیعی همچنین تأکید می‌کند که قهرمانی در این فیلم، از دل مردم و ملموس است: «او در میدان جنگ نیست، بلکه باید مدیریت شرایط آشفته و بحرانی را در کمترین زمان با آدم‌هایی که تضاد دارند و عواطفشان قابل کنترل نیست، انجام دهد.»

تدوین و ریتم روایت

از نظر ربیعی، تدوین بیشترین اثر را روی شکل‌گیری ریتم روایت داشته است: «تدوین مثل نفس کشیدن است؛ اگر تند شود، درام فرو می‌ریزد و اگر کند باشد، مخاطب خسته می‌شود و عظمت حادثه بی‌جان به نظر می‌رسد.»

او در پایان به حذف فیلم «احمد» از جشنواره بین‌المللی فیلم مسلمانان کانادا اشاره کرده و می‌گوید: «من سال‌هاست به عدالت جشنواره‌ها اعتماد ندارم. هیچ جشنواره‌ای بی‌طرف نیست؛ سلیقه‌های سیاسی، هنری و ایدئولوژیک در آن دخیل است. بنابراین ترجیح می‌دهم با صداقت با مخاطب ارتباط بگیرم و فیلم را بر اساس ذائقه و باور مخاطب بسازم، نه برای پذیرش در جشنواره‌ها.»