یک کشته و دو مصدوم در حادثه معدن خمرود زرند؛ فرسودگی تجهیزات، عامل اصلی حوادث

بررسی حادثه معدن خمرود زرند

«محمدصالح روان‌بخش»، سرپرست بازرسی اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان کرمان، در گفت‌وگو با ایلنا، جزئیات این حادثه را تشریح کرد. وی اظهار داشت که معدن ذغال سنگ خمرود، که تحت بهره‌برداری شرکت فولاد زرند ایرانیان قرار دارد، در یک ماه گذشته فعالیت استخراجی نداشته و صرفاً کارهای نگهداری و تهویه تونل‌ها توسط تیم فنی انجام می‌شده است.

«روز حادثه، حوالی ساعت ۱۲ ظهر، تیمی متشکل از ۶ نفر از مسئولان فنی شامل سرپرست ایمنی، رئیس معدن و سرپرست‌های بخش آماده‌سازی و پیشروی، برای بازدید از وضعیت نگهداری و ایمنی وارد معدن می‌شوند. مأموریت آن‌ها بررسی شرایط تونل بوده است. اما متأسفانه در حین بازگشت و در مسیر خروجی، وسیله نقلیه (نفربر) حامل این افراد از کنترل خارج شده و واژگون می‌شود. در پی این واژگونی، متأسفانه یک نفر فوت می‌کند و دو نفر دیگر مصدوم شده و به مراکز درمانی منتقل می‌شوند.»

علت واژگونی نفربر: نقص فنی یا خطای انسانی؟

روان‌بخش در پاسخ به این سوال که آیا علت دقیق واژگونی نفربر مشخص شده است، گفت: «هنوز نمی‌توان به صورت قطعی اظهار نظر کرد. موضوع هم‌اکنون در دست بررسی دقیق کارشناسی است تا مشخص شود علت اصلی انحراف و واژگونی نفربر چه بوده. باید تمام جوانب فنی و انسانی ماجرا سنجیده شود و پس از تکمیل گزارش‌ها، نظر نهایی اعلام خواهد شد.»

وی همچنین شایعات مربوط به معوقات مزدی در این واحد معدنی را تکذیب کرد و افزود: «بر اساس سوابق و بازرسی‌هایی که داریم، در این واحد خاص بحث معوقات مزدیِ جاری مطرح نیست و این موضوع صحت ندارد.»

چالش‌های ایمنی در معادن کرمان

حوادث کار در استان کرمان، به‌ویژه در معادن، روندی نگران‌کننده به خود گرفته است. سرپرست بازرسی اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان کرمان در این باره توضیح داد که اداره بازرسی کار به صورت مرتب بازرسی‌ها را انجام می‌دهد. وی افزود:

• امسال بالغ بر ۸۵ مورد بازرسی اختصاصی تنها از معادن زغال‌سنگ انجام شده است.
• «کمیته ایمنی معادن» متشکل از بازرسان اداره کار، نظام مهندسی معدن، کارشناسان مرکز بهداشت و سازمان صمت تشکیل شده است.
• تاکنون ۲۸ مورد بازرسی تیمی توسط این کمیته انجام شده است.
• در موارد خطر جدی، درخواست تعطیلی کارگاه داده شده و پرونده‌ها به مراجع قضایی ارجاع شده است.

فرسودگی تجهیزات؛ عامل اصلی حوادث

با وجود افزایش بازرسی‌ها، نمودار حوادث نزولی نیست. روان‌بخش علت اصلی این موضوع را «فرسودگی تجهیزات» دانست. وی خاطرنشان کرد:

«باید واقعیت ماهیت کار در معادن زیرزمینی را بپذیریم. معادن زغال‌سنگ در ذات خود دارای بالاترین ریسک و خطر هستند. اما یک مسئله اساسی دیگر هم وجود دارد که نمی‌توان انکار کرد: فرسودگی تجهیزات. متأسفانه بسیاری از معادن ما به لحاظ تجهیزات و ماشین‌آلات استخراجی و ایمنی، شرایط مطلوبی ندارند و از تکنولوژی‌ها و ادوات قدیمی استفاده می‌کنند. این «قدیمی بودن تجهیزات» یکی از دلایل اصلی است که باعث می‌شود حتی با وجود نظارت، حوادث در این معادن زیاد اتفاق بیفتد.»

پاسخ به انتقادات کارگران از بازرسی‌ها

در واکنش به گلایه‌های کارگران مبنی بر صوری بودن بازرسی‌ها و عدم تعامل بازرسان با آن‌ها، روان‌بخش این ادعا را قویاً تکذیب کرد و گفت: «وقتی بازرس ما به یک معدن مراجعه می‌کند که ممکن است ۱۰۰ یا ۱۵۰ کارگر داشته باشد و چندین جبهه کاری و کارگاه مختلف در آن فعال باشد، امکانپذیر نیست که بازرس با تک‌تک این ۱۵۰ نفر چهره‌به‌چهره صحبت کند. بازرس نهایتاً می‌تواند از یک یا دو کارگاه نمونه‌برداری و بازدید کند. طبیعتاً کارگرانی که در سایر بخش‌ها هستند شاید اصلاً متوجه حضور بازرس نشوند، اما این به معنای‌ صورت نگرفتن بازرسی نیست. ما نواقص را می‌بینیم، گزارش می‌کنیم و تا رفع کامل آن پیگیر هستیم. اینکه کارگری بازرس را ندیده، دلیل بر انجام نشدن وظیفه ما نیست.»

نتیجه‌گیری: جان انسان در برابر سود معدن

تداوم حوادث مرگبار در معادن، به‌ویژه در استانی مانند کرمان که از منابع عظیم معدنی برخوردار است، نشان‌دهنده یک شکاف عمیق مدیریتی و عدم اولویت‌بندی جان انسان بر سود اقتصادی است. با وجود بازرسی‌ها و اقدامات نظارتی، فرسودگی تجهیزات و عدم اصلاحات ساختاری پس از حوادث تلخ گذشته (مانند حادثه معدنجوی طبس)، همچنان کارگران را در معرض خطر جدی قرار می‌دهد.

این وضعیت، سوالات بنیادینی را مطرح می‌کند: چرا سهم کارگران از این ثروت عظیم، به جای رفاه و ایمنی، تنها ترس، حادثه و مرگ است؟ و تا چه زمانی قرار است جان انسان بر سود معدن ارجحیت نیابد و ترمز حوادث مرگبار کشیده نشود؟